Ca mổ đặc biệt: Bác sĩ Việt – Mỹ cùng tạc lại gương mặt vẹn tròn cho em thơ

Sáng sớm tại Bệnh viện Nhi Hà Nội, bé T.A. (12 tuổi, quê Thanh Hóa) ngồi trên giường bệnh, lặng lẽ nghe bác sĩ trao đổi với gia đình. Khi bác sĩ nâng nhẹ cằm để kiểm tra, em khẽ run người, hai tay nắm chặt vào nhau, phản ứng quen thuộc của một cô bé nhiều năm sống cùng với sự tự ti do gương mặt khuyết thiếu.

“Lúc cháu còn trong bụng mẹ, gia đình không phát hiện dị tật. Khi sinh ra mới biết một bên tai của con gần như không có, nửa mặt bên trái cũng lép hẳn đi. Cháu nghe kém, phải nghiêng đầu sang một bên để nghe rõ hơn. Đi học thì hay bị bạn bè trêu nên rất tự ti”, anh Lê Huy Hiên, bố bé Lê Trang Anh, quê Thanh Hóa, chia sẻ trước giờ con vào phòng mổ.

Người mẹ, lúc này, mang theo nhiều cảm xúc lẫn lộn. lặng lẽ dõi theo quá trình thăm khám của con từ ngoài cửa bệnh phòng.

12 năm qua, điều khiến gia đình day dứt không chỉ là khiếm khuyết ngoại hình, mà còn là cảm giác bất lực khi nhìn con lớn lên cùng mặc cảm. Ở tuổi đến trường, khi bạn bè bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới ngoại hình, sự mất cân xứng trên gương mặt càng khiến bé thu mình.

Theo BSCKII Nguyễn Thị Ngọc Lan, Trưởng khoa Phẫu thuật hàm mặt, Bệnh viện Nhi Hà Nội, bệnh nhi được chẩn đoán mắc dị tật lép nửa mặt bẩm sinh.

Không chỉ tai trái gần như không có, bé còn bị thiểu sản cả xương và phần mềm nửa mặt bên trái. Xương gò má, xương hàm trên, xương hàm dưới đều phát triển kém hơn bình thường. Sự thiếu hụt ấy kéo theo răng lệch, khớp cắn lệch, mặt phẳng cắn không đều, ảnh hưởng đến cả chức năng ăn nhai.

Theo BS Lan, với những trường hợp như T.A., việc điều trị phải chia thành nhiều giai đoạn.

“Ở lứa tuổi của cháu, mục tiêu trước mắt là cải thiện hình dáng khuôn mặt để giảm mặc cảm, giúp trẻ tự tin hơn trong sinh hoạt, học tập. Ghép mỡ vi thể là phương pháp phù hợp vì ít xâm lấn, không để lại sẹo và có thể lặp lại khi cần”, BS Lan nói.

Đây là ca mổ đặc biệt khi có sự phối hợp giữa ê-kíp y bác sĩ Bệnh viện Nhi Hà Nội và ê-kíp y bác sĩ Mỹ thuộc Tổ chức Nuoy (Hoa Kỳ) trong chiến dịch kéo dài 2 tuần hỗ trợ phẫu thuật cho các trẻ em mang dị tật bẩm sinh trên gương mặt.

ThS.BS Pat Sullivan – phẫu thuật viên chính là chuyên gia ghép mỡ người Mỹ, người đã thực hiện khoảng 1.300 ca ghép mỡ cho trẻ dị tật bẩm sinh tại Mỹ và dành nhiều năm tới các nước châu Á để phẫu thuật, đào tạo chuyển giao kỹ thuật cho bác sĩ địa phương.

Trước ca mổ, bệnh nhi được chụp ảnh chuẩn hóa. Trong phòng chụp, T.A. được ghi lại đầy đủ các góc mặt dưới hệ thống ánh sáng tiêu chuẩn. Những hình ảnh này giúp bác sĩ so sánh chính xác sự khác biệt giữa hai bên khuôn mặt.

BS Sullivan trực tiếp thăm khám, dùng bút chuyên dụng đánh dấu các vùng cần can thiệp trên khuôn mặt bệnh nhi. Những đường vẽ này trở thành “bản đồ” cho ca phẫu thuật.

Cùng lúc, dữ liệu CT được phân tích để đánh giá mức độ thiếu hụt xương và mô. Từ đó, ê kíp xây dựng kế hoạch bơm mỡ chi tiết cho từng vùng: má, gò má, rãnh mũi má, viền hàm và quanh miệng.

“Chúng tôi phải tính toán rất cụ thể, không thể bơm theo cảm tính. Lấy bên bình thường làm chuẩn, sau đó xác định bên dị tật thiếu bao nhiêu, thiếu ở đâu để phân bổ lượng mỡ phù hợp”, BS Lan cho biết.

 “Nghe tin có đoàn chuyên gia Mỹ sang phối hợp phẫu thuật, gia đình tôi mừng lắm. Chúng tôi chỉ mong con đỡ mặc cảm hơn, tự tin hơn khi đi học và giao tiếp với mọi người”, anh Hiên nói.

8h, bệnh nhi được đưa xuống phòng phẫu thuật. T.A. dần thiếp đi sau khi được áp mặt nạ gây mê lên mặt. Cơ thể em lúc này cũng đã được kết nối với các loại máy móc đo chỉ số sinh tồn, cũng như thiết lập các đường truyền cần thiết.

Các bác sĩ cho biết dụng cụ hút mỡ sử dụng trong ca mổ là hệ thống chuyên dụng do các đồng nghiệp Hoa Kỳ hỗ trợ, giúp thu được những hạt mỡ vi thể chất lượng cao. Mục tiêu là tạo ra lớp mô ghép có khả năng tồn tại lâu dài, theo trẻ trong quá trình lớn lên thay vì nhanh chóng bị tiêu đi.

Trước giờ phẫu thuật, toàn bộ ê-kíp tiến hành kiểm rà lại kế hoạch phẫu thuật, từ vị trí lấy mỡ, cách xử lý mỡ đến các vùng sẽ bơm trên khuôn mặt. Mọi bước đều được thống nhất để đảm bảo ca mổ diễn ra an toàn và chính xác.

Ê-kíp bắt đầu bước đầu tiên là lấy mỡ tự thân. Vùng đùi được lựa chọn làm vị trí lấy mỡ. Theo BS Lan, mỡ ở đùi là loại mỡ vi thể tốt, phù hợp để xử lý, lọc rửa và cấy ghép lên mặt. Kỹ thuật này không cần đường rạch lớn, không để lại sẹo, chỉ sử dụng những đầu kim rất nhỏ tại các vị trí đã được xác định trước.

Sự phối hợp giữa hai bên giúp ca mổ diễn ra nhịp nhàng. Các bước được thực hiện đúng kế hoạch, đồng thời linh hoạt điều chỉnh theo thực tế.

Dưới ánh đèn mổ, bác sĩ sử dụng kim nhỏ chuyên dụng để phá mô mỡ và hút mỡ với thao tác cẩn trọng và dứt khoát, nhằm hạn chế tổn thương tế bào.

Mỡ sau khi lấy ra không được đưa lên mặt ngay. Toàn bộ số mỡ phải trải qua công đoạn dàn mỏng, lọc rửa và xử lý kỹ lưỡng, sau đó mới được chia vào nhiều xi lanh nhỏ. Tổng cộng 38ml mỡ vi thể được chuẩn bị sẵn sàng cho giai đoạn tiếp theo của ca mổ.

10h25, khi những xi lanh mỡ đã sẵn sàng, ê-kíp chuyển sang giai đoạn chính: bơm mỡ tạo hình khuôn mặt.

Vùng má trái được xử lý trước. “Chúng tôi thiết kế rất tỉ mỉ, bao nhiêu cc mỡ sẽ tiêm vào vùng má, vùng góc hàm, vùng quanh gò má, tất cả đều được tính toán trước. Mục tiêu là tạo nên một gương mặt cân đối, hài hòa hơn cho trẻ”, BS Lan nói.

Thông qua bức phác thảo và kế hoạch đã định sẵn, từng lượng mỡ nhỏ được bơm chậm vào nửa mặt lép. Những đầu kim nhỏ đi qua da, mang theo từng giọt mỡ vi thể lấp dần những khoảng thiếu hụt đã theo cô bé suốt 12 năm.

Trong suốt ca mổ, chuyên gia Mỹ liên tục trao đổi với ê kíp về kỹ thuật và lượng mỡ cần thiết. Nhiều lần, ông trực tiếp quan sát từ nhiều góc, đối chiếu với bản thiết kế ban đầu để điều chỉnh cho phù hợp.

Ghép mỡ vi thể là một quá trình đòi hỏi độ chính xác rất cao. Mỡ phải được đưa vào đúng lớp, đúng vùng, đúng thể tích để vừa bảo đảm nuôi sống mô ghép, vừa tạo hình tự nhiên. Nếu làm vội hoặc phân bố không đều, kết quả có thể không bền, thậm chí gây mất cân đối mới.

Sau 3 giờ “cân, đo, đong, đếm” từng cc mỡ, nửa mặt trái của bệnh nhi đã được cải thiện rõ rệt. Vùng má bớt lõm, đường viền gò má và hàm trở nên mềm mại hơn. Gương mặt dần đạt được sự cân đối với bên còn lại.

Theo BS Lan, khi bệnh nhi trưởng thành, khoảng 17-18 tuổi, các bác sĩ sẽ tiến hành chỉnh hình xương hàm để xử lý triệt để sự mất cân đối. Riêng phần tai, nếu đủ điều kiện, bệnh viện dự kiến tạo hình bằng sụn sườn trong năm tiếp theo.

Đối với gia đình T.A., ca mổ mang lại nhiều hy vọng.

“Chúng tôi không mong gì hơn ngoài việc cháu tự tin hơn khi đi học, không còn mặc cảm như trước”, anh Hiên chia sẻ.