Cơn sốt AI “phím hàng” cuốn giới đầu tư vào giấc mơ làm giàu ảo

Theo một báo cáo từ nền tảng giao dịch eToro dựa trên 11.000 nhà đầu tư toàn cầu, cứ 5 nhà đầu tư cá nhân thì có 1 người đang dùng AI để ra quyết định mua bán hoặc tái cơ cấu danh mục. Con số 20% này không chỉ là thống kê, nó là hồi chuông báo hiệu một cuộc chuyển giao quyền lực ngầm đang diễn ra trong ví tiền của hàng triệu người.

Nhà đầu tư cá nhân đổ xô tìm đến các công cụ AI như ChatGPT để xin lời khuyên tài chính (Ảnh: Getty).

Sức hút điên rồ từ “quân sư” ảo

Vì sao AI lại khiến giới đầu tư phát cuồng? Câu trả lời nằm ở lòng tham và những con số biết nói.

Năm 2023, nền tảng tài chính Finder thực hiện một thử nghiệm táo bạo: Giao toàn quyền cho ChatGPT thiết kế và quản lý một danh mục gồm 38 cổ phiếu. Kết quả sau 2 năm khiến cả những tay to ở phố Wall cũng phải chột dạ: Danh mục này lãi gần 55%, “đè bẹp” mức tăng trưởng trung bình của 10 quỹ đầu tư hàng đầu tại Anh tới hơn 18%.

Câu chuyện này lập tức trở thành thỏi nam châm thu hút dòng tiền nhỏ lẻ. Với các nhà đầu tư cá nhân (F0), AI mang đến một ảo giác quyền lực: Lối tắt để san bằng sân chơi với “cá mập”, tiết kiệm hàng tá thời gian “soi” biểu đồ và cắt giảm hoàn toàn khoản phí hoa hồng đắt đỏ cho môi giới.

Chị Clarin Florentyna, một nhân viên kinh doanh, bắt đầu chơi chứng khoán 2 năm trước nhờ ChatGPT. Thay vì đọc những mớ lý thuyết khô khan, chatbot giải thích cho chị thế nào là “giá trị nội tại” theo cách dễ hiểu nhất, đồng thời vạch sẵn tỷ lệ phân bổ tài sản dựa trên mức lương hằng tháng.

“Cách AI tư vấn mang lại cảm giác cực kỳ cá nhân hóa, như thể tôi đang có một quản gia tài chính riêng vậy”, chị Florentyna chia sẻ.

Chính cảm giác “được thấu hiểu” hoàn toàn miễn phí này đã đưa AI lên ngôi.

Mặt tối của “nhà tiên tri”: Cạm bẫy FOMO và những vụ “bốc hơi” tài khoản

Tuy nhiên, đằng sau những lời tư vấn mượt mà là một vùng tối chết người. Vấn đề lớn nhất của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hiện nay là hiện tượng “ảo giác” – thuật ngữ chỉ việc AI tự tin “bịa” ra những thông tin sai lệch nhưng nghe cực kỳ hợp lý.

Chính chị Florentyna đã nếm trái đắng khi phát hiện ChatGPT “phím” cho chị mức giá cổ phiếu từ… vài năm trước và trích dẫn sai bét các báo cáo tài chính. Bản thân ChatGPT, khi bị các phóng viên Euronews chất vấn, cũng phải tự đưa ra thông điệp “miễn trừ trách nhiệm”, thừa nhận nó không thể thay thế chuyên gia tài chính.

Nguy hiểm hơn, bà Chuin Ting Weber, CEO công ty tư vấn tài chính MoneyOwl, chỉ ra một “cái bẫy tâm lý” chí mạng: Thiên kiến xác nhận.

Vì AI học dữ liệu từ Internet, nó dễ biến thành một “buồng vang”, hùa theo tâm lý đám đông thay vì phân tích khách quan. Theo bà Weber, ChatGPT hoàn toàn có thể bị dắt mũi bởi các diễn đàn như Reddit, hùa theo dòng tiền đầu cơ thổi giá cổ phiếu “rác”, đẩy những tay chơi non gan rơi vào thảm cảnh “đu đỉnh”.

Chất lượng của AI phụ thuộc tuyệt đối vào câu lệnh. Nguyên tắc bất diệt là “Rác vào thì rác ra”. Theo ông Gaby Diamant, CEO BridgeWise, việc ném cho AI những câu hỏi ngây ngô kiểu “Tôi có nên mua mã X không?” là cách nhanh nhất để đốt tiền. AI sẽ luôn “sáng tạo” ra một kịch bản màu hồng chỉ để làm hài lòng người hỏi.

AI sẽ không bao giờ thay thế hoàn toàn cố vấn tài chính vì chỉ con người mới thấu hiểu được những nhu cầu phức tạp của khách hàng (Minh họa: Linkedin).

