Bộ Chính trị: Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo của nền kinh tế

Ngày 6/1, Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước.

Theo quan điểm chỉ đạo của Bộ Chính trị, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo của nền kinh tế, là nguồn lực quan trọng để Nhà nước ổn định vĩ mô, định hướng phát triển, can thiệp khi cần thiết. Song khu vực này cũng bình đẳng trước pháp luật với các khu vực kinh tế khác, cùng hợp tác và cạnh tranh lành mạnh.

Cùng với đó, các nguồn lực kinh tế nhà nước phải được quản lý, sử dụng theo nguyên tắc thị trường, hạch toán đầy đủ, chống thất thoát, lãng phí. Khu vực này cần tiên phong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt.

Kinh tế nhà nước gồm các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối như: đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, ngân sách, dự trữ quốc gia, quỹ tài chính ngoài ngân sách, doanh nghiệp và tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước tại doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập…

Sau gần 40 năm Đổi mới, khu vực này tiếp tục giữ vai trò định hướng, dẫn dắt và điều tiết nền kinh tế. Tuy nhiên, theo Bộ Chính trị, chính sách về kinh tế nhà nước chậm đổi mới, trong khi việc quản lý, khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực, tài sản của Nhà nước chưa thực sự hiệu quả. Các doanh nghiệp nhà nước hoạt động chưa tương xứng với vị trí, nguồn lực đang nắm giữ, năng lực cạnh tranh quốc tế hạn chế. Một số tồn tại, vướng mắc kéo dài, chưa được xử lý kịp thời, gây lãng phí, thất thoát.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ nhận thức chưa đầy đủ về vai trò kinh tế nhà nước trong cơ chế thị trường, thể chế pháp luật chưa đồng bộ, kỷ luật thực thi chưa nghiêm. Chưa kể, năng lực quản trị còn hạn chế và trách nhiệm người đứng đầu chưa cao.

Việt Nam đạt mục tiêu đến 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Theo đó, kinh tế nhà nước cần được nâng hiệu quả, phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong, dẫn dắt trong nền kinh tế.

Đến 2030, Bộ Chính trị đặt mục tiêu có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á, và 1-3 doanh nghiệp vào top 500 thế giới. Việt Nam sẽ có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước vào nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á. Ngoài ra, các đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục tinh gọn, đẩy mạnh tự chủ và xã hội hóa dịch vụ công.

Đến 2045, kinh tế nhà nước trở thành nền tảng vững chắc bảo đảm tự chủ, tự cường của nền kinh tế, cùng các khu vực khác hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Giai đoạn này, mức dự trữ quốc gia đạt 2% GDP, khoảng 60 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á.

Để đạt được mục tiêu này, Bộ Chính trị yêu cầu đổi mới tư duy lãnh đạo, hoàn thiện pháp luật đồng bộ, minh bạch, tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Nhà điều hành thực thi pháp luật nghiêm minh, tăng kỷ luật, kỷ cương, phù hợp cam kết quốc tế. Đồng thời, kinh tế nhà nước cần được phân định rõ giữa chức năng nhiệm vụ chính trị, không vì lợi nhuận với hoạt động kinh doanh.

Nghị quyết nhấn mạnh Nhà nước sẽ tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho các khu vực kinh tế trong khai thác, sử dụng các nguồn lực quốc gia, khuyến khích hợp tác công tư. Đồng thời, nhà điều hành tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm can thiệp hành chính, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cũng như nâng chất lượng nguồn nhân lực, bảo đảm thu nhập tương xứng, phù hợp với thị trường lao động.

Bộ Chính trị yêu cầu hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia, tăng giám sát, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, tài sản nhà nước. Cơ quan quản lý cần chấm dứt thanh kiểm tra, kiểm toán chồng chéo, xử nghiêm vi phạm, thu hồi tối đa tài sản thất thoát và đẩy nhanh xử lý các dự án tồn đọng để khơi thông nguồn lực.

Về giải pháp, Bộ Chính trị khẳng định đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý. Dự kiến hết 2026, cơ quan quản lý hoàn thiện việc đo đạc, thống kê, số hóa, làm sạch hệ thống dữ liệu đất đai trên toàn quốc, kết nối liên thông với các hệ thống dữ liệu quốc gia khác. Nhà điều hành sẽ có cơ chế, chính sách bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trong tiếp cận đất đai, và ưu tiên bố trí quỹ đất cho phát triển hạ tầng, công nghiệp, dịch vụ, đô thị, nhà ở xã hội.

Tài sản kết cấu hạ tầng sẽ được phát triển đồng bộ, hiện đại. Việt Nam khuyến khích mở rộng việc áp dụng các hình thức đầu tư theo phương thức công – tư như “đầu tư công – quản trị tư”, “đầu tư tư – sử dụng công” để xây dựng và quản lý, vận hành hiệu quả nhất các công trình.

Doanh nghiệp nhà nước sẽ được tập trung đầu tư, phát triển một số tập đoàn mạnh, có quy mô lớn đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt. Nhà điều hành khuyến khích hợp nhất, sáp nhập, chuyển giao các doanh nghiệp nhằm phát huy lợi thế tổng thể của ngành kinh tế. Nhà nước có chính sách bảo đảm đủ vốn, hỗ trợ lãi suất và cung cấp đủ tín dụng với dự án trọng điểm quốc gia hoặc đầu tư ở nước ngoài do cấp có thẩm quyền giao ngoài kế hoạch của doanh nghiệp.

Tính đến cuối 2024, tổng tài sản của 671 doanh nghiệp nhà nước (473 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% và 198 đơn vị trên 50%) đạt trên 5,6 triệu tỷ đồng, tăng 45% so với năm trước đó. Doanh nghiệp nhà nước chiếm thị phần lớn trong một số lĩnh vực, như năng lượng, viễn thông, ngân hàng… đóng góp khoảng 29% GDP.

Các doanh nghiệp này có tổng doanh thu đạt gần 3,3 triệu tỷ đồng, tăng 24%. Lợi nhuận trước thuế gần 227.500 tỷ đồng, tăng 8%. Họ nộp ngân sách Nhà nước gần 400.000 tỷ, tăng 9%.

Bộ Chính trị lưu ý sớm rà soát, xử lý các dự án đầu tư yếu kém, doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, xác định rõ và xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan. Việc này nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp phá sản hoặc tiếp tục tái cơ cấu, hoạt động lành mạnh trở lại, tránh kéo dài gây lãng phí, thất thoát.

Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) sẽ được tái cơ cấu theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp, tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia. Trong khi, Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) và Công ty Mua bán nợ Việt Nam (DATC) được nâng năng lực để hỗ trợ quá trình tái cơ cấu của khu vực doanh nghiệp nhà nước, ngân hàng thương mại theo cơ chế thị trường.

Toàn văn Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị.

Phương Dung