Chiếc bi đông ‘dẫn lối’ người lính trở về đất mẹ

CHIẾC BI ĐÔNG VÀ HY VỌNG ĐẦU TIÊN

Tháng 4.2025, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ tại cầu Câu Nhi (xã Nam Hải Lăng, Quảng Trị), Đội quy tập hài cốt liệt sĩ 584 (Đội quy tập 584, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị) đã phát hiện, cất bốc được 2 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật.

Trong số các di vật đó có một chiếc bi đông bằng nhôm đã bị biến dạng quá nửa, nhưng kỳ diệu thay phần còn lại của bi đông dù bị méo mó cùng sự cũ kỹ của dòng chảy thời gian nhưng vẫn lộ rõ dòng chữ “Tuyến” và dãy số “170071” được khắc lên. Những ký tự nhỏ bé ấy đã nhen nhóm lên hy vọng đầu tiên về danh tính của người lính nằm lại nơi đây.

Ngay sau khi cất bốc được, Đội quy tập 584 và Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị đã triển khai công tác xác minh thông tin; và từ thông tin của các cựu chiến binh Sư đoàn 308 từng chiến đấu tại khu vực Câu Nhi, đây có thể là hài cốt và di vật của liệt sĩ Trần Minh Tuyến, quê quán tỉnh Thái Bình (cũ).

Tuy nhiên, quá trình xác minh lại mở ra một khả năng khác. Theo hồ sơ các liệt sĩ hy sinh tại khu vực Câu Nhi thuộc Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308, ngoài liệt sĩ Trần Minh Tuyến còn có liệt sĩ Phạm Văn Tuyến, quê Thanh Hóa.

Sự trùng lặp về tên khiến việc xác định danh tính rơi vào bế tắc. Việc xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ đành phải dừng lại. Hài cốt liệt sĩ được đưa về an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Hải Lăng (xã Diên Sanh).

Mọi việc tưởng chừng khó khăn thì những câu chuyện tình cờ lại trở thành chìa khóa để tiếp tục dẫn lối cho con đường trở về quê hương của chủ nhân chiếc bi đông.

CUỐN SỔ QUÂN NHÂN THEN CHỐT

Việc xác minh tạm dừng lại cho đến tháng 7.2025, khi tại Hà Nội, Đại sứ quán Mỹ tổ chức trao trả các di vật của bộ đội VN bị lính Mỹ thu giữ trong chiến tranh, trong số này có một cuốn sổ quân nhân năm 1971 từng thuộc về chính trị viên Lê Thanh Hải. Cuốn sổ này sau đó tới được tay ông Trần Ngọc Hiền, cựu chiến binh và đang là Phó ban liên lạc Đoàn công tác chính sách Sư đoàn 308.

“Cuốn sổ này có thông tin về 93 liệt sĩ hy sinh trong trận chiến ngày 26.5.1972 giữa Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 với quân đội chính quyền Sài Gòn tại khu vực Câu Nhi. Hay tin trước đó Đội quy tập 584 quy tập được hài cốt liệt sĩ và di vật tại khu vực này, tôi liền gửi các thông tin trong cuốn sổ cho Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị để tiến hành xác minh”, ông Hiền kể lại.

Từ những dòng chữ được lưu giữ hơn nửa thế kỷ trong cuốn sổ cũ, các lực lượng chức năng gồm Đội quy tập 584, Sở Nội vụ và Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Quảng Trị, UBND xã Diên Sanh đã mở lại quá trình xác minh. Sau khi đối chiếu thông tin từ cuốn sổ quân nhân, hồ sơ liệt sĩ của Sư đoàn 308 và dòng chữ khắc trên chiếc bi đông, danh tính người lính năm xưa cuối cùng đã được làm sáng tỏ.

Chủ nhân của chiếc bi đông chính là liệt sĩ Trần Minh Tuyến, sinh năm 1952, quê H.Thái Thụy, tỉnh Thái Bình (cũ). Anh nhập ngũ tháng 8.1970, mang số hiệu 170071, là chiến sĩ quân y thuộc Đại đội 9, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308. Liệt sĩ Tuyến hy sinh ngày 26.5.1972 khi đang lao vào trận địa để cứu chữa cho đồng đội bị thương giữa khói lửa chiến trường Câu Nhi.

HIẾN TẶNG DI VẬT VÀ TRỞ VỀ ĐẤT MẸ

Đầu năm 2026, Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị có quyết định về việc xác định hài cốt tại mộ số 1955, khu G4, nghĩa trang liệt sĩ Hải Lăng là của liệt sĩ Trần Minh Tuyến; đồng thời giao các đơn vị liên quan khắc lại thông tin trên bia mộ và gửi giấy báo cho gia đình liệt sĩ.

Nhận được thông tin, ông Trần Đại Dương (67 tuổi, em trai liệt sĩ Trần Minh Tuyến) vỡ òa cảm xúc khi sau hơn nửa thế kỷ đã có thể biết được anh trai mình nằm ở đâu.

Ngày 27.3, sau khi mọi thủ tục đã hoàn thành, gia đình ông Dương vượt hàng trăm cây số vào xã Diên Sanh, cùng với UBND xã và các cựu chiến binh Sư đoàn 308 thực hiện lễ cất bốc, đưa hài cốt liệt sĩ Tuyến về an táng tại quê nhà.

Ngồi bên phần mộ, nhìn ngắm di ảnh anh trai, ông Dương cho biết việc tìm được mộ anh trai chính là di nguyện mà mẹ ông căn dặn trước khi mất, giờ thì “anh ơi, về thôi”.

“Gia đình tôi có 5 anh chị em, anh Tuyến là con trai cả. Lúc anh tham gia nhập ngũ mới tròn 20 tuổi chưa kịp lập gia đình. Ngày nhận tin tìm được anh, cả gia đình, họ hàng ai cũng vừa nghẹn ngào vừa vui mừng. Mẹ trước lúc mất vẫn dặn chúng tôi cố gắng tìm bằng được mộ anh. Bao nhiêu năm đi tìm trong vô vọng, giờ mới biết anh đang nằm ở đâu, chúng tôi sẽ đón anh về quê để hương khói, cho anh được trở về với tổ tiên”, ông Dương xúc động nói.

Khi di nguyện đưa liệt sĩ về quê hương được thực hiện, gia đình cũng quyết định hiến tặng chiếc bi đông, di vật đã dẫn lối cho hành trình đoàn tụ, cho Bảo tàng tỉnh Quảng Trị với mong muốn câu chuyện về người lính năm xưa sẽ tiếp tục được kể lại cho các thế hệ sau.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, chiến trường khốc liệt xưa nay đã phủ lên mình màu xanh của hòa bình. Từ một chiếc bi đông méo mó, một cuốn sổ quân nhân cũ kỹ và những nỗ lực của nhiều đơn vị, hành trình tìm kiếm tưởng chừng vô vọng cuối cùng cũng khép lại bằng cuộc đoàn tụ muộn màng nhưng thật thiêng liêng và ý nghĩa.