Cận cảnh hai bảo vật quốc gia mới của TP.HCM

Sáng 6.3 tại Bảo tàng TP.HCM (số 65, Lý Tự Trọng, P.Sài Gòn), Sở VH – TT TP.HCM đã long trọng tổ chức lễ công bố Quyết định của Thủ tướng Chính phủ công nhận bộ tượng gốm men nhiều màu Tam Quan Đại Đế và bát bồng – gốm văn hóa Hoa Lộc, là hai bảo vật quốc gia mới ở TP.HCM.  Đây là nhóm hiện vật thuộc sưu tập tư nhân của ông Lê Thanh Nghĩa và Bảo tàng Gốm thời dựng nước, sẽ cho du khách đến tham quan tới hết ngày 8.3.

Tham dự lễ có bà Lê Thị Thu Hiền – Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VH-TT-DL), bà Đinh Thị Thanh Thủy – Phó ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, ông Nguyễn Minh Nhựt – Phó giám đốc Sở VH – TT TP.HCM và các nhà sưu tập cổ vật…

Nhà sưu tập Phạm Gia Chi Bảo, đại diện Bảo tàng Gốm thời dựng nước, chia sẻ sự xúc động và tự hào khi bát bồng – gốm văn hóa Hoa Lộc với bao công sức sưu tầm và gìn giữ cẩn thận đã nhận được sự tôn vinh và ghi nhận xứng đáng. Từ đó, hiện vật có thêm điều kiện cho mọi người – đặc biệt là các bạn trẻ có cơ hội tiếp cận với những bảo vật quý mà các tiền nhân để lại.

Ông Lê Thanh Nghĩa – Chủ tịch Hội Cổ vật TP.HCM chia sẻ thêm: “Tôi xin được bày tỏ lòng tri ân đối với các nghệ nhân tiền nhân đã để lại cho chúng ta một di sản vừa tinh xảo về kỹ thuật, vừa phong phú về ý nghĩa biểu tượng. Sự công nhận hôm nay không chỉ dành cho một bộ tượng, mà còn dành cho cả một truyền thống thủ công từng góp phần làm nên diện mạo văn hóa vùng đất Sài Gòn – Nam bộ xưa. Tôi tin rằng sự kiện hôm nay sẽ mở ra một nhận thức rộng hơn về di sản gốm Sài Gòn nói riêng và di sản thủ công Nam bộ nói chung. Chúng ta có thêm một cơ sở vững chắc để khẳng định rằng Nam bộ không chỉ là vùng đất của khai phá, mà còn là vùng đất của sáng tạo văn hóa có chiều sâu và bản sắc”.

Các bảo vật quốc gia có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và khoa học

Bát bồng gốm Hoa Lộc sở hữu vóc dáng cân đối với chiều cao 21cm, đường kính miệng 24cm và trọng lượng hơn 1kg. Hiện vật được chế tác từ chất liệu đất nung loại gốm cứng, có xương gốm pha trộn vụn vỏ nhuyễn thể và lớp áo gốm màu xám hồng đặc trưng.

Qua phân tích vi ảnh Micropicture, các nhà khoa học xác định gốm được nung ở ngưỡng nhiệt độ cao từ 700°C đến 800°C. Cấu trúc của bát bồng chia làm hai phần rõ rệt: phần bát phía trên hình phễu với miệng loe rộng có gờ, gắn kết hài hòa với phần chân đế hình trụ cao, loe xiên và có hai lỗ xuyên thấu đối xứng. Toàn bộ thân và đế được tạo dáng bằng phương pháp dải cuộn kết hợp bàn xoay, tạo nên những đường nét uyển chuyển, tinh tế.

Nói về ý nghĩa, giá trị của hai hiện vật quý của TP.HCM vừa được Thủ tướng Chính phủ công nhận bảo vật quốc gia, ông Hoàng Nghị – Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa (Sở VH-TT TP.HCM) cho biết: “Hiện vật bát bồng còn nguyên vẹn, căn cứ vào màu sắc, chất liệu, kỹ thuật chế tác cũng như trang trí hoa văn rất độc đáo, đặc biệt hoa văn trang trí phần thân là điểm khác biệt này tạo nên tính độc bản, độc đáo của bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc. Bảo vật là một nguồn sử liệu rất quan trọng về khoa học để chúng ta nhận biết về đời sống vật chất, ngành nghề thủ công truyền thống, về khoa học kỹ thuật, đời sống tinh thần, tâm linh của người Việt cổ sống trên vùng đất lưu vực sông Mã”.

Đối với bộ tượng gốm men nhiều màu Tam Quan Đại Đế, ông Hoàng Nghị cho rằng đã thể hiện tôn giáo tín ngưỡng, nét đặc trưng của cộng đồng cư dân Sài Gòn. Màu men gốm đặc trưng, các hiện vật nhận diện rõ ràng. Bộ tượng mang giá trị lịch sử, văn hóa và phản ánh mối quan hệ cộng đồng chặt chẽ, thể hiện đặc trưng của gốm Nam bộ cùng quá trình phát triển của đô thị Sài Gòn. 

“Đây là sản phẩm được phát minh, sáng chế có giá trị thực tiễn cao, có tác dụng thúc đẩy xã hội và con người phát triển ở một giai đoạn lịch sử – văn hóa vùng đất Sài Gòn – Chợ Lớn và Nam bộ. Bộ tượng có giá trị quan trọng đối với quá trình nghiên cứu về lịch sử, văn hóa vùng đất Sài Gòn – Chợ Lớn và Nam bộ trong quá trình hình thành và phát triển, đặc biệt là lịch sử hình thành đô thị giai đoạn cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20”, Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa (Sở VH-TT TP.HCM) Hoàng Nghị nhấn mạnh.

Điều độc đáo của hai bảo vật quốc gia đều có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, nguồn gốc bản địa, là hiện vật độc bản, độc đáo điển hình, tiêu biểu cho kỹ thuật, nghệ thuật trang trí của cư dân người Việt xưa, có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học.

Như vậy, tính đến năm 2026, TP.HCM có 25 hiện vật, nhóm hiện vật được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận là bảo vật quốc gia. Việc các bảo vật thuộc bảo tàng ngoài công lập và sưu tập tư nhân được vinh danh không chỉ là niềm tự hào của đơn vị, cá nhân sở hữu hiện vật, mà còn thể hiện sự ghi nhận và đồng hành của nhà nước, cộng đồng đối với những nỗ lực bền bỉ trong công tác gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc.