Công tác xã hội: Mảnh ghép không thể thiếu trong chăm sóc người bệnh

Trong bối cảnh ngành y chuyển đổi mạnh mẽ, lấy người bệnh làm trung tâm, vai trò của đội ngũ nhân viên công tác xã hội trong ngành y tế tiếp tục được nhấn mạnh. Không chỉ hỗ trợ về thủ tục hành chính hay tâm lý, lực lượng này còn là cầu nối giữa bệnh viện với cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng điều trị và sự hài lòng của người bệnh.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương đã trao đổi với phóng viên Dân trí về ý nghĩa của Ngày Công tác xã hội Việt Nam (25/3), cũng như định hướng phát triển lĩnh vực này trong thời gian tới.

PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế (Ảnh: V.P).

Cầu nối giữa bệnh viện và cộng đồng

Thưa Thứ trưởng, Ngày Công tác xã hội Việt Nam có ý nghĩa như thế nào đối với ngành y tế, đặc biệt trong bối cảnh hệ thống y tế ngày càng chú trọng chăm sóc toàn diện cho người bệnh?

– Ngày Công tác xã hội Việt Nam có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với ngành y tế. Đây không chỉ là dịp để tôn vinh, ghi nhận những đóng góp thầm lặng nhưng rất thiết thực của đội ngũ nhân viên công tác xã hội, mà còn là cơ hội để nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò của công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Trong bối cảnh ngành y tế đang chuyển mạnh từ mô hình điều trị đơn thuần sang mô hình chăm sóc toàn diện, lấy người bệnh làm trung tâm, công tác xã hội ngày càng khẳng định vai trò hết sức quan trọng.

Nếu như trước đây, hoạt động chăm sóc chủ yếu tập trung vào yếu tố chuyên môn, thì hiện nay việc chăm sóc người bệnh cần được nhìn nhận một cách toàn diện hơn, bao gồm cả yếu tố tâm lý, xã hội, điều kiện kinh tế và môi trường sống của người bệnh.

Công tác xã hội chính là cầu nối quan trọng giữa hoạt động chuyên môn y tế với các yếu tố này, góp phần giúp người bệnh được chăm sóc toàn diện, nâng cao hiệu quả điều trị và sự hài lòng của người bệnh.

Trong thời gian tới, ngành y tế xác định công tác xã hội cần tiếp tục được phát triển theo hướng chuyên nghiệp, chuẩn hóa, gắn với quản lý chất lượng bệnh viện và hội nhập quốc tế.

Trong những năm qua, Bộ Y tế đã triển khai công tác xã hội tại các cơ sở khám chữa bệnh. Thứ trưởng đánh giá vai trò của hoạt động này đối với chất lượng chăm sóc và sự hài lòng của người bệnh ra sao?

– Thực tiễn cho thấy, công tác xã hội đã góp phần rõ nét trong việc cải thiện chất lượng chăm sóc và nâng cao sự hài lòng của người bệnh. Thông qua các hoạt động hướng dẫn, hỗ trợ thủ tục, tư vấn tâm lý, cung cấp thông tin và kết nối nguồn lực xã hội, người bệnh được tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi hơn, giảm áp lực trong quá trình khám chữa bệnh.

Bên cạnh đó, công tác xã hội còn góp phần tăng cường sự phối hợp giữa người bệnh, gia đình và nhân viên y tế, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị, hạn chế các mâu thuẫn, khiếu nại, góp phần xây dựng môi trường bệnh viện an toàn, thân thiện và nhân văn.

Trong giai đoạn 2026-2030, Bộ Y tế sẽ tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, chuẩn hóa mô hình tổ chức, nâng cao năng lực đội ngũ, đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường kết nối giữa bệnh viện – gia đình – cộng đồng.

Không chỉ hỗ trợ về thủ tục hay tâm lý, nhiều nhân viên công tác xã hội còn là cầu nối giữa bệnh viện với cộng đồng. Thứ trưởng nhìn nhận thế nào về vai trò này?

– Trong hệ thống y tế hiện đại, bệnh viện không chỉ là nơi cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh mà còn cần gắn kết chặt chẽ với cộng đồng. Trong bối cảnh đó, nhân viên công tác xã hội giữ vai trò cầu nối quan trọng giữa cơ sở y tế với xã hội.

Thông qua việc huy động nguồn lực từ cộng đồng, các tổ chức xã hội, doanh nghiệp, quỹ hỗ trợ, nhân viên công tác xã hội góp phần hỗ trợ người bệnh, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn.

Đồng thời, đội ngũ nhân viên công tác xã hội cũng tham gia thực hiện các chương trình phát triển cộng đồng; tham gia truyền thông nâng cao nhận thức của cộng đồng về chăm sóc sức khỏe, phòng bệnh và phục hồi chức năng; hỗ trợ người bệnh tái hòa nhập cộng đồng sau điều trị, góp phần bảo đảm tính liên tục trong chăm sóc sức khỏe.

Những người làm công tác xã hội là lực lượng quan trọng góp phần bảo đảm chăm sóc toàn diện cho người bệnh, không chỉ về mặt y tế mà còn về tâm lý và xã hội.

Vai trò của nhân viên công tác xã hội ngày càng trở nên quan trọng, góp phần xây dựng hệ thống y tế nhân văn, hiệu quả và bền vững.

Thực tế cho thấy tại nhiều bệnh viện, nhân viên công