Quyết định tấn công Iran được cho là canh bạc lớn nhất sự nghiệp của ông Trump, khi nó có thể đẩy Mỹ vào vòng xoáy xung đột đầy bất định tại Trung Đông.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 5/3 cho biết ông “phải được tham gia” vào quá trình lựa chọn Lãnh tụ Tối cao Iran thay ông Ali Khamenei, người thiệt mạng trong chiến dịch tập kích do Mỹ và Israel tiến hành từ cuối tuần trước.
Ông Trump phản đối con trai cố lãnh tụ Khamenei lên nắm quyền, thêm rằng lãnh đạo mới của Iran phải “giống như với bà Delcy tại Venezuela”, đề cập Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez, người được bổ nhiệm sau khi Tổng thống Nicolas Maduro bị Mỹ bắt trong chiến dịch đột kích hôm 3/1.
Tuyên bố trên cho thấy Tổng thống Mỹ đang ngày càng thiên về mô hình “Venezuela 2.0” cho Iran kể từ khi ra lệnh không kích vào nước này. Tuy nhiên, nó cũng phản ánh một thực tế rằng Mỹ đang không hoàn toàn giữ thế chủ động ở Iran, như những gì đã diễn ra ở Venezuela.
Sau 6 ngày chiến sự, Iran vẫn duy trì hệ thống lãnh đạo của mình và liên tục tung đòn đáp trả vào Mỹ cùng các đồng minh ở Trung Đông, bất chấp mục tiêu “xóa sổ năng lực tên lửa” của Tehran mà ông Trump vạch ra.
Garrett M. Graff, giám đốc Viện Aspen trụ sở tại Washington, Mỹ, nhận định quyết định tập kích vào Iran có thể là canh bạc lớn nhất sự nghiệp chính trị của ông Trump. Cái chết của Lãnh tụ Tối cao Iran ngay trong những giờ đầu giao tranh và đòn đáp trả quyết liệt từ Tehran sau đó càng làm tăng mức độ rủi ro cho canh bạc này.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trong một buổi lễ tại Nhà Trắng hôm 2/3. Ảnh: AP
Gần một tuần nổ ra xung đột, tương lai của chính quyền Iran, mục tiêu cuối cùng của Mỹ và mức độ ảnh hưởng của chiến sự vẫn là một ẩn số khổng lồ. Cuộc chiến sẽ kết thúc thế nào phụ thuộc rất lớn vào những yếu tố bất định, như tổn thất sinh mạng, lợi ích kinh tế, cũng như sức kháng cự của Iran.
Tổn thất nhân mạng
Theo Graff, khi thực hiện chiến dịch “Cơn thịnh nộ Kinh hoàng” nhằm vào Iran, ông Trump rõ ràng đã trở nên táo bạo hơn nhờ hai thành công quân sự là cuộc không kích các cơ sở hạt nhân Iran hồi mùa hè năm ngoái và chiến dịch đột kích bắt Tổng thống Venezuela Maduro hồi tháng một. Quân đội Mỹ trong cả hai chiến dịch đều không chịu tổn thất nào về nhân mạng và nhanh chóng đạt được mục tiêu chỉ sau một ngày tham chiến.
Trong Thông điệp Liên bang đầu tuần trước, ông Trump đã trao Huân chương Danh dự cho phi công đặc nhiệm Eric Slover, người đã bị trúng đạn súng máy khi đang lái chiếc trực thăng MH-47 Chinook dẫn đầu cuộc đột kích của đặc nhiệm Mỹ vào Venezuela.
Khoảnh khắc này vô tình tiết lộ rằng nếu không nhờ tinh thần dũng cảm của Slover, chiến dịch Venezuela có thể đã biến thành một thảm họa. Nếu chiếc trực thăng do phi công này cầm lái bị rơi ngay những phút đầu, cuộc đột kích có lẽ đã thất bại và được nhớ đến như một nỗi xấu hổ tương tự chiến dịch giải cứu 52 con tin Mỹ bị bắt ở Tehran hồi năm 1980.
