Các nước áp trần giá, khuyến khích làm từ xa khi nguồn cung xăng dầu đứt gãy

Xung đột giữa Mỹ – Israel với Iran đã kéo dài gần hai tuần, và chưa có dấu hiệu chấm dứt. Giá dầu phiên 10/3 giảm 11% sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định họ đạt được các mục tiêu và cuộc chiến với Iran sẽ sớm kết thúc. Tuy nhiên, các tuyên bố cứng rắn của Iran sau đó cùng diễn biến chiến sự khó lường khiến giá dầu tăng trở lại.

Mỗi thùng Brent hiện tăng 2,5% lên 90 USD. Dầu thô Mỹ WTI tăng tương tự, lên 85 USD.

Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu, khí quan trọng của thế giới – đã tê liệt hơn một tuần qua. Đây được xem là huyết mạch tại Vùng Vịnh, nơi có khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu vận chuyển qua. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đầu tuần này khẳng định không để “một lít dầu nào” rời khỏi Trung Đông nếu Mỹ và Israel tiếp tục tấn công.

Diễn biến này khiến các nước phải tìm mọi cách xoa dịu tác động từ việc giá nhiên liệu tăng vọt do nguồn cung năng lượng đứt gãy.

Áp trần giá nhiên liệu trong nước

Ngày 9/3, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung cho biết áp trần giá nhiên liệu trong nước, lần đầu tiên trong gần 30 năm. Tuần này, giá xăng tại một số trạm nhiên liệu ở Hàn Quốc đã vượt 1.900 won (1,28 USD) một lít lần đầu trong 3 năm qua.

Ông Lee cũng tuyên bố chương trình bình ổn thị trường trị giá 100 tỷ won (67 tỷ USD) có thể được mở rộng nếu cần thiết. Quốc gia này đang tìm nguồn cung thay thế khi eo biển Hormuz vẫn tê liệt. Xung đột tại Trung Đông khiến 1,7 triệu thùng dầu không thể đến Hàn Quốc mỗi ngày.

Tại Hungary, Thủ tướng Hungary Viktor Orban cho biết từ 10/3, chính phủ áp trần giá nhiên liệu để bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp khi giá dầu thô tăng cao. Mức trần mỗi lít xăng tại quốc gia này ở mức 595 forint (1,75 USD), còn dầu diesel là 615 forint (1,8 USD). Hungary cũng dự kiến giải phóng kho dầu dự trữ để đảm bảo nguồn cung.

Giải pháp áp trần giá xăng dầu trong 2 tuần cũng được chính phủ Croatia đưa ra trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng gia tăng. Theo đó, kể từ ngày 10/3, mỗi lít xăng lên 1,5 euro, dầu diesel là 1,55 euro. Thủ tướng Andrej Plenkovic cho biết chính phủ ưu tiên đảm bảo nguồn cung năng lượng ổn định và giá hợp lý cho người dân và doanh nghiệp.

Trợ cấp chi phí nhiên liệu

Chính phủ Nhật Bản đang xem xét trợ cấp chi phí năng lượng để hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và hộ gia đình. Phát biểu tại một phiên họp của Quốc hội Nhật Bản hôm 10/3, Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết chính phủ đánh giá tình hình và cân nhắc các biện pháp khẩn cấp từ đầu tuần trước.

Nhật Bản nhập khẩu khoảng 95% dầu mỏ từ Trung Đông (70% đi qua eo biển Hormuz). Quốc gia này cũng là nhà mua khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) lớn thứ hai thế giới, với 11% nguồn cung đến từ khu vực trên.

Dù kho dầu dự trữ của Nhật Bản hiện tương đương 254 ngày tiêu thụ, nguồn LNG tại doanh nghiệp cũng đủ dùng trong 3 tuần, chính phủ của Thủ tướng Takaichi vẫn kích hoạt các biện pháp ứng phó cấp bách trước căng thẳng xung đột Trung Đông. Các biện pháp được chính phủ nước này xem xét gồm hỗ trợ chi phí xăng và dầu diesel, cũng như hóa đơn điện, khí đốt. Bà cho biết chính phủ sẽ hành động trước khi quá muộn.

