Câu chuyện Trung Quốc muốn xuất khẩu mô hình nuôi lợn sang ĐNÁ

Sâu trong tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc, hai tòa nhà 26 tầng sừng sững mọc lên giữa những vườn rau xanh mướt. Nhưng đây không phải là chung cư cho cư dân đô thị hóa, mà là “tổ ấm” của hàng trăm nghìn con heo.

Những “khách sạn heo” tại ngoại ô thành phố Ngạc Châu này chính là ví dụ cực đoan nhất cho thấy các tập đoàn chăn nuôi Trung Quốc đang đặt cược vào mô hình chăn nuôi công nghiệp đa tầng, một mô hình mà họ đang bắt đầu mang đi “đánh xứ người”.

Từ bài toán quỹ đất đến “pháo đài” an toàn sinh học

Cơn sốt xây dựng trang trại cao tầng tại Trung Quốc thực tế đã tăng tốc mạnh mẽ sau đợt bùng phát dịch tả heo châu Phi năm 2018, vốn đã xóa sổ những đàn gia súc khổng lồ.

Trước đây, việc nuôi heo nhỏ lẻ trong hộ gia đình là phổ biến, nhưng áp lực về bảo vệ môi trường và an toàn sinh học đã khiến chính phủ Trung Quốc khuyến khích các trang trại được quản lý thương mại, nơi có khả năng kiểm soát dịch bệnh tốt hơn.

Cuộc chạy đua xây dựng các trang trại heo cao tầng đã tăng tốc sau đợt bùng phát dịch tả heo châu Phi năm 2018 làm tàn phá các đàn gia súc. Chỉ một thế hệ trước, heo vẫn được nuôi rộng rãi tại các hộ gia đình Trung Quốc và thực tế này vẫn tồn tại ở một số vùng, nhưng những lo ngại của chính phủ về bảo vệ môi trường và an toàn sinh học đã dẫn đến việc khuyến khích các trang trại được quản lý thương mại, vốn được coi là có khả năng giảm thiểu rủi ro dịch bệnh tốt hơn.

Vào năm 2019, Bộ Nông nghiệp và Tài nguyên Trung Quốc đã chính thức cho phép sử dụng nhà cao tầng để chăn nuôi gia súc. Chỉ một năm sau, Muyuan Foods, nhà sản xuất thịt heo lớn nhất thế giới tính theo doanh số, đã khai trương khu phức hợp chăn nuôi lớn nhất thế giới với 21 tòa nhà 6 tầng, tích hợp từ sản xuất thức ăn, chăn nuôi đến giết mổ.

Công ty này cho biết tổng công suất sản xuất hàng năm đạt 81 triệu con heo vào năm 2024, nhiều hơn đáng kể so với sản lượng của quốc gia sản xuất lớn thứ ba thế giới là Tây Ban Nha, với gần 1/10 trong số đó được nuôi trong các tòa nhà đa tầng.

Ông Wang Tenghao, Tổng giám đốc chăn nuôi tại Qinglian Food, nhận định rằng cốt lõi của vấn đề nằm ở việc giải quyết bài toán quỹ đất.

Theo tính toán của Muyuan, việc nuôi heo theo chiều dọc giúp công ty giảm nhu cầu sử dụng đất nông nghiệp tới hơn 4.000 mẫu Anh (khoảng 1.600 ha). Tại các địa phương có quy định khắt khe về khoảng cách an toàn (như phải cách khu dân cư ít nhất 500m), việc xây cao là giải pháp tối ưu duy nhất để mở rộng quy mô.

Trong bản cáo bạch cho đợt IPO trị giá 1,4 tỷ USD tại Hồng Kông vào tháng trước, Muyuan cho biết: “Chúng tôi đã thay thế các trang trại nuôi heo một tầng truyền thống bằng các nhà nuôi heo đa tầng nhằm cải thiện hiệu quả vận hành và hiệu quả sử dụng đất, thúc đẩy tái chế phân và chất thải, đồng thời đảm bảo an toàn sinh học.”

Không dừng lại ở nội địa, các “ông lớn” Trung Quốc đang bắt đầu xuất khẩu mô hình này. Muyuan đang bắt tay với một doanh nghiệp nông nghiệp tại Đông Nam Á để khởi công các nhà cao tầng nuôi heo ngay trong năm nay. Dự án “mega” này được kỳ vọng sẽ mang đến những công nghệ chăn nuôi tiên tiến nhất thế giới.

Ông Ian Lahiffe, chuyên gia tư vấn nông nghiệp tại Bắc Kinh, cho rằng lời hứa về an toàn sinh học chặt chẽ và công nghệ thông gió tiên tiến đang mở đường cho Trung Quốc tiếp thị phương pháp đa tầng ra hải ngoại.

“Mọi người bắt đầu nhận ra rằng, dù đây là một ý tưởng nghe có vẻ điên rồ, nhưng từ góc độ người mua, nó thực sự hiệu quả,” ông Lahiffe nhận xét.

Hệ thống thông minh tại các khu phức hợp này cho phép cho ăn chính xác, phòng chống dịch bệnh và quản lý môi trường tự động.

Tại Muyuan, tầng 5 và tầng 6 thường dành cho heo mang thai và nuôi con, trong khi tầng 4 được sử dụng làm nhà trẻ cho heo con. Mọi thứ được vận hành bởi đội ngũ R&D lên tới 6.300 nhân viên và hệ thống cảnh báo tự động nhằm tối ưu hóa chi phí nhân công trong bối cảnh thiếu hụt lao động nông nghiệp do quá trình đô thị hóa nhanh chóng.

Trong bối cảnh Bắc Kinh đang tìm cách hạn chế tổng đàn heo nội địa (vốn đã phục hồi lên hơn 400 triệu con) để hỗ trợ giá bán, việc các doanh nghiệp Trung Quốc tiến ra nước ngoài là bước đi tất yếu.

Những “vết gợn” về phúc lợi và môi trường

Dù mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, mô hình này không phải không có những điểm yếu. Các nhóm phúc lợi động vật đã chỉ trích môi trường nhân tạo chật chội và nghèo nàn bên trong các tòa nhà cao tầng. Họ cũng cảnh báo rằng việc nuôi quá nhiều động vật trong một không gian hẹp thực tế có thể làm tăng rủi ro lây lan dịch bệnh nếu hệ thống thông gió gặp sự cố.

Tại Đức, một tòa nhà nuôi heo 6 tầng mang tên “Schweinehochhaus” đã phải đóng cửa vào năm 2023 sau nhiều cáo buộc về ngược đãi động vật.

Ngay tại Trung Quốc, Guangxi Yangxiang (đơn vị vận hành các trang trại lên tới 17 tầng) cũng từng phải hủy bỏ kế hoạch phát triển tại Hàn Quốc sau làn sóng phản đối từ các nhà hoạt động vì quyền động vật.

Bên cạnh đó, áp lực về mùi hôi và xử lý chất thải là rất lớn. Dù các đơn vị vận hành khẳng định có hệ thống khử mùi hiện đại, nhưng cư dân địa phương xung quanh các khu phức hợp này đôi khi vẫn phàn nàn về mùi khó chịu. Ông Wang Tenghao thừa nhận: “Áp lực về bảo vệ môi trường là cực kỳ đáng kể.”

Dù vẫn còn nhiều tranh cãi về mặt nhân đạo, nhưng không thể phủ nhận rằng cách quản lý heo kiểu Trung Quốc đang ngày càng trở nên phù hợp với thế giới, nơi quỹ đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp và yêu cầu về an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe. Như chuyên gia Ian Lahiffe dự báo, nếu các quốc gia khác muốn đi theo con đường này, họ có lẽ sẽ chọn mua giải pháp từ chính những “người khổng lồ” Trung Quốc với những điều khoản tài chính đầy hấp dẫn.

“Mọi người bắt đầu nhận ra rằng, mặc dù đó là một ý tưởng điên rồ, nhưng từ góc độ người mua, nó thực sự hiệu quả,” Lahiffe nói. “Tôi nghĩ cách quản lý heo của người Trung Quốc sẽ ngày càng trở nên phù hợp hơn với phần còn lại của thế giới.”

*Nguồn: FT, Fortune