Người dân tham quan một cuộc triển lãm thành tựu phát triển UAV và tên lửa tại Tehran vào tháng 11/2025 (Ảnh: AFP).
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục leo thang, Iran đối mặt với mối đe dọa nghiêm trọng nhất từ Mỹ kể từ sau cuộc chiến Iran-Iraq những năm 1980. Theo giới chuyên gia, quân đội Iran đã triển khai tên lửa, tập trận với Nga và theo dõi sát eo biển Hormuz, tạo đòn bẩy chiến lược nhằm răn đe hải quân Mỹ.
Tehran đã và đang đẩy mạnh các biện pháp chuẩn bị quân sự, từ củng cố hệ thống chỉ huy đến triển khai lực lượng hải quân tại các điểm chiến lược như eo biển Hormuz. Các cuộc đàm phán hạt nhân tại Geneva đang diễn ra, nhưng khoảng cách giữa yêu cầu của Mỹ, bao gồm việc chấm dứt hoàn toàn làm giàu uranium và hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo, với những nhượng bộ hạn chế từ Iran khiến nguy cơ xung đột trực diện ngày càng lớn. Theo Al Jazeera, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo về “những điều tồi tệ” nếu không đạt thỏa thuận, trong khi Iran khẳng định sẵn sàng bảo vệ chủ quyền bằng mọi giá.
Từ đàm phán hạt nhân đến cảnh báo chiến tranh
Kể từ đầu năm 2026, quan hệ Mỹ – Iran đã rơi vào vòng xoáy đối đầu nguy hiểm. Cuộc khủng hoảng này bắt nguồn từ chương trình hạt nhân của Iran, mà Washington cáo buộc là nhằm phát triển vũ khí hạt nhân, điều Tehran bác bỏ và khẳng định chỉ phục vụ mục đích dân sự.
Sau cuộc chiến ngắn ngủi 12 ngày giữa Iran và Israel vào tháng 6/2025, với sự tham gia của Mỹ (với chiến dịch Búa Đêm), nhiều cơ sở hạt nhân và tên lửa của Iran bị phá hủy nghiêm trọng. Tuy nhiên, theo báo cáo của CFR, chính quyền Iran đã nhanh chóng phục hồi và tiếp tục làm giàu uranium, dẫn đến việc Mỹ triển khai lực lượng quân sự lớn nhất kể từ cuộc chiến tranh Iraq năm 2003.
Các cuộc đàm phán vấn đề hạt nhân giữa hai nước tại Geneva vẫn đang diễn ra, Iran gửi tín hiệu “khích lệ” qua Tổng thống Masoud Pezeshkian, nhưng Ngoại trưởng Abbas Araghchi nhấn mạnh, Tehran sẽ không nhượng bộ các “lằn ranh đỏ” như chương trình tên lửa.
Theo TASS, Mỹ đang xem xét các lựa chọn tấn công hạn chế để gây sức ép đối với Iran, bao gồm nhắm vào các cơ sở hạt nhân và quan chức cấp cao. Trong khi đó, Iran kích hoạt chiến lược phòng thủ kết hợp, cho phép các chỉ huy địa phương tự quyết định mà không cần lệnh trung ương, nhằm tránh bị tê liệt chuỗi chỉ huy trong trường hợp bị tấn công phủ đầu.
Chuyên gia Farzan Sabet từ Viện Nghiên cứu Sau đại học Geneva nhận định: “Iran đang đối mặt với mối đe dọa quân sự tồi tệ nhất kể từ năm 1988”. Ông nhấn mạnh, Tehran đang đặt lực lượng an ninh và lãnh đạo chính trị vào trạng thái báo động cao để bảo vệ chuỗi chỉ huy và các cơ sở hạt nhân. Ông Ali Larijani, Bí thư Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, được giao nhiệm vụ lãnh đạo các chuẩn bị chiến tranh, theo New York Times, bao gồm việc chỉ định người kế nhiệm cho các vị trí then chốt để đảm bảo sự liên tục của chế độ.