Đại chiến: Trí tuệ nhân tạo vs Cố vấn con người

Để tìm ra điểm yếu của AI, kênh Channel News Asia đã làm một bài test song song: Đưa cùng một bài toán danh mục đầu tư cho ChatGPT và một chuyên gia con người. Kết quả phơi bày bản chất cốt lõi của 2 trường phái.

Phía ChatGPT: Nhìn vào danh mục, AI lập tức “múa” các chỉ số. Nó chê danh mục đang ôm quá nhiều cổ phiếu ngân hàng, công nghệ (nhóm chu kỳ) và đề xuất mua thêm quỹ ETF, cổ phiếu y tế để phòng thủ. Nó thậm chí trích dẫn vanh vách chiến lược “cốt lõi – vệ tinh” kinh điển. Về mặt học thuật, AI đạt điểm 10 tuyệt đối.

Phía chuyên gia (Bà Weber): Bỏ qua mọi đồ thị, câu đầu tiên chuyên gia hỏi lại là: “Khẩu vị rủi ro của bạn là gì? Bạn định khi nào nghỉ hưu? Tiền này có đang vay mượn ai không?”. Thay vì xúi khách mua bán ngay, bà kéo họ về bài toán quản trị dòng tiền.

Sự khác biệt quá rõ ràng: AI cung cấp dữ liệu, còn con người cung cấp bối cảnh.

AI không biết bạn đang nợ thẻ tín dụng, sắp phải đóng học phí cho con hay thần kinh yếu không chịu nổi cú sập 30 điểm của thị trường. Nó cũng mù tịt về các chính sách đặc thù địa phương (như quỹ hưu trí CPF tại Singapore, hay BHXH tại Việt Nam). Với một nhà đầu tư F0, bỏ qua những “biến số đời thực” này là đòn tự sát.

Lằn ranh đỏ từ giới quản lý

Trước cơn lốc AI, các “bố già” ngành tài chính đang phải ra tay siết luật.

Tại châu Âu, Cơ quan Chứng khoán và Thị trường (ESMA) đã vạch sẵn lằn ranh đỏ: Các định chế có thể dùng AI để đo lường rủi ro khách hàng, nhưng tuyệt đối cấm dùng AI công khai để thay thế dịch vụ tư vấn tài chính. Con người phải là chốt chặn cuối cùng chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Các hãng môi giới khổng lồ cũng đang đi trên dây. Tiger Brokers hay PhillipCapital đã tích hợp chatbot (như Poems GPT) vào app giao dịch. Tuy nhiên, chúng bị “thiến” quyền: Chỉ được phép tóm tắt tin tức, giải thích thuật ngữ, và bị khóa hoàn toàn chức năng khuyến nghị “Mua – Bán”.

Sự cẩn trọng này ngầm phát đi một thông điệp: AI chỉ là công cụ hỗ trợ để nhà đầu tư tự tin hơn, chứ không phải “quả cầu pha lê” để nhắm mắt đặt cược.

AI có thể đưa ra gợi ý nhưng kế hoạch tài chính phải do chính bạn quyết định (Minh họa: Getty).

Dù còn nhiều sạn, thị trường “cố vấn robot” đang bùng nổ điên rồ. Theo The Business Research Company, quy mô mảng này sẽ phình to từ 62 tỷ USD (2024) lên 471 tỷ USD vào 2029. Tương lai sẽ thuộc về “Agentic AI” (AI tự chủ) – nơi bạn chỉ cần ra lệnh “Tối ưu hóa quỹ hưu trí cho tôi”, AI sẽ tự động liên kết với ngân hàng, công ty chứng khoán để tự phân bổ tiền bám sát thị trường.

Tuy nhiên, ông Kieran Garvey (Trung tâm Tài chính Thay thế Cambridge) nhận định: Công nghệ hiện tại vẫn “chưa đủ độ chín để giao phó sinh mạng tài chính”.

Cuộc cách mạng AI đã đập tan sự độc quyền về thông tin của giới tinh hoa tài chính, trao cho những “tay chơi nhỏ lẻ” vũ khí phân tích siêu hạng. Thế nhưng, coi AI là một chiếc đũa thần là một tư duy ngây thơ. Nó không có lòng trắc ẩn, không có trực giác và không chịu trách nhiệm khi bạn thua lỗ.

Hãy dùng AI như một trợ lý cần mẫn để lọc rác thông tin, một bộ não siêu phàm để đối chiếu dữ liệu. Nhưng người bấm nút “Enter” đặt lệnh, phải là chính bạn. Bởi lẽ, như ông Aurobindo Ghosh (Đại học Quản lý Singapore) đúc kết: “Lên kế hoạch tài chính là cuộc đời của riêng bạn. Trái đắng hay quả ngọt không nằm trong thuật toán của ChatGPT, mà nằm ở chính quyết định của bạn”.