Nhật Bản và các nước khác trong G7 cũng đang thảo luận kế hoạch xả kho dự trữ để hạ nhiệt giá dầu toàn cầu.

Trong khi đó, Indonesia tăng số tiền trợ cấp nhiên liệu trong ngân sách quốc gia, theo Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa. Quốc gia này hiện dành 381.300 tỷ rupiah (22,5 tỷ USD) để trợ cấp năng lượng và bù đắp cho các công ty quốc doanh là Pertamia, PLN khi giữ giá điện và xăng ở mức hợp lý.

Nước này cũng có thể hồi sinh kế hoạch ra mắt B50 – loại nhiên liệu pha bằng 50% biodiesel từ dầu cọ và 50% diesel thông thường, một quan chức Bộ Năng lượng nước này cho biết. “Đất nước vạn đảo” hiện là quốc gia sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới.

Nghỉ học và làm việc từ xa

Bangladesh – quốc gia nhập khẩu tới 95% nhiên liệu – lại chọn cách đóng cửa tất cả trường học kể từ đầu tuần này. Theo giới chức, các trường đại học tiêu thụ lượng điện lớn cho ký túc xá, giảng đường, phòng thí nghiệm và hệ thống điều hòa nhiệt độ. Vì thế, đóng cửa sớm giúp giảm áp lực cho hệ thống điện đang quá tải. Đồng thời, việc cho sinh viên nghỉ học sẽ giảm áp lực lên hệ thống giao thông thường xuyên ách tắc, từ đó giảm lãng phí xăng dầu.

Từ ngày 6/3, họ cũng áp hạn mức mua nhiên liệu theo ngày, khi xảy ra tình trạng người dân xếp hàng mua xăng dầu và tích trữ.

Philippines kích hoạt một số biện pháp nhằm giảm tiêu thụ năng lượng kể từ ngày 9/3, trong đó có việc áp dụng tuần làm việc 4 ngày với nhân viên chính phủ và yêu cầu các cơ quan nhà nước cắt giảm sử dụng điện. Ví dụ, nhân viên chính phủ được yêu cầu tắt đèn và máy tính trong giờ nghỉ trưa, đồng thời điều chỉnh nhiệt độ điều hòa không thấp hơn 24 độ C.

Tổng thống Ferdinand Marcos Jr yêu cầu các cơ quan chính phủ giảm 10-20% chi phí điện và nhiên liệu. Quy định này không áp dụng với các dịch vụ khẩn cấp. Theo ING Think, Philippines dễ chịu tổn thương vì phụ thuộc vào Trung Đông để có gần 90% nguồn cung dầu.

Tại Thái Lan, Thủ tướng Anutin Charnvirakul cũng yêu cầu công chức thực hiện chính sách tiết kiệm năng lượng, từ làm việc tại nhà đến hạn chế dùng thang máy. Họ còn khuyến cáo công chức hoãn kế hoạch xuất ngoại, ưu tiên sử dụng thang bộ thay vì thang máy trong sinh hoạt hàng ngày.

Các tòa nhà công quyền sẽ chạy điều hòa ở mức 26-27°C để tiết kiệm năng lượng. Công chức có thể chuyển sang áo sơ mi ngắn tay thay cho trang phục như vest. Nhân viên cũng phải tắt đèn và thiết bị điện khi không sử dụng, hạn chế dùng máy photocopy và tăng cường họp trực tuyến.

Làm việc từ xa cũng là một trong số giải pháp tiết kiệm năng lượng được Bộ Công Thương đưa ra trong bối cảnh nguồn cung xăng dầu của Việt Nam có nguy cơ thiếu hụt cục bộ vì bất ổn Trung Đông.

