Cổ tích ở Lạng Sơn: Phải cứu dân

Bảo vệ cả vạn dân trong lòng chảo Lũng Xá

Đồn biên phòng Pò Mã thành lập tháng 4.1952 (khi đó là Đồn công an biên phòng) đóng quân ở Na Nưa, xã Quốc Khánh, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn (nay là xã Quốc Khánh, tỉnh Lạng Sơn).

Chiều 16.2.1979, đường dây liên lạc từ đồn ra huyện bị cắt đứt. Ban Chỉ huy đồn Pò Mã nhận định Trung Quốc có thể tấn công, nên buổi tối đã cho bộ đội bí mật hành quân về hậu cứ ở làng Lũng Xá, chỉ để lại khẩu đội 12,7 mm trên đỉnh núi Cốc Pia bảo vệ đồn.

ẢNH: TRẦN MẠNH THƯỜNG

Sáng 17.2.1979, khi Trung Quốc đánh sang và khẩu đội 12,7 mm sau khi chiến đấu hết đạn, phải rút về phía sau, thượng úy Hà Văn Chung (đồn trưởng) và Nguyễn Văn Là (chính trị viên) đã họp với chính quyền, quân sự địa phương, bàn chuyển từ bám chốt phòng ngự sang cơ động chiến đấu…

Ông Đinh Hoàng Quy, nguyên Phó bí thư Đoàn xã Quốc Khánh thời điểm tháng 2.1979 nhớ lại, đúng vào lúc cuộc họp đang diễn ra thì hàng nghìn người dân ở các thôn trong xã, các xã lân cận (Tri Phương, Đội Cấn) và người dân của các xã Đức Long, Lê Lợi, Danh Sỹ (huyện Thạch An, Cao Bằng), biết tin thôn Lũng Xá là hậu cứ an toàn, có bộ đội bảo vệ, nên đã ùn ùn kéo đến xin trú ẩn…

Phương án chiến đấu từ cơ động chiến đấu, chuyển sang “bám trụ địa bàn, ngăn không cho quân địch lùng sục vào khu vực hậu cứ Lũng Xá, nơi đồng bào trú ẩn”. Ông Hoàng Văn San, nguyên Bí thư Huyện ủy Tràng Định (1980 – 1987) nhớ lại: “Địch vây phía ngoài và tìm cách đánh vào. Chúng tôi ở trong, vừa giữ không cho chúng vào, vừa tìm cách chọc thủng, tìm đường đưa dân ra. Hơn 10.000 người dân tập trung ở một thôn nhỏ, nếu địch vào được sẽ rất nguy hiểm”…

Để ngăn chặn địch vào hậu cứ, bộ đội biên phòng đồn Pò Mã đã lập 13 chốt trên 13 đường mòn, đánh quần lộn, không cho địch tiến vào hậu cứ.

Nhiều trận đánh ác liệt ở vòng ngoài hậu cứ như: bộ đội chốt Lũng Dảo (do trung úy Lê Minh Anh, đồn phó quân sự chỉ huy) đã đánh bại 5 đợt tấn công; chốt Keng Pán (chuẩn úy Nguyễn Công Thuận, trung đội trưởng vũ trang) đánh trả 1 trung đội địch; chốt Lũng Cừ (thiếu úy Đinh Xuân Viện) chặn đánh 1 mũi; chốt Kéo Quang (thượng sĩ Dương Quang Hợp) ngăn chặn hướng tấn công của 1 trung đội thám báo… diệt nhiều tên, buộc địch phải rút lui, không dám tiến sâu vào trong.

