“Có nên mua vàng hôm nay không?”

Giá vàng biến động mạnh vài ngày gần đây khiến nhiều người “đứng ngồi không yên”. Theo dõi thấy giá nhảy liên tục, lướt mạng lại gặp đủ kiểu dự báo: người bảo “còn tăng dài”, người lại cảnh báo “sập bất cứ lúc nào”. Trong bối cảnh đó, cảm giác hoảng loạn là bình thường, nhất là với ai đang cầm vàng thật trong tay và tự hỏi: “Giữ tiếp hay bán ra?”

Tôi cũng từng như vậy. Tôi bắt đầu tích vàng từ năm 2019, thời điểm mới cưới. Ban đầu rất đơn giản, tôi coi vàng như một dạng tích sản “để dành”, mua dần bằng tiền tiết kiệm sau khi đã lo xong các khoản thiết yếu. Cứ mỗi khi có dư một khoản tiền là tôi mua vàng tích lũy theo những đợt nhỏ, ưu tiên kỷ luật hơn là dự đoán đỉnh đáy. Tính đến hiện tại, tổng cộng tôi tích lũy được 20 cây vàng.

Nhưng nói thật, có vàng trong tay không đồng nghĩa với việc bạn tự động bình tĩnh khi thị trường rung lắc. Tôi đã trải qua những phiên mà giá nhảy mạnh trong ngày, buổi sáng một kiểu, buổi chiều một kiểu, chênh lệch mua – bán tự nhiên nới rộng. Cảm giác khó chịu nhất là khi bạn vừa mua xong, nhìn sang giá bán ra đã “âm” ngay một khoản. Nó đánh thẳng vào tâm lý: “Mình sai rồi à? Hay bán cho xong?”

Sau vài lần như vậy, tôi nhận ra thứ khiến mình mất bình tĩnh không phải chỉ là giá vàng tăng hay giảm. Thứ làm người ta dễ hoảng loạn là việc bước vào vàng mà không có một khung tư duy rõ ràng: mua để làm gì, giữ bao lâu, và khi nào thì bán. Từ trải nghiệm tích 20 cây vàng kể từ 2019, đây là những bài học lớn nhất giúp tôi bớt bị cảm xúc dắt mũi.

Bài học đầu tiên : phải xác định vai trò của vàng trong tài sản. Với tôi, vàng không phải kênh “làm giàu nhanh”, mà là lớp phòng thủ và lưu trữ giá trị trong dài hạn. Khi coi vàng như một dạng “bảo hiểm”, bạn sẽ bớt sốt ruột vì nó không tăng theo lịch trình.

Trước khi mua hay bán, tôi luôn tự hỏi: “Số vàng này dùng cho mục tiêu gì? Một khoản dự phòng dài hạn, hay một kế hoạch cụ thể như mua nhà, học phí, cưới hỏi?” Nếu mục tiêu là dài hạn, biến động vài ngày hay vài tuần thực ra không đủ để thay đổi quyết định.

Bài học thứ hai: chênh lệch mua – bán mới là thứ làm bạn “đau tim”, chứ không chỉ giá niêm yết. Nhiều người nhìn tin tức “giá vàng tăng/giảm X” rồi vội hành động, nhưng lại quên rằng khi biến động mạnh, mức chênh lệch bán – mua thường nới rộng. Nghĩa là bạn mua ở một mức, nhưng nếu bán ngay, mức bán ra thấp hơn đáng kể. Thế nên nếu bạn định lướt sóng ngắn hạn, bạn không chỉ cần đúng hướng giá, mà còn phải “thắng” được cả mức chênh lệch này. Với người tích lũy như tôi, mẹo đơn giản là: luôn nhìn đồng thời hai mức giá (mua vào và bán ra), và đừng tự làm mình hoảng bằng cách định giá tài sản theo biến động trong ngày.

Bài học thứ ba : đừng dồn một lần. Hãy chia nhịp mua để giảm rủi ro và giảm nhiễu tâm lý. Tôi từng thấy nhiều người “ra quyết định lớn” đúng lúc cảm xúc hoảng loạn: thấy tăng nóng thì sợ lỡ, lao vào mua nhiều; thấy giảm mạnh thì sợ mất, vội bán. Cả hai đều là phản xạ của cùng một thứ: cảm xúc. Từ 2019 đến giờ, tôi ưu tiên mua theo những đợt nhỏ, đều đặn,  nhiều lần cho một kế hoạch tích lũy. Khi thị trường tăng nóng, tôi chậm lại. Khi thị trường giảm mạnh, tôi chỉ mua nhỏ giọt theo kỷ luật, tuyệt đối tránh “all-in” vì không ai biết đáy ở đâu.

Bài học thứ tư : vàng không thay thế quỹ dự phòng tiền mặt. Đây là lỗi rất phổ biến: dồn phần lớn tài sản vào vàng, đến lúc cần tiền gấp thì buộc phải bán đúng thời điểm giá đang bất lợi. Tôi luôn tách bạch: tiền mặt/quỹ dự phòng phục vụ chi tiêu và rủi ro ngắn hạn (tối thiểu 3-6 tháng thu nhập), còn vàng là kho lưu trữ dài hạn. Khi bạn không bị áp lực “phải bán”, bạn tự nhiên bình tĩnh hơn trước biến động.

Bài học thứ năm : hãy đặt “luật bán” trước khi thị trường làm bạn rối. Tôi thấy nhiều người có “luật mua” (giá này mua, giá kia mua), nhưng lại không có luật bán. Không có luật bán thì mỗi lần thị trường rung lắc, bạn sẽ bán theo cảm xúc: hoặc chốt non vì sợ mất, hoặc ôm quá lâu vì tiếc.

Luật bán của tôi xoay quanh mục tiêu và tỷ trọng: nếu cần tiền cho một cột mốc đã xác định (ví dụ đặt cọc, đầu tư công việc, việc gia đình), tôi bán đúng phần cần thiết; còn nếu vàng vượt quá một tỷ trọng nhất định trong tổng tài sản, tôi chốt bớt để đưa danh mục về trạng thái cân bằng. Nghe có vẻ “khô”, nhưng chính sự khô đó cứu bạn khỏi những quyết định nóng.

Cuối cùng, tôi tự xây một checklist “chống hoảng loạn” mỗi khi vàng biến động mạnh. Trước khi làm bất cứ giao dịch nào, tôi trả lời nhanh 5 câu hỏi: Một là mình đang sợ mất tiền hay sợ bỏ lỡ? Hai là mình có cần tiền trong 1-3 tháng tới không? Ba là mình đang nhìn giá nào – giá bán ra hay giá mua vào? Bốn là chênh lệch giá mua – bán hôm nay bao nhiêu? Năm là giao dịch này có làm tỷ trọng tài sản lệch khỏi kỷ luật không?

Nếu sau 5 câu đó mà tôi vẫn muốn mua hoặc bán, quyết định thường đã “sạch” hơn, ít nhiễu hơn.

Giá vàng có thể còn biến động mạnh. Tin tức có thể còn dồn dập. Nhưng điều đáng sợ không phải là vàng rung lắc, mà là mình bước vào thị trường mà không có kế hoạch. Với 20 cây vàng tích từ 2019, thứ tôi giữ được không chỉ là một khoản tài sản, mà là khả năng đứng yên khi xung quanh đang ồn ào. Và trong đầu tư, đôi khi đứng yên đúng lúc còn khó và đáng giá hơn cả việc hành động.