Canh bạc đánh thuế bao cao su để khuyến sinh của Trung Quốc

Đây được xem là bước đi mới nhất trong chiến dịch “xoay trục” chính sách từ kiểm soát sang khuyến khích sinh sản. Tuy nhiên, thay vì tạo ra một cú hích cho tỷ lệ sinh, chính sách này đang vấp phải làn sóng hoài nghi từ chính những người trẻ tuổi.

Jessica, một phụ nữ ngoài 30 tuổi, chia sẻ với AFP: “Áp lực khủng khiếp mà người trẻ Trung Quốc đang phải chịu đựng, từ việc làm đến chi phí sinh hoạt hàng ngày, chẳng liên quan gì đến bao cao su”.

Theo cô, xã hội đang tồn tại một hố sâu ngăn cách giàu nghèo quá lớn. “Người giàu cứ giàu thêm, còn người nghèo vẫn hoàn nghèo. Khi không có niềm tin vào tương lai, chẳng ai dám nghĩ đến việc lập gia đình hay sinh con”, Jessica nói thêm.

Đồng quan điểm, Xu Wangqing, 33 tuổi, cho rằng việc tăng giá bao cao su thông qua thuế không thể khiến người dân từ bỏ việc kế hoạch hóa gia đình. “Bao cao su không chỉ để tránh thai, nó còn bảo vệ sức khỏe sinh sản của phụ nữ. Ai cần vẫn sẽ phải mua nhưng nó chẳng giúp gì trong việc tăng tỷ lệ sinh”, cô nói với AFP bên ngoài một trung tâm thương mại.

Sự tuyệt vọng của giới chức Trung Quốc xuất phát từ những số liệu thống kê nghiệt ngã khi dân số quốc gia này đã sụt giảm năm thứ ba liên tiếp. Liên Hợp Quốc dự báo nếu đà này tiếp tục, dân số 1,4 tỷ người hiện nay có thể “bốc hơi” hơn một nửa vào cuối thế kỷ. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất không nằm ở biện pháp tránh thai mà ở gánh nặng tài chính đã vượt quá ngưỡng chịu đựng.

Theo báo cáo từ Viện Nghiên cứu Dân số YuWa, Trung Quốc hiện là một trong những quốc gia có chi phí nuôi dạy con cái đắt đỏ nhất hành tinh khi tính trên tỷ trọng thu nhập.

Cụ thể, chi phí trung bình để nuôi một đứa trẻ từ khi lọt lòng đến năm 18 tuổi tại Trung Quốc cao gấp 6,3 lần GDP đầu người. Con số này tạo nên một khoảng cách nghẹt thở khi so sánh với các quốc gia phương Tây. Tại Mỹ, tỷ lệ này chỉ ở mức 4,11 lần, trong khi ở Pháp là 2,24 lần và Đức là 3,64 lần. Ngay cả Nhật Bản, quốc gia vốn nổi tiếng với cuộc khủng hoảng già hóa dân số trầm trọng tại châu Á, cũng có mức chi phí thấp hơn Trung Quốc với tỷ lệ 4,26 lần.

Nghịch lý nằm ở chỗ, trong khi các nước phương Tây cung cấp một mạng lưới an sinh xã hội rộng khắp với trợ cấp giáo dục và y tế gần như miễn phí, thì tại các đô thị lớn của Trung Quốc như Thượng Hải hay Thâm Quyến, cha mẹ phải đối mặt với một cuộc đua vũ trang về giáo dục ngoài giờ. Những khoản chi cho trung tâm luyện thi, năng khiếu và bảo hiểm y tế tư nhân đã biến việc nuôi con thành một dự án đầu tư rủi ro cao.

Một nghiên cứu của ngân hàng Jefferies cũng chỉ ra rằng, ngoài chi phí trực tiếp, phụ nữ Trung Quốc còn phải trả một cái giá đắt hơn về “chi phí cơ hội”. Tại các nền kinh tế phương Tây, chính sách làm việc linh hoạt giúp giảm bớt thiệt hại thu nhập cho người mẹ, nhưng tại Trung Quốc, việc sinh con thường đồng nghĩa với sự chững lại, thậm chí là chấm dứt cơ hội thăng tiến trong một môi trường làm việc vốn đã thừa nhân lực và thiếu sự bảo hộ thực chất.

Giáo sư Alfred Wu từ Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu nhận định mức thuế 13% là quá nhỏ bé so với những “tảng đá” đè nặng lên vai giới trẻ là thị trường lao động khốc liệt và sự phân biệt đối xử với phụ nữ tại công sở. Đối với thế hệ Gen Z, ưu tiên hàng đầu hiện nay là sống cho bản thân. Di sản của “Chính sách một con” kéo dài nhiều thập kỷ đã để lại một cấu trúc dân số biến dạng khi hơn 20% người dân hiện trên 60 tuổi. Gánh nặng chăm sóc người già đổ dồn lên vai những đứa con độc nhất khiến ý định sinh thêm con trở thành một nhiệm vụ bất khả thi.

Giáo sư Yao Yang, Hiệu trưởng trường Tài chính Nâng cao Dishuihu thuộc Đại học Tài chính Kinh tế Thượng Hải, thừa nhận: “Lẽ ra chúng ta phải thay đổi chính sách từ 20 năm trước. Giờ đã quá muộn. Đà sụt giảm dân số là không thể đảo ngược”.

Bình Minh (Theo AFP, CNN)