Sáng 3/3, tại không gian giới thiệu di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu (Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước xây dựng và vận hành, Hà Nội) vừa tổ chức khai mạc chuyên đề Thưởng lãm Châu phê – Lưu dấu Mộc bản.
Lễ ra mắt, trưng bày có sự tham dự của bà Elena Bezdetko – Phu nhân Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam – cùng các em học sinh là con cán bộ ngoại giao đang công tác tại Hà Nội.
Theo Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng đây không chỉ là hoạt động mở đầu cho chuỗi chương trình phục vụ cộng đồng, chương trình còn góp phần mở rộng cơ hội để người dân tiếp cận và thụ hưởng các giá trị của di sản tư liệu.
Tại đây, học sinh, sinh viên được quan sát trực tiếp bút tích Châu phê của Hoàng đế trên văn bản hành chính, tìm hiểu quy trình khắc in mộc bản và trải nghiệm in dập trên giấy dó. Thay vì tiếp cận kiến thức qua sách giáo khoa, các em được trải nghiệm thực tế, qua đó cảm nhận sâu sắc hơn giá trị lịch sử, pháp lý và văn hóa của tài liệu gốc.
Chính sự “chạm” vào di sản này tạo nên hiệu quả giáo dục bền vững, đồng thời góp phần hình thành ý thức trân trọng và trách nhiệm bảo tồn tài liệu lưu trữ quốc gia ngay từ sớm.
Điểm nhấn của không gian trưng bày là hai khối Di sản tư liệu thế giới gồm Châu bản triều Nguyễn và Mộc bản triều Nguyễn, cùng hệ thống tài liệu phong phú về thời kỳ Pháp thuộc, các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc và khối tư liệu, hình ảnh, di sản về Hồ Chí Minh được tuyển chọn từ nhiều nguồn tư liệu trong nước và quốc tế, góp phần tạo nên chiều sâu nội dung và giá trị đặc biệt cho chương trình giới thiệu lần này.
Thông qua các hình thức trải nghiệm trực quan, người học không chỉ dừng lại ở việc quan sát tư liệu, mà còn có điều kiện tiếp cận gần hơn với lịch sử, trực tiếp cảm nhận những chứng cứ xác thực về tiến trình quản trị quốc gia và đời sống xã hội qua các thời kỳ.
Với khu vực “Thưởng lãm Châu phê,” các khách mời và công chúng đã được chiêm ngưỡng các phiên bản Châu bản triều Nguyễn với những dòng phê bằng mực son của các bậc Hoàng đế chứa đựng ước vọng về một năm mới “Quốc thái Dân an – Thiên hạ thái bình”.
Châu phê là một đoạn từ ngữ, hoặc một câu, hay một đoạn văn gồm vài câu do các vua nhà Nguyễn đương thời viết, chèn vào đầu, giữa, hay cuối các dòng văn bản gốc (tấu chương) của các cơ quan nhà nước soạn. Đoạn phê thể hiện quan điểm của vua, hoặc là ý kiến chỉ đạo của vua đối với các cơ quan này.
Bút phê các Hoàng đế – tính độc đáo của Chân bản. Ngự phê trên Châu bản là “bộ sưu tập thư pháp thảo thư của các Hoàng đế nhà Nguyễn” với những nét chữ thảo khoáng đạt, đạt đến tính thẩm mỹ cao trong lối thể hiện thư pháp của người xưa.
Đồng thời tư tưởng chỉ đạo của nhà vua trên văn cũng như cách thức phê duyệt trong chế độ văn thư triều Nguyễn đã được khẳng định qua nội dung bút phê của Hoàng đế.
Bút phê của Hoàng đế Gia Long trên bản kê khai họ, tên, tuổi và số dân các phường An Mỹ, tổng Yên Lễ Thượng, huyện Duy Xuyên, phủ Thăng Hoa nhân kỳ duyệt tuyển năm Gia Long 17 (1818).
Trong hình là Châu phê của Hoàng đế Thành Thái trên bản tấu của Thị vệ xứ bàn về việc may trang phục cho binh lính theo hầu ngự giá: “Loại nón quân đội này chưa được nhã quan. Nhung y cưỡi ngựa không được tiện. Nay chuẩn cho làm theo lệ mới”.
Châu phê của Hoàng đế Minh Mệnh trên bản Tấu của trấn Thanh Hoa việc cầu đảo, mong thời tiết, mùa màng thuận lợi: “Được bản tấu thấy rất vui vì các khanh có thực lòng yêu dân ứng nghiệm nhanh như vậy, nếu trễ biếng thì kết quả này Trẫm đâu dám chắc”.
Châu phê của Hoàng đế Tự Đức trên bản Tấu của Bộ Lễ về việc thành lập hội đồng sát hạch kỳ thi Chế khoa: “Kiểm tra thêm! Hai tỉnh đó không biết tuân theo nghị chuẩn để chọn người xứng đáng để cử, khiến cho các Cử nhân trước đã dự khoa thi Hội chưa kịp đăng ký, chẳng lẽ Cử nhân lại kém Tú sao? Đề cử mà chỉ hai, ba người thì sao đáp ứng được lòng mong muốn yêu mến hiền tài của Trẫm…”
Châu phê của Hoàng đế Kiến Phúc trên bản Tấu của Bộ Lễ về việc giải quyết sớ sách, công văn còn tồn đọng: “Giao Cơ Mật viện xem xét, cất giữ”.
Tại không gian “Lưu dấu mộc bản”, công chúng được trực tiếp tham gia trải nghiệm quy trình in dập mộc bản trên giấy dó, tự tay in triện lên các tấm thiệp Xuân và lưu giữ sản phẩm như một kỷ niệm mang dấu ấn văn hóa truyền thống.
Bên cạnh đó, thông qua hành trình trải nghiệm đa phương tiện, các em học sinh Nga cùng đông đảo khách tham quan được tiếp cận những lát cắt sinh động về đời sống cung đình xưa qua hai bộ phim tư liệu Hoàng cung đón Tết và Nghệ thuật san khắc Mộc bản, qua đó góp phần làm nổi bật giá trị lịch sử và chiều sâu văn hóa của hệ thống tư liệu lưu trữ.
Tìm hiểu về di sản tư liệu mộc bản với các nghệ nhân.
Bên cạnh mục tiêu giáo dục di sản, Nghị quyết 80-NQ/TW cũng nhấn mạnh yêu cầu: “Đổi mới phương thức quản lý văn hóa theo hướng kiến tạo, phục vụ; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tạo động lực bứt phá cho phát triển văn hóa”.
Nguồn: https://dantri.com.vn/giai-tri/chiem-nguong-chau-phe-cua-cac-hoang-de-trieu-nguyen-20260303135829004.htm
