Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thư ký NATO Mark Rutte dự hội nghị thượng đỉnh NATO ở Hà Lan vào tháng 6/2025 (Ảnh: AFP).
Sau nhiều năm công kích hiệu quả hoạt động của NATO và chỉ trích các thành viên của liên minh là những nước “ăn bám phung phí”, Tổng thống Mỹ Donald Trump giờ đây dường như đang đứng trước ngưỡng cửa của hành động từng bị xem là không thể tưởng tượng: rút Mỹ khỏi NATO.
Kịch bản Mỹ rút khỏi NATO sẽ tạo ra một cơn địa chấn chính trị đối với cấu trúc an ninh phương Tây được thiết lập sau Thế chiến II, vốn đã tồn tại qua thời kỳ đối đầu Chiến tranh Lạnh với Liên Xô, trước khi mở rộng sau sự sụp đổ của Liên Xô.
Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), tên chính thức của liên minh, được thành lập năm 1949 với 12 thành viên ban đầu gồm Mỹ, Anh, Pháp, Canada và Đan Mạch và kể từ đó đã mở rộng lên 32 quốc gia.
Nguyên tắc cốt lõi của NATO là gì?
Nguyên tắc cốt lõi của NATO là an ninh tập thể, được quy định trong Điều 5 của Hiến chương liên minh. Theo đó, một cuộc tấn công quân sự vào một thành viên của NATO được coi là tấn công vào toàn bộ các thành viên.
Kịch bản này chưa từng xảy ra trong Chiến tranh Lạnh. Lần duy nhất nguyên tắc này được viện dẫn là sau các vụ tấn công khủng bố của al-Qaeda vào New York và Washington ngày 11/9/2001, khi các thành viên NATO gửi quân tới Afghanistan để ủng hộ chiến dịch quân sự do Mỹ dẫn đầu.
Vì sao Tổng thống Trump cân nhắc rút khỏi liên minh?
Cơn giận dữ trực tiếp của Tổng thống Trump được châm ngòi từ việc NATO từ chối ủng hộ hoặc hỗ trợ Mỹ trong cuộc chiến chống Iran. Tuy nhiên, không có điều khoản nào trong hiến chương NATO buộc các thành viên phải làm vậy. Mỹ không bị tấn công và cũng không tham vấn các nước NATO trước đó.
Tổng thống Trump nói gì về NATO?
Ông Trump gọi NATO là “con hổ giấy” và nói rằng việc rút Mỹ khỏi liên minh là điều “không cần cân nhắc lại”. Tuyên bố này cho thấy ông Trump dường như đã đưa ra quyết định.
Ông cũng nhiều lần nói rằng NATO sẽ không bảo vệ Mỹ như cách Mỹ bảo vệ châu Âu, viện dẫn sự thiếu ủng hộ trong cuộc chiến với Iran và việc châu Âu không hành động trong nỗ lực mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, trước đó, NATO từng ủng hộ Mỹ trong cuộc chiến kéo dài ở Afghanistan.
Năm 2017, ông Trump từng gọi NATO là tổ chức “lỗi thời” và cáo buộc các thành viên, đặc biệt là các nước châu Âu, “lợi dụng” Mỹ khi không chi đủ cho ngân sách quốc phòng.
Gần đây hơn, năm 2024, ông Trump dọa sẽ để Nga “muốn làm gì thì làm” với bất kỳ quốc gia châu Âu nào nếu họ không đáp ứng yêu cầu chi tiêu quốc phòng do ông đưa ra.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng từng đối đầu với liên minh hồi tháng 1 khi các nước NATO đặt trong tình trạng cảnh giác cao độ trước lời đe dọa sáp nhập Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch. Sau đó ông Trump rút lại kế hoạch này, nhưng ít người tin rằng tham vọng của ông chủ Nhà Trắng với Greenland đã hoàn toàn bị gác lại.
Phát biểu của ông Trump có tạo ra tác động không?
Sau nhiều lần bị gây sức ép, các lãnh đạo châu Âu đã nỗ lực giữ Mỹ ở lại liên minh. Tháng 6 năm ngoái, các thành viên NATO đồng ý nâng mục tiêu chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP vào năm 2025. Một thập niên trước, một số nước còn không đạt mức 2% GDP.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte, cựu Thủ tướng Hà Lan, đã có những nỗ lực đặc biệt để lấy lòng Tổng thống Trump. Ông Rutte thậm chí còn bày tỏ ủng hộ cuộc chiến của Mỹ với Iran, trái ngược với sự phản đối của các thành viên NATO.
Tổng thống Trump có đúng khi gọi NATO là “hổ giấy”?
Sự hỗ trợ của NATO dành cho Ukraine – dưới hình thức viện trợ quân sự từ cả Mỹ và các đồng minh châu Âu – đã đóng vai trò quan trọng trong việc đối phó với chiến dịch quân sự của Nga suốt 4 năm qua.
NATO đã nỗ lực để Nga không hành động quân sự với các thành viên của liên minh (Ukraine không phải là thành viên), như Ba Lan hay các nước Baltic: Lithuania, Latvia và Estonia. Xét trên khía cạnh này, NATO không thể bị coi là “hổ giấy” theo tuyên bố của ông Trump.
Mỹ cung cấp gì cho các đồng minh NATO?
Trước hết là “ô hạt nhân”. Kho vũ khí hạt nhân của Mỹ lớn hơn nhiều so với của Anh và Pháp. Ngoài ra, Mỹ có nhiều căn cứ và cơ sở quân sự trên khắp châu Âu, nhiều trong số đó tập trung tại Đức. Một địa điểm quan trọng khác là căn cứ không quân Incirlik ở Thổ Nhĩ Kỳ. Tất cả các căn cứ này được xem là công cụ răn đe trước các cuộc tấn công quân sự từ đối thủ của phương Tây.
Ông Trump có thể rút toàn bộ hỗ trợ quân sự của Mỹ không?
Luật được thông qua năm 2024 quy định Tổng thống Mỹ không thể rút Mỹ khỏi NATO nếu không có đa số 2/3 tại Thượng viện hoặc một đạo luật của Quốc hội. Tuy nhiên, Tổng thống Trump từng cho thấy ông sẵn sàng vượt qua Quốc hội mà không cần phê chuẩn, ví dụ phát lệnh không kích Iran, dù Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973 yêu cầu phải làm vậy.
Ngoài việc rút Mỹ hoàn toàn khỏi NATO, Tổng thống Trump còn có thể thực hiện các hành động gây ảnh hưởng khác.
Ivo Daalder, đại sứ Mỹ tại NATO dưới thời chính quyền Tổng thống Barack Obama, từng gợi ý một kịch bản, trong đó Tổng thống Trump có thể rút toàn bộ binh sĩ Mỹ và rút các sĩ quan Mỹ khỏi cơ cấu chỉ huy, trong khi vẫn tuyên bố tuân thủ Điều 5, nhưng không cung cấp bất kỳ hỗ trợ quân sự nào.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/con-dia-chan-cua-phuong-tay-neu-tong-thong-trump-rut-my-khoi-nato-20260402143425514.htm
