Chiến sự Trung Đông đứng trước nhiều kịch bản khó lường

(PLO)- Chiến sự Trung Đông ngày càng leo thang nguy hiểm, khả năng sắp tới thế nào vẫn chưa thể nói chắc.

Chiến sự Trung Đông cuối tuần qua vẫn tiếp tục leo thang mạnh khi Israel tăng tấn công Iran và Tehran cũng liên tục khai hỏa nhằm vào Israel và các nước trong khu vực.

Chiến sự vẫn nóng

Ngày 21-3, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (Islamic Revolutionary Guard Corps) thông báo phát động làn sóng tấn công thứ 72 trong chiến dịch “Lời hứa Chân thực 4”, sử dụng tên lửa Emad siêu hạng dẫn đường chính xác và tên lửa Ghadr mang nhiều đầu đạn, nhằm vào miền bắc và khu vực trung tâm Israel, đồng thời nhắm vào Hạm đội 5 của Mỹ, theo hãng tin Al Mayadeen.

Quân đội Israel xác nhận Iran đã phóng thêm một loạt tên lửa mới vào lãnh thổ nước này. Còi báo động vang lên tại miền trung Israel do tên lửa Iran, trong khi rocket từ Lebanon khiến miền bắc Israel báo động. Một người bị thương tại thành phố Holon và một người khác bị thương ở miền bắc.

Trước đó, theo hãng tin Al Jazeera, tên lửa Iran đã đánh trúng trực tiếp nhiều mục tiêu tại thành phố Dimona, nơi có trung tâm nghiên cứu hạt nhân lớn của Israel, và thành phố Arad ở miền nam. Các cuộc tấn công khiến khoảng 39 người bị thương tại Dimona và 88 người bị thương tại Arad trong đó có 10 người bị thương nặng.

Liên quan eo biển Hormuz, nhóm G7 cùng hơn 20 quốc gia ra tuyên bố chung lên án các cuộc tấn công của Iran và nhấn mạnh nỗ lực đảm bảo an toàn hàng hải qua tuyến đường này. Trong khi đó, đại diện Iran tại Tổ chức Hàng hải Quốc tế, ông Ali Mousavi, cho biết tàu nước ngoài vẫn có thể đi qua eo biển Hormuz nếu phối hợp với chính phủ Iran để đảm bảo an ninh và an toàn.

Các nhà phân tích cho rằng ông Trump có vẻ như đã đánh giá sai cách Iran sẽ phản ứng trong một cuộc xung đột mà họ coi là vấn đề sống còn. Theo giới quan sát, dù ông Trump và các trợ lý có lường trước hay không, họ vẫn chưa thể đối phó hiệu quả với những nguy cơ này.

“Họ đã không suy nghĩ đầy đủ về các kịch bản trong đó xung đột với Iran có thể đi chệch hướng, không diễn ra theo kế hoạch ban đầu” – ông John Bass, cựu đại sứ Mỹ tại Afghanistan và Thổ Nhĩ Kỳ, nhận định.

Sắp tới thế nào?

Hãng Reuters dẫn lời một quan chức Nhà Trắng cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump tỏ ra bất ngờ khi các nước NATO và nhiều đối tác từ chối triển khai hải quân tham gia bảo vệ eo biển Hormuz. Một số trợ lý đã khuyên nhà lãnh đạo Mỹ nên sớm tìm “lối thoát” và thu hẹp phạm vi chiến dịch quân sự, nhưng chưa rõ lập luận này có đủ sức thuyết phục ông hay không.

Theo các nhà phân tích, ông Trump đang đứng trước một ngã rẽ trong chiến dịch Iran mà chưa có dấu hiệu rõ ràng về lựa chọn cuối cùng. Một kịch bản là leo thang tấn công, thậm chí kiểm soát trung tâm xuất khẩu dầu của Iran trên đảo Kharg hoặc triển khai quân dọc bờ biển Iran để truy lùng các bệ phóng tên lửa. Tuy nhiên, theo Reuters, hướng đi này có thể kéo Mỹ vào một chiến dịch quân sự dài hạn, điều mà phần lớn người dân Mỹ không ủng hộ.

Câu hỏi cuộc chiến sẽ đi về đâu vẫn chưa có lời đáp. Ngày 21-3, ông Trump tuyên bố “Iran muốn đạt thỏa thuận, nhưng tôi thì không”. Tuy vậy, theo hãng tin Axios, chính quyền của ông đã bắt đầu thảo luận sơ bộ về giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến, trong đó có cả kịch bản đàm phán hòa bình với Iran.

Theo nguồn tin của Axios, phía Mỹ muốn Iran đưa ra 6 cam kết: không phát triển chương trình tên lửa trong 5 năm; không làm giàu uranium; dỡ bỏ các cơ sở hạt nhân Natanz, Isfahan và Fordow; chấp nhận cơ chế giám sát quốc tế nghiêm ngặt đối với máy ly tâm và các thiết bị liên quan; ký thỏa thuận kiểm soát vũ khí với các nước trong khu vực, trong đó giới hạn tầm bắn tên lửa không quá 1.000 km; và ngừng tài trợ cho các lực lượng như Hezbollah ở Lebanon, Houthis ở Yemen và Hamas ở Gaza.

Tuy nhiên, Iran trước đây đã nhiều lần bác bỏ một số yêu cầu trong số này. Ai Cập, Qatar và Anh đã chuyển thông điệp giữa hai bên. Các nước trung gian cho biết Iran sẵn sàng đàm phán, nhưng với những điều kiện rất cứng rắn, gồm ngừng bắn, cam kết chiến tranh sẽ không tái diễn trong tương lai và bồi thường thiệt hại.

Một quan chức Mỹ khác cho biết vẫn có thể đàm phán về việc trả lại các tài sản của Iran đang bị phong tỏa ở nước ngoài. Theo người này, Iran gọi đó là bồi thường, còn phía Mỹ có thể coi là trả lại tài sản bị đóng băng, vấn đề chủ yếu nằm ở cách diễn đạt để mỗi bên có thể chấp nhận về mặt chính trị.

Axios cho biết hiện nhóm của ông Trump đang cố gắng trả lời hai câu hỏi then chốt: ai ở Iran thực sự có quyền đàm phán và ra quyết định, và quốc gia nào phù hợp nhất để làm trung gian. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi từng đóng vai trò kênh trung gian trong các cuộc đàm phán trước đây, nhưng một số cố vấn của ông Trump cho rằng ông chủ yếu truyền đạt thông điệp hơn là người có quyền quyết định.

Mỹ cũng đang tìm một nước trung gian mới. Oman từng làm trung gian cho các cuộc đàm phán hạt nhân trước đây, nhưng lần này Washington muốn một bên khác, lý tưởng là Qatar. Các quan chức Mỹ cho rằng Qatar đã chứng tỏ vai trò trung gian hiệu quả trong các cuộc đàm phán về Gaza. Phía Qatar sẵn sàng hỗ trợ phía sau hậu trường, nhưng không muốn trở thành trung gian chính thức.

Ngoài ra, khi hai bên đều từ chối đàm phán, ông Trump có thể tuyên bố chiến thắng và tìm cách rút lui. Tuy nhiên, kịch bản này có thể khiến các đồng minh vùng Vịnh bất mãn, vì họ sẽ phải đối mặt một Iran “bị thương nhưng thù địch”, tức Tehran vẫn có thể theo đuổi năng lực hạt nhân ở mức thô sơ và tiếp tục kiểm soát vận tải tại vùng Vịnh. Iran nhiều lần phủ nhận việc họ tìm cách chế tạo vũ khí hạt nhân.