Chọn người xông đất đầu năm hay tự xông đất nhà mình?

Người đầu tiên bước vào ngôi nhà sau thời khắc ấy không chỉ là một vị khách, mà là người mang theo khí vận của cả năm. Bởi vậy, xông đất ra đời như một nghi thức gửi gắm niềm tin: mở đầu phải tốt đẹp thì hành trình phía sau mới hanh thông.

Chọn người xông đất ra sao?

Trong chiều sâu tâm linh, xông đất là cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa con người – không gian – thời gian mới. 

Theo truyền thống Việt Nam, người được chọn xông đất (đạp đất) thường được cân nhắc rất kỹ, không phải vì hình thức mê tín đơn thuần, mà vì niềm tin tâm linh kết hợp với kinh nghiệm đời sống. Có thể hiểu theo ba tầng: dân gian – tâm lý – hiện đại.

Người xông đất lý tưởng thường có những đặc điểm: Hợp tuổi, hợp mệnh với gia chủ và với năm mới (tránh tuổi xung, tuổi hạn theo quan niệm cổ); Tính tình hiền hòa, vui vẻ, dễ nói lời tốt.

Gia đạo yên ổn, không đang có tang, không gặp chuyện buồn lớn; Cuộc sống hanh thông: làm ăn thuận, học hành tốt, gia đình êm ấm; Sáng dạ, khỏe mạnh, bước đi nhanh nhẹn – biểu trưng cho sinh khí.

Người ta tin rằng: “Vía” của người đầu năm sẽ ảnh hưởng đến vận khí cả năm. 

Nếu bỏ lớp vỏ tâm linh, việc chọn người xông đất thực chất dựa trên: Hiệu ứng khởi đầu – cảm xúc đầu năm ảnh hưởng lâu dài đến tinh thần; Lan truyền cảm xúc – một người tích cực giúp cả gia đình có tâm thế tốt; Tự kỷ ám thị tích cực – khi tin là may mắn, con người hành động tự tin hơn.

Vì thế người xông đất không cần “hoàn hảo”, chỉ cần mang lại cảm giác an tâm và hy vọng.

Ngày nay, nhiều gia đình đã tự giản lược tục lệ: Gia chủ tự xông đất – bước ra khỏi nhà rồi quay vào sau giao thừa; Chọn người thân yêu nhất – con cháu, bạn bè gần gũi; Xông đất bằng lời chúc – cuộc gọi, tin nhắn, video call đầu năm; Xông đất bằng chính mình – thức dậy sớm, làm điều lành đầu tiên trong năm.

Mai một về hình thức nhưng tinh thần chưa từng mất đi

Nhưng điều cốt lõi không nằm ở tuổi hay mệnh, mà ở năng lượng sống, họ mang theo: một nụ cười, một lời chúc, một bước chân nhẹ nhàng mở cửa năm mới. Đó là cách người Việt cổ đối thoại với vô hình, xin một khởi đầu yên lành cho gia đình và cho chính mình.

Nhìn dưới lăng kính khoa học, xông đất lại mang một ý nghĩa rất đời. Tâm lý học gọi đó là hiệu ứng khởi đầu, khi những trải nghiệm đầu tiên có khả năng định hình cảm xúc và thái độ cho cả một chuỗi thời gian tiếp theo. 

Một buổi sáng đầu năm ấm áp, tiếng cười vang trong nhà, lời chúc thiện lành… đủ để bộ não ghi nhớ năm ấy như một năm đáng sống. Niềm tin, xét đến cùng, cũng là một dạng năng lượng có thật, tác động âm thầm nhưng bền bỉ đến hành vi con người.

Trên thực tế, tục xông đất từng rất sống động trong ký ức Hà Nội xưa. Với Hà Nội xưa, không bao giờ là chuyện ồn ào. Đó là một bước chân khẽ, đi vào năm mới như sợ làm kinh động cả trời đất đang vừa thức giấc.

Sáng mùng một, phố còn ngái ngủ, sương mỏng vương trên mái ngói thâm nâu, mùi hương trầm len qua cánh cửa gỗ đã sẫm màu thời gian.

Người được chọn xông đất thường đến rất sớm, áo còn vương cái lạnh đêm đông, giọng nói nhỏ và hiền, mang theo vài lời chúc đủ ấm cho cả một năm dài. 

Trẻ con nép sau cánh cửa hé mở, nhìn người lớn bước vào nhà đầu tiên của năm. Không ai nói to, không ai vội. Một chén trà nóng được rót ra, vài câu chuyện cũ được nhắc lại như thể để thời gian trôi chậm hơn.

Xông đất khi ấy không chỉ là một tục lệ, mà là cách người Hà Nội gìn giữ nhịp sống chậm và niềm tin lặng lẽ vào điều lành. 

Ở những năm tháng sơ tán, giữa thiếu thốn và bom đạn, xông đất lại càng giản dị: một người hàng xóm ghé qua, mang theo củ khoai, ấm nước chè, vài câu chúc bình an. Không có mâm cao cỗ đầy, chỉ có niềm tin mỏng manh nhưng ấm áp rằng: năm mới rồi, ta vẫn còn nhau.

TP.HCM – nơi năm mới đến trong ánh đèn rực rỡ, tiếng xe không dứt và nhịp sống không chờ ai. Xông đất bỗng nhẹ đi, nhanh hơn, đôi khi chỉ là một cái bắt tay, một cuộc ghé thăm ngắn ngủi. 

TP.HCM hôm nay khác hẳn. Thành phố không ngủ, và năm mới đến trong tiếng xe, ánh đèn và những cuộc hẹn vội. Xông đất dường như nhẹ đi, đôi khi chỉ còn là một cuộc gọi, một cái gõ cửa chóng vánh, hay thậm chí… không còn ai để xông.

Nhiều gia đình tự “xông đất” cho chính mình bằng cách bước ra đường đầu năm, tìm một ly cà phê sớm, một nhịp thở chậm giữa đô thị nhanh. Và rồi, một hình thức xông đất mới xuất hiện – xông đất trên mạng.

Tin nhắn đầu tiên, cuộc gọi video đầu tiên, dòng trạng thái đầu tiên sau giao thừa. Người ta chọn lời chúc đẹp, tránh tranh cãi, tránh tin xấu, mong rằng “năng lượng đầu năm” trên không gian số cũng sẽ lan tỏa như bước chân ngày xưa trên nền gạch cũ.

Giữa thế giới biến động hôm nay, tục xông đất có thể mai một về hình thức, nhưng tinh thần của nó thì chưa từng mất đi. 

Bởi sâu thẳm, con người ở mọi thời đại đều cần một khởi đầu có ý nghĩa, một lý do để tin rằng năm mới không chỉ là sự tiếp nối của thời gian, mà là cơ hội để sống khác đi – hiền hơn, chậm hơn, và nhân ái hơn.

Có lẽ, điều quan trọng nhất của xông đất không nằm ở việc ai bước vào trước, mà là: ta bước vào năm mới với tâm thế nào. Nếu lòng còn thiện, lời còn ấm, và niềm tin còn đó, thì dù cửa nhà mở ra bằng then gỗ cũ hay bằng sóng WiFi, năm mới vẫn có thể bắt đầu bằng một bước chân lành.