Ngày 23.2.1979, sau gần 1 tuần bị địch vây hãm, đạn dược của bộ đội gần cạn, lương thực, thực phẩm cho hơn 10.000 người dân cũng hết, thượng úy Hà Văn Chung (Đồn trưởng biên phòng Pò Mã) gửi điện cơ yếu về Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng dưới Hà Nội cầu cứu: “Địch đang bao vây 1 vạn dân ở xã Quốc Khánh. Xin lực lượng chi viện gấp. Nếu không, dân sẽ bị giết hại”…

Những ngày cuối của cuộc chiến đấu, một đại đội lính Trung Quốc đào công sự dự định chốt chặn con đường từ Lũng Xá vào rừng để chặn lối rút duy nhất của đồng bào. Ban chỉ huy quyết định đưa các tổ chiến đấu đánh vào đội hình địch để thu hút hỏa lực, đánh lạc hướng cho 1 trung đội dân quân và bộ đội biên phòng Pò Mã dẫn toàn bộ đồng bào vào rừng, rút về phía sau an toàn.

Lịch sử Bộ đội biên phòng Lạng Sơn ghi lại: trải qua 18 ngày kiên cường chiến đấu (17.2.1979 – 5.3.1979), trong hoàn cảnh bị vây ép, thiếu thốn đủ bề, nhưng bộ đội Đồn biên phòng Pò Mã cùng lực lượng vũ trang địa phương và nhân dân đã đoàn kết, giúp đỡ, chia sẻ từng mảnh áo, tấm chăn, miếng cơm với nhau. Kiên quyết chiến đấu bảo vệ hậu cứ, đánh bại 11 đợt tấn công của địch…

Phá vòng vây địch cứu 200 người dân trong chiến tranh biên giới năm 1979

Sáng 17.2.1979, quân Trung Quốc ồ ạt tấn công vào Đồn biên phòng cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (đóng quân tại thị trấn Đồng Đăng, nay xã Đồng Đăng, Lạng Sơn). 

Trong lúc chiến đấu chặn địch, thiếu úy Hoàng Xuân Mai (đội trưởng trinh sát) nhận được tin địa bàn mình phụ trách là khu vực sơ tán của dân ở bản Cốc Tào, xã Bảo Lâm (nay là xã Đồng Đăng) bị địch bao vây. 

Thiếu úy Mai ngay lập tức báo cáo và được chỉ huy đồn Hữu Nghị giao nhiệm vụ trực tiếp dẫn lực lượng chiến đấu phá vòng vây địch, cứu người dân đưa về phía sau.

Lực lượng ứng cứu của Đồn biên phòng cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, gồm 1 số chiến sĩ trinh sát và tiểu đội cơ động (trung sĩ Ngô Tiến Nhung làm tiểu đội trưởng), đã khẩn trương luồn rừng vượt núi đến địa bàn, triển khai phương án chiến đấu, vừa tiêu diệt địch vừa kéo giãn vòng vây của chúng.

Lợi dụng địa hình, địa vật và thời tiết sương mù, thiếu úy Hoàng Xuân Mai cùng bộ đội Đồn biên phòng Hữu Nghị đã tổ chức dẫn dắt, đưa 200 người dân xã Bảo Lâm đi xuyên rừng 2 ngày đêm về hậu cứ Cao Lộc tuyệt đối an toàn.

Chia lửa với dân quân

“Hồi ấy chúng tôi được công an vũ trang (nay là bộ đội biên phòng) cứu giúp rất lớn. Đại đội 4 của Đoàn Thanh Xuyên, không chỉ chia sẻ đạn dược, cử 4 chiến sĩ đến bảo vệ hang mà còn chi viện hỏa lực”, ông Trần Trung, nguyên Trung đội trưởng Trung đội 1 dân quân xã Hồng Phong, đã cứu hơn 400 người dân trong chiến tranh biên giới phía Bắc, tháng 2.1979,  kể.

Đoàn Thanh Xuyên là tên gọi của Trung đoàn 12, được Bộ Tư lệnh Công an nhân dân vũ trang (nay là Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng) thành lập đầu tháng 4.1978 và sau đó lên Lạng Sơn làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Bắc.

Thời điểm tháng 2.1979, Đại đội 4, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 12 đóng quân ở cao điểm hang Muối (cách thôn Còn Khoang gần 1 km) bảo vệ cạnh sườn điểm cao 339 và phối hợp cùng dân quân Hồng Phong ngăn chặn địch từ Na Sầm đánh xuống Khánh Khê, để địa phương có thời gian sơ tán dân về Điềm He.