Lúc bấy giờ, biệt kích Delta được cử đến Iran nhưng chiến dịch liên tiếp gặp sự cố, nghiêm trọng nhất là việc một trực thăng RH-53D va trúng vận tải cơ EC-130 tại bãi đáp trên sa mạc Dasht-e Kavir khiến 8 quân nhân Mỹ thiệt mạng. Chiến dịch thảm họa này đã dẫn đến hàng loạt cải tổ sâu rộng trong lực lượng đặc nhiệm Mỹ.
Thương vong trong xung đột ở Iran, tính đến ngày 5/3. Đồ họa: Aljazeera
Khi quyết định tập kích Iran ngày 28/2, Tổng thống Trump dường như tính toán rằng Tehran đang ở thế yếu nhất trong nhiều thập kỷ, khó có khả năng trả đũa mạnh mẽ. Nhưng trên thực tế, Mỹ đã bắt đầu hứng chịu thương vong.
Đến nay, ít nhất 6 binh sĩ Mỹ thiệt mạng và 18 người bị thương trong các đòn đáp trả bằng tên lửa đạn đạo và UAV của Iran. Các đòn tập kích trả đũa đó đến nay chưa dừng lại và ít nhà phân tích chiến lược tin rằng khả năng đánh trả tầm xa của Iran đã hoàn toàn bị triệt tiêu.
Mỹ thường phát huy sức mạnh tối đa vào những phút đầu của một chiến dịch quân sự, khi năng lực tình báo vượt trội và khí tài công nghệ cao giúp họ chiếm ưu thế.
Tuy nhiên, điều gì sẽ xảy ra khi Iran có đủ thời gian tập hợp lực lượng và tiến hành các hoạt động trả đũa một cách bài bản hơn? Chính Tổng thống Trump dường như cũng đã lường trước kịch bản này khi thừa nhận trong bài phát biểu rằng “nhiều anh hùng Mỹ có thể sẽ phải hy sinh”.
Tương lai mơ hồ
Ông Trump từng đắc cử nhờ hứa hẹn chấm dứt các “cuộc chiến vô tận”. Song đây là lần thứ hai chỉ trong thời gian ngắn, Tổng thống phát động tấn công nhằm vào người đứng đầu một quốc gia mà không có kế hoạch hậu chiến rõ ràng. Vẫn còn dấu hỏi lớn về bộ máy sẽ lãnh đạo những nước này cũng như mức độ can thiệp của Mỹ.
Khi thông báo về cái chết của Lãnh tụ Iran Khamenei, Tổng thống Trump đã đăng trên mạng xã hội Truth Social rằng: “Đây là cơ hội lớn nhất để người dân Iran giành lại đất nước… Hy vọng IRGC và cảnh sát sẽ hòa với những người yêu nước Iran và hợp tác để đưa đất nước vĩ đại trở lại”.
Song ông cũng tuyên bố các đợt oanh tạc sẽ tiếp diễn “cho đến khi đạt được mục tiêu mang lại hòa bình cho toàn Trung Đông và cả thế giới”.
Khói bốc lên tại trung tâm tác chiến của Mỹ tại cảng Shuaiba, miền nam Kuwait, hôm 1/3. Ảnh: CNN
Theo giới chuyên gia, sau 6 ngày liên tục tập kích Iran, ông Trump dường như đang cạn dần kiên nhẫn. Ông hôm 5/3 tiếp tục kêu gọi các thành viên IRGC, cảnh sát và quân đội Iran “hạ vũ khí” cam kết họ sẽ được “ân xá hoàn toàn” nếu làm vậy. Nhưng đến nay, chưa có dấu hiệu nào cho thấy các lực lượng vũ trang Iran từ bỏ chiến đấu như lời kêu gọi của ông Trump.
John Bolton, cựu cố vấn an ninh cho Tổng thống Trump, cho rằng ngay cả ông Trump cũng không rõ một chiến thắng trước Iran sẽ ra sao.
“Mọi người rất khó hình dung chuyện này”, Bolton nói. “Chính tôi cũng từng thấy thật khó hiểu, bởi chúng ta thường quan niệm chính quyền là phải dựa trên chính sách. Nhưng ông Trump không vận hành công việc như thế. Vậy nên, nếu ai đó nói về một học thuyết Trump trong đối ngoại thì đó chỉ là chuyện không tưởng, vì thực tế không có bất kỳ sự nhất quán nào”.