Bộ này đánh giá nguy cơ thiếu hụt xăng dầu có thể xảy ra cục bộ tại một số địa phương khi xung đột quân sự tại Trung Đông leo thang. Tổng nguồn xăng dầu tiêu thụ nội địa năm 2025 đạt khoảng 28,6 triệu m3, tấn, bình quân 2,2-2,3 triệu m3, tấn một tháng. Việt Nam có hai nhà máy lọc dầu (Nghi Sơn, Bình Sơn) nhưng vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu.

Giảm thuế xăng, dầu

Italy cũng cảnh báo có thể tăng thuế với các công ty trục lợi từ việc giá dầu thô tăng mạnh. “Tôi sẽ làm mọi việc có thể để ngăn những kẻ lợi dụng cuộc khủng hoảng này gây thiệt hại cho các gia đình và doanh nghiệp”, Thủ tướng Giorgia Meloni tuyên bố trên truyền hình Italy.

Chính phủ Italy cũng đang xem xét khả năng kích hoạt cơ chế “thuế tiêu thụ đặc biệt linh hoạt”, cho phép họ sử dụng nguồn thu VAT tăng thêm do giá nhiên liệu cao để giảm thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng và dầu diesel.

Tại Mỹ, Thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Kelly tuần trước đề xuất tạm dừng thuế xăng dầu liên bang, hiện là 18,4 cent (gần 5.000 đồng) mỗi gallon. Tuy nhiên, việc này cần được quốc hội thông qua và có thể làm cạn kiệt nguồn kinh phí liên bang dành cho đường cao tốc.

Ngoài sử dụng công cụ điều tiết, một số quốc gia cũng sử dụng biện pháp kiểm tra, kiểm soát tại các cây xăng. Chính phủ Pháp tuần này dự kiến kiểm tra 500 cây xăng do lo ngại giá nhiên liệu tăng quá mức. Thủ tướng Sébastien Lecornu cho biết các thanh tra sẽ tới các điểm bán trên khắp cả nước từ ngày 9/3 đến 11/3, nhằm đảm bảo doanh nghiệp không lợi dụng tình hình để tăng giá.

“Xung đột ở Trung Đông không được trở thành cái cớ cho việc tăng giá bất hợp lý tại các cây xăng”, ông nói.

Kể từ khi eo biển Hormuz bị gián đoạn cách đây một tuần, lưu lượng tàu chở dầu và khí đốt qua đây đã giảm đáng kể. Khoảng 10 con tàu đã bị tấn công trong các cuộc giao tranh và nhiều nhà khai thác tàu đã dừng đi qua tuyến đường này.

Theo hãng tư vấn năng lượng Rapidan Energy, xung đột Trung Đông khiến lượng lớn dầu toàn cầu mắc kẹt tại eo biển Hormuz, đẩy thế giới vào tình trạng đứt nguồn cung kỷ lục.

Arab Saudi và UAE nắm phần lớn công suất dự phòng, nhưng nguồn cung của hai nước này hiện cũng gián đoạn do eo biển Hormuz bị phong tỏa. Hai quốc gia này đang nỗ lực gửi vài triệu thùng dầu mỗi ngày xuống phía nam tới Biển Đỏ thông qua các đường ống hiện còn dư công suất, nhưng cũng chỉ có thể bù đắp một phần nhỏ sản lượng bị mất do đóng cửa eo biển.

Vì thế, theo Rapidan Energy, thị trường dầu toàn cầu nhiều khả năng sẽ phải tự cân bằng thông qua việc làm suy giảm nhu cầu khi giá dầu tăng mạnh. Kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ (SPR) được đánh giá là “có hạn và không đủ để bù đắp hoàn toàn” lượng dầu đang bị mắc kẹt tại khu vực Vịnh Ba Tư.

Nguồn tin của WSJ cho biết Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) vừa đề xuất các nước thành viên giải phóng lượng dầu kỷ lục từ kho dự trữ, nhằm hạ nhiệt thị trường. Con số này có thể lớn hơn mức 182 triệu thùng xả ra năm 2022, khi chiến sự Nga – Ukraine bùng phát.

Hà Thu (tổng hợp)