Tài liệu của bộ đội biên phòng ghi lại: chiều 17.2.1979, thiếu úy Đinh Văn Yết, Đại đội trưởng Đại đội 4 phát hiện đội hình địch bao vây, tấn công vào hang Khuổi Lù – Cồn Khoang. 

Mặc dù lúc này đơn vị đang giằng co ác liệt với bộ binh địch để bảo vệ trận địa, nhưng thiếu úy Yết vẫn lệnh cho khẩu đội cối 60 chuyển hướng, bắn cấp tập vào đội hình địch, tiêu diệt nhiều sinh lực, phá hủy nhiều vũ khí trang bị, buộc chúng bỏ dở việc tấn công vào hang bằng hỏa lực mạnh…

Sáng 17.2.1979, quân Trung Quốc tấn công vào xã Tri Phương. Sáng 18.2, hầu hết các điểm cao của xã bị địch kiểm soát. Khi quân Trung Quốc tấn công vào xã, đã bị chặn đánh. Nhưng địch mạnh, ta ít, thiếu lương thực, mất liên lạc với cấp ủy nên sau 10 ngày chiến đấu, dân quân phải vượt vòng vây về phía sau.

Trong quá trình tấn công vào xã, đối phương đã phá hoại nhiều tài sản, bắt đi và sát hại nhiều người (5 đảng viên bị bắt, 1 đảng viên bị bắn chết) để lại nhiều hậu quả nặng nề cho quá trình phát triển kinh tế – xã hội của xã Tri Phương.

Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới, xã đã giải quyết kịp thời các nhu cầu của mặt trận (tải lương, tiếp tế lương thực, súng đạn, thông tin liên lạc)…

Xã cũng xuất hiện nhiều tấm gương anh dũng như đảng viên trẻ Lương Tô (Đội trưởng Đội sản xuất số 9, Hợp tác xã Tri Phương). Khi phía Trung Quốc có hành động khiêu khích, các đơn vị bộ đội luôn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu, Lương Tô đã chủ động đề xuất với ban quản trị hợp tác xã tổ chức một số thanh niên hằng ngày chuẩn bị cơm nước, thức ăn tiếp tế cho bộ đội suốt thời gian trực chiến trên chốt cho đến khi rút đi. 

Khi chiến sự xảy ra, Lương Tô trực tiếp chiến đấu và tổ chức cho hơn 140 người dân sơ tán vào vùng hậu cứ an toàn, khi địch rút thì vận động nhân dân trở về sản xuất.

ẢNH: TRẦN MẠNH THƯỜNG

Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới tháng 2.1979, đã có 7 dân quân xã Tri Phương hy sinh. Một số người không trực tiếp chiến đấu, không được phân công nhiệm vụ cụ thể, cũng đã chủ động lo ăn ở cho đồng bào đi sơ tán…

Song, cũng có những trường hợp hoang mang, dao động, bỏ vị trí chiến đấu, cùng gia đình bỏ chạy ra vùng hậu cứ. Thời gian đầu, nhiều người di dời lên các hang đá để sơ tán, nhưng sau lại quay về, ở công khai với địch. Lợi dụng tình hình chiến sự hỗn loạn, nhiều người đã lấy đồ của tập thể, trục lợi cho bản thân.

Sau khi địch rút, trong nhân dân, nội bộ Đảng nảy sinh dư luận, ngờ vực lẫn nhau. Đầu tháng 6.1979, Ban Thường vụ Huyện ủy Tràng Định đã thành lập tổ công tác kiểm tra đảng viên của Đảng bộ xã Tri Phương. Qua xem xét 102 đảng viên (nghi vấn về chính trị, sai phạm nguyên tắc Đảng, bỏ nhiệm vụ, vi phạm về chính sách, pháp luật…), đã kỷ luật 81 đảng viên.

(Nguồn: Lịch sử Đảng bộ xã Tri Phương, huyện Tràng Định, Lạng Sơn; năm 2020)