Khi ông Trump không vạch rõ điểm dừng một cách rõ ràng, tương lai của Iran và cả vùng Trung Đông sẽ ở thế “ngàn cân treo sợi tóc”, bởi không ai biết Tổng thống Mỹ sẽ tiếp tục chiến dịch hay sớm xuống thang căng thẳng, chuyên gia Graff nhận định.
Đại sứ quán Mỹ ở Riyadh sau khi bị tập kích UAV hôm 3/3. Ảnh: X/ME_Observer
Thiệt hại kinh tế cũng là yếu tố Tổng thống Trump cần cân nhắc khi chiến sự kéo dài. Theo Kent Smetters, giám đốc Mô hình Ngân sách Penn Wharton (PWBM), một trong những nhà phân tích tài chính hàng đầu Mỹ, nền kinh tế Mỹ có thể thiệt hại tới 210 tỷ USD, chưa kể chi phí quân sự, trong chiến dịch dài ngày tấn công Iran.
Sức kháng cự của Iran
Lịch sử không đứng về phía ông Trump khi nhìn vào mối quan hệ căng thẳng giữa Mỹ và Iran suốt 80 năm qua, Graff nhận xét. Iran từ lâu đã trở thành vấn đề đau đầu với nhiều đời tổng thống Mỹ.
Từ cuộc đảo chính do Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) hỗ trợ năm 1953 đến cuộc cách mạng 1979 lật đổ quốc vương Shah của Iran, những lần can thiệp của Mỹ vào quốc gia này thường để lại hệ lụy kéo dài nhiều thập kỷ.
Chính cuộc khủng hoảng con tin năm 1979 đã nhấn chìm nhiệm kỳ của tổng thống Jimmy Carter và ngay cả tổng thống Ronald Reagan cũng từng điêu đứng vì bê bối Iran – Contra, khi Mỹ bị cáo buộc lén bán vũ khí cho Iran trong thập niên 1980.
Giờ đây, với chiến dịch “Cơn thịnh nộ Kinh hoàng” và cái chết của Lãnh tụ Iran Khamenei, ông Trump đang đánh cược vào một ván bài mà kết cục khó có thể thuận lợi và chóng vánh như các cuộc tập kích trước đây, giới quan sát đánh giá.
Iran không chỉ có tên lửa hay UAV để tập kích khắp Trung Đông, họ còn có vị trí địa lý thuận lợi có thể khống chế toàn bộ Eo biển Hormuz, nơi được coi như “yết hầu” dòng chảy dầu mỏ từ các quốc gia Vùng Vịnh.
Binh sĩ IRGC chuẩn bị thực hiện một cuộc diễn tập quân sự ở khu vực Aras, tỉnh Đông Azerbaijan, Iran, hồi năm 2022. Ảnh: Reuters
Nếu các cơ sở kinh tế và giao thông huyết mạch bị đánh trúng, câu hỏi đặt ra là liệu ông Trump sẽ kiên trì đến cùng hay sẽ sớm bỏ dở khi các lợi ích tài chính và địa chính trị bị đe dọa. Đòn đáp trả của Iran có lẽ sẽ không chỉ gói gọn trong biên giới Trung Đông mà còn có thể lan rộng, tạo ra một cơn chấn động làm thay đổi trật tự thế giới.
Bản đánh giá của CIA hồi tháng 2 dự báo nếu ông Khamenei bị hạ sát, những lãnh đạo cứng rắn từ lực lượng IRGC nhiều khả năng sẽ lên nắm quyền thay thế. Thực tế cho thấy, đòn trả đũa của Iran nhắm vào các mục tiêu khác ở Trung Đông vẫn diễn ra liên tiếp, ngay cả khi nhiều quan chức cấp cao của chính quyền, trong đó có cả Bộ trưởng Quốc phòng, đã thiệt mạng.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 5/3 tuyên bố Mỹ đã thất bại trong mục tiêu “đánh nhanh thắng nhanh” ở Iran. “Tổng thống Trump, kế hoạch A cho một thắng lợi quân sự chóng vánh, gọn ghẽ đã phá sản. Kế hoạch B của ngài sẽ là một thất bại lớn hơn”, ông Araghchi viết trên X.
Vũ Hoàng (Theo Wired, AFP, Reuters)
Nguồn: https://vnexpress.net/canh-bac-mao-hiem-cua-ong-trump-o-iran-5046089.html
