Cám cảnh khiến cả Trung Quốc loay hoay, có người qua đời mà không kịp nhận nhà

Mười năm trước, khi thị trường bất động sản Trung Quốc đang ở thời kỳ đỉnh cao, Chu Khẩu – một đô thị đang phát triển nhanh ở vùng đồng bằng miền Trung – chứng kiến sự khởi công của một khu dân cư được quảng bá đầy hứa hẹn. Dự án của nhà phát triển Henan Zhongao Plaza được giới thiệu là mang lại “cuộc sống Trung Hoa cổ điển”, với nhiều cây xanh, hạ tầng hoàn chỉnh và gần các trường học chất lượng.

Nhưng hiện tại, phần lớn các tòa cao ốc và biệt thự trong dự án chỉ còn là những khung bê tông dang dở. Công ty phát triển đã phá sản, còn người sáng lập đang ở tù. Một số ít cư dân vẫn cố gắng chuyển đến sinh sống trong vài tòa nhà đã xây gần xong, trong khi nhiều căn hộ xung quanh vẫn bỏ trống, thậm chí chưa lắp cửa sổ.

Những công trình như vậy ở Trung Quốc được gọi là “lanweilou” – hay “tòa nhà đuôi thối”, thuật ngữ dùng để chỉ những dự án bắt đầu đầy kỳ vọng nhưng kết thúc trong dang dở. Đây là một trong những hình ảnh rõ nét nhất của cuộc khủng hoảng bất động sản đang kéo dài tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Ông Guo, một cư dân trung niên sống trong khu dự án, nhớ lại: “Khi mua nhà, chúng tôi rất lạc quan. Chúng tôi tin rằng khu vực này sẽ trở nên sôi động và phát triển.”

Vợ ông, bà Li, chỉ biết cười chua chát: “Tôi vốn thích yên tĩnh, nhưng ở đây thì… yên tĩnh quá mức”.

Dù vậy, họ vẫn may mắn hơn nhiều người khác. Theo bà Li, có những người mua nhà lớn tuổi đã qua đời trước khi kịp nhận chìa khóa căn hộ.

Tình trạng này không chỉ xảy ra ở Chu Khẩu. Trong giai đoạn thị trường bùng nổ trước đây, các nhà phát triển bất động sản Trung Quốc thường bán nhà trước khi xây dựng xong để huy động vốn. Nhưng khi thị trường lao dốc cách đây khoảng 5 năm, dòng tiền của nhiều doanh nghiệp đột ngột cạn kiệt, khiến hàng loạt dự án bị bỏ dở.

Theo ngân hàng Nomura, đến năm 2023 Trung Quốc có khoảng 20 triệu căn nhà đã bán trước nhưng chưa hoàn thiện. Nếu tính theo giá nhà trung bình, ước tính khoảng 17 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 2,5 nghìn tỷ USD) tài sản của các hộ gia đình đang bị “mắc kẹt” trong những dự án bất động sản dang dở – con số tương đương hơn 10% GDP của Trung Quốc.

Khoản tài sản khổng lồ bị “chôn” trong các dự án chưa hoàn thiện đang trở thành gánh nặng lớn đối với nền kinh tế. Tuy nhiên, giới chức Trung Quốc dường như tin rằng với thời gian và sự can thiệp của nhà nước, phần lớn các dự án “đuôi thối” cuối cùng vẫn có thể được hoàn thành.

Năm 2022, Bắc Kinh triển khai chương trình “bảo đảm bàn giao nhà”, trong đó lập danh sách các dự án bán trước nhưng chưa hoàn thiện và thúc đẩy ngân hàng cung cấp tín dụng để tiếp tục xây dựng. Tính đến nay, các ngân hàng Trung Quốc đã phê duyệt hơn 7 nghìn tỷ nhân dân tệ cho các dự án thuộc danh sách này, dù phần lớn khoản vay được dùng để tái cơ cấu nợ thay vì đầu tư mới.

Tại dự án Henan Zhongao, những dấu hiệu hy vọng bắt đầu xuất hiện. Khu nhà mẫu trước đây đã được chuyển thành văn phòng xử lý nợ và tái khởi động dự án. Một đại diện của nhà phát triển cũ đang làm việc với chính quyền địa phương để tìm kiếm nhà đầu tư mới.

“Gần như mọi thủ tục đã xong, và chúng tôi hy vọng có thể khởi động lại xây dựng vào cuối năm nay,” người này cho biết.

Dù vậy, đối với nhiều người mua nhà, ngay cả khi dự án hoàn thành, niềm vui cũng không trọn vẹn. Giá bất động sản tại nhiều khu vực đã giảm mạnh, khiến giá trị căn hộ có thể thấp hơn tới 50% so với số tiền họ từng bỏ ra.

Một số người thậm chí mong dự án không hoàn thành, bởi khi đó họ có thể có cơ hội từ bỏ khoản vay thế chấp. Nhưng trong hầu hết trường hợp, người mua vẫn phải tiếp tục trả nợ ngân hàng dù chưa nhận được nhà.

Tại thành phố Trịnh Châu, cách Chu Khẩu khoảng 200 km, một cặp vợ chồng từng thu hút sự chú ý trên mạng xã hội khi đăng video kể về cuộc chiến pháp lý nhằm đòi lại tiền từ một dự án nhà bán trước. Họ không muốn căn hộ nữa, mà chỉ muốn được hoàn lại tiền.

“Xin hãy trả lại cho chúng tôi cuộc sống bình yên,” người chồng nói trong một đoạn video.

Nhưng tòa án đã bác đơn kiện, với lý do dự án gần hoàn thành.

Nếu những trường hợp như vậy được chấp nhận, hệ quả đối với chính phủ có thể rất lớn. Hàng triệu người mua nhà khác cũng có thể yêu cầu hoàn tiền, kéo theo chi phí bồi thường khổng lồ và khiến nhiều dự án dang dở không bao giờ hoàn thành.

Vì vậy, đối với chính quyền Trung Quốc, lựa chọn khả thi nhất vẫn là tiếp tục hoàn thiện các dự án đã bán trước, bất kể chi phí và thời gian. Trong văn phòng dự án Henan Zhongao, người quản lý đang cố gắng khôi phục dự án đã nói một câu rất thẳng thắn: “Cuối cùng thì người dân sẽ là bên phải gánh chi phí cho cuộc khủng hoảng này. Đó là cách duy nhất.”

Theo: The Economist, CNBC