6 lĩnh vực trong “tầm ngắm” CBAM
Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) không còn là câu chuyện của tương lai xa. Khi bước vào giai đoạn thực thi chính thức từ năm 2026, đây sẽ là “tử huyệt” đối với các ngành thâm dụng năng lượng nếu thiếu sự chuẩn bị. 6 lĩnh vực nằm trong tầm ngắm gồm sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro.
Vấn đề cốt lõi nằm ở chi phí. Giá chứng chỉ CBAM được tính dựa trên giá đấu giá tín chỉ của hệ thống giao dịch phát thải EU (EU ETS), hiện dao động khoảng 80 euro/tấn CO2.
Theo cảnh báo từ TS Scott McDonald (Đại học RMIT Việt Nam), gánh nặng tài chính tiềm tàng là rất lớn. Ngành thép vốn thu về hàng tỷ USD từ EU sẽ chịu tác động trực tiếp nặng nề nhất.
Xi măng và phân bón là 2 lĩnh vực đối mặt với rào cản kép, đó là vừa phải tính toán phát thải trực tiếp, vừa phải khai báo lượng phát thải gián tiếp từ điện năng tiêu thụ. Mỗi kWh điện dùng trong sản xuất sắp tới đều sẽ bị “định giá” bằng tiền thuế carbon.
Các phương thức sản xuất thâm dụng carbon và phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch tạo ra bất lợi cạnh tranh lớn cho các nước (Ảnh: Pexels).
Rủi ro lớn nhất mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa lường hết, theo ông, không chỉ nằm ở việc phải đóng thuế, mà là thiếu dữ liệu để đóng thuế.
Khi doanh nghiệp không thể cung cấp dữ liệu phát thải đã được xác minh, hoặc dữ liệu không đủ độ tin cậy, EU sẽ áp dụng “giá trị mặc định”. Con số này được tính dựa trên cường độ phát thải trung bình của 10 nhà xuất khẩu có mức phát thải cao nhất vào EU.
Với việc cường độ phát thải hiện vẫn cao hơn đáng kể so với mức trung bình của châu Âu, việc bị áp “giá trị mặc định” đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt sẽ phải chịu mức phí phạt cao ngất ngưởng. Đây là bất lợi cạnh tranh chí mạng có thể đánh bật hàng Việt khỏi chuỗi cung ứng.
Làm gì trước “giờ G” 2027?
Thời hạn nộp tờ khai CBAM đợt đầu tiên là ngày 30/9/2027. Dù “giờ G” đã điểm rất gần, theo nhận định của ông Scott McDonald, tâm lý chủ quan vẫn bao trùm. Sự thiếu hụt về nhận thức và hệ thống kiểm kê carbon đang biến việc tuân thủ CBAM từ một yêu cầu kỹ thuật thành một rào cản thương mại tương đối lớn.
Để không bị loại khỏi cuộc chơi, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần hành động ngay với lộ trình 4 bước.
Đầu tiên là thiết lập hệ thống đo lường. Các bên cần đo đếm được lượng khí thải carbon ngay từ bây giờ, bao gồm cả phát thải trực tiếp và gián tiếp (từ sử dụng điện).
Bước 2 là chuẩn hóa dữ liệu. Các bên cần tận dụng các hướng dẫn hiện hành (như Thông tư 38/2023 của Bộ Công Thương) để báo cáo.
Bước thứ 3 là thẩm định độc lập. Các doanh nghiệp cần thuê những đơn vị chứng nhận để xác thực dữ liệu, với chi phí rẻ hơn so với cái giá phải trả cho “giá trị mặc định” của EU.
Bước cuối cùng là chủ động kết nối. Các bên cần làm việc với các hiệp hội ngành hàng, để nắm bắt kỹ thuật và tìm kiếm các nguồn tài chính xanh nhằm chuyển đổi công nghệ.
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (EU), một loại thuế carbon đánh vào một số mặt hàng nhập khẩu (như thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện, hydro) có lượng khí thải carbon cao khi sản xuất, nhằm tạo sân chơi công bằng cho doanh nghiệp EU, ngăn chặn tình trạng “rò rỉ carbon” (chuyển sản xuất ra nước ngoài để tránh thuế) và thúc đẩy sản xuất sạch hơn toàn cầu.
CBAM là một sàng lọc khắc nghiệt, nhưng cũng là cơ hội để tái cấu trúc. Doanh nghiệp nào hành động quyết đoán, minh bạch hóa được “dấu chân carbon” sẽ biến gánh nặng chi phí thành lợi thế cạnh tranh độc bản tại thị trường khó tính này.
Số liệu khảo sát năm 2023 cho thấy kết quả là 60% doanh nghiệp đã nghe về CBAM nhưng đa phần mù mờ về chi tiết. 36% doanh nghiệp tin rằng quy định này không ảnh hưởng đến mình. Chỉ 4% đã có kế hoạch chuẩn bị.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/canh-bao-quan-trong-cho-doanh-nghiep-xi-mang-sat-thep-xuat-khau-chau-au-20260122082238636.htm