Tái cấu trúc hệ thống chỉ huy và chiến lược phòng thủ
Giới quan sát nhận định, một trong những bước chuẩn bị quan trọng nhất của phía Iran là tái cấu trúc hệ thống chỉ huy quân sự. Theo Euronews, Lãnh tụ Tối cao Khamenei đã ủy quyền cho ông Ali Larijani quản lý các vấn đề then chốt, bao gồm việc đảm bảo sự sống còn của cấu trúc chính trị và quân sự. Điều này diễn ra trong bối cảnh các cuộc biểu tình chống chính phủ trong nước và đe dọa từ Mỹ. Ông Larijani, cựu chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đã dẫn dắt việc kích hoạt lại chiến lược “phòng thủ kết hợp”, cho phép các đơn vị địa phương hoạt động độc lập nếu trung ương bị tấn công.
Chiến lược này được thiết kế để tăng cường khả năng kiên cường của Iran trước các cuộc không kích hoặc tấn công mạng từ Mỹ và Israel. Theo Understanding War, các quan chức quân sự Iran như Tư lệnh Không quân Khatam ol Anbiya, tướng Alireza Elhami, đã kiểm tra các căn cứ phòng không tại Tabriz, Babolsar và Birjand từ ngày 10/2 đến 20/2 để đảm bảo tính “sẵn sàng chiến đấu”. Tương tự, Tư lệnh Lục quân Abdol Rahim Mousavi và Tư lệnh Không gian IRGC Majid Mousavi đã thị sát các cơ sở tên lửa ngầm vào đầu tháng 2.
Ngoài ra, Iran đang chuẩn bị cho chiến tranh đô thị và dân sự. Quan chức quản lý khủng hoảng Ali Nasiri cho biết vào cuối tháng 1 rằng Tehran đã xác định các ga tàu điện ngầm và bãi đỗ xe làm hầm trú bom. Truyền thông nhà nước Iran như IRNA nhấn mạnh rằng các biện pháp này nhằm bảo vệ dân thường và duy trì hoạt động kinh tế, đặc biệt là xuất khẩu dầu mỏ, trong trường hợp xung đột.
Sức mạnh hải quân tại eo biển Hormuz
Eo biển Hormuz, tuyến đường thủy chiến lược nơi 1/5 lượng dầu mỏ thế giới đi qua, là trọng tâm trong chiến lược răn đe của Iran. Theo Al Jazeera, từ tuần thứ hai của tháng 2, IRGC đã triển khai các đơn vị hải quân đến khu vực này, với sự giám sát 24/7. Các đoạn video từ truyền thông nhà nước Iran cho thấy tên lửa hành trình được ngụy trang trên xe tải dọc bờ biển và lắp đặt trên tàu cao tốc. Chỉ huy hải quân IRGC Alireza Tangsiri tuyên bố: “Eo biển này đang dưới sự kiểm soát hoàn toàn của chúng tôi”.
Để tăng cường vị thế, Iran đã tổ chức tập trận hải quân quy mô lớn với Nga và Trung Quốc dưới tên “Maritime Security Belt 2026” từ ngày 17/2. Theo Sputnik, các tàu chiến Nga đã cập cảng Bandar Abbas, tham gia các bài tập bao gồm cứu hộ tàu bị cướp và diễn tập chiến thuật. Trung Quốc cũng tham gia với các tàu chiến hiện đại, nhằm thể hiện sự phối hợp đa phương. Các chuyên gia từ Fox News và War Zone cho rằng Iran đang tận dụng cuộc tập trận này để tái định vị hệ thống UAV tấn công và tài sản quân sự khác, dưới vỏ bọc của hoạt động hợp tác.
Cuộc tập trận diễn ra gần tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Mỹ, đang neo đậu ngoài khơi Oman. Theo Arab News, điều này gửi thông điệp rõ ràng rằng bất kỳ hành động quân sự nào của Mỹ cũng có thể dẫn đến xung đột khu vực rộng lớn hơn, liên quan đến Nga và Trung Quốc. Ngoài ra, Iran còn thử nghiệm tên lửa phòng không hải quân Sayyad 3-G với tầm bắn lên đến 150km trong cuộc tập trận nhằm chứng minh khả năng chống lại các cuộc tấn công từ biển.
Phát triển và triển khai kho vũ khí
Iran sở hữu một trong những kho tên lửa đạn đạo lớn nhất Trung Đông, với khoảng 2.000 tên lửa tầm trung có khả năng vươn tới Israel và các căn cứ Mỹ ở Vịnh Ba Tư. Theo CFR, Tehran đã cải thiện độ chính xác của tên lửa sau cuộc chiến với Israel trong năm 2025, với tỷ lệ trúng mục tiêu cao hơn. Các tên lửa hành trình chống hạm và ngư lôi được triển khai dọc eo biển Hormuz để đe dọa tàu chiến Mỹ.
Hình ảnh vệ tinh từ Planet Labs và ISIS cho thấy Iran đã sửa chữa các căn cứ tên lửa bị hư hại, như Imam Ali ở Khorramabad và Shiraz South, với việc xây dựng lại các bệ phóng và kho lưu trữ nhiên liệu rắn từ tháng 1. Tại Parchin, một lớp bê tông mới được đổ để che giấu hoạt động nghiên cứu. Iran đang chạy đua với thời gian để củng cố các cơ sở này trước bất kỳ cuộc tấn công nào từ Mỹ.
Bên cạnh đó, Iran đang tăng cường khả năng sử dụng lực lượng trong trục kháng chiến như Hezbollah và các nhóm dân quân thân Tehran để tấn công gián tiếp các lợi ích Mỹ. Báo New York Times cảnh báo rằng Iran có thể chỉ đạo các cuộc tấn công khủng bố ở châu Âu và Trung Đông nếu bị tấn công trực tiếp.
Củng cố các cơ sở hạt nhân
Các cơ sở hạt nhân là mục tiêu chính của Mỹ, Iran đang đầu tư mạnh để bảo vệ chúng. Theo Reuters, hình ảnh vệ tinh từ tháng 2 cho thấy Tehran đã chôn lấp các lối vào đường hầm tại Isfahan – nơi lưu trữ uranium làm giàu cao và củng cố hệ thống đường hầm ngầm tại Núi Pickaxe. Công việc bao gồm đổ bê tông, sử dụng xe trộn xi măng và cần cẩu để gia cố chống không kích.
ISIS báo cáo rằng các công trình này nhằm “giảm thiểu bất kỳ cuộc không kích tiềm tàng nào và gây khó khăn cho lực lượng đặc nhiệm tiếp cận”. Tại Natanz, hai lối vào đường hầm được củng cố thêm từ ngày 10/2. Al Jazeera nhấn mạnh việc xây dựng “bê tông sarcophagus” tại Parchin cho thấy Iran đang chuẩn bị cho chiến tranh kéo dài, ưu tiên bảo vệ chương trình hạt nhân mà Lãnh tụ Tối cao Khamenei coi là “quyền lợi quốc gia”. Theo Alma Research, Iran đang sử dụng thiệt hại từ cuộc chiến năm 2025 làm động lực để tái xây dựng mạnh mẽ hơn, kết hợp với việc phát triển tên lửa và UAV để tạo thế cân bằng chiến lược.
Các chuyên gia từ Responsible Statecraft cho rằng Iran có thể chọn đối đầu thay vì đầu hàng bởi lẽ nhượng bộ về tên lửa sẽ bị coi là thất bại nội bộ. Ông Jafari, cựu chỉ huy IRGC, nhấn mạnh chương trình tên lửa là cốt lõi của chiến lược phòng thủ. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc tấn công hạn chế để gây sức ép đạt được thỏa thuận, nhưng có thể dẫn đến chiến tranh toàn diện.
Sự tham gia của Nga và Trung Quốc trong tập trận giúp răn đe tình hình, có thể ngăn cản Mỹ hành động đơn phương. Theo Vz, Iran sẵn sàng cho chiến tranh khu vực nếu bị tấn công, dẫn đến gián đoạn thương mại dầu mỏ toàn cầu.
Nhìn chung, Iran đang chuẩn bị cho cuộc đối đầu toàn diện với Mỹ bằng cách kết hợp sức mạnh phòng thủ, răn đe và biện pháp ngoại giao. Với các nguồn dữ liệu cập nhật đến nay, tình hình Mỹ – Iran vẫn căng thẳng, nhưng cửa sổ đàm phán vẫn để mở. Nếu thất bại, Trung Đông có thể chứng kiến xung đột lớn, ảnh hưởng toàn cầu.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/cach-iran-chuan-bi-nguy-co-doi-dau-quan-su-truc-dien-voi-my-20260225084835093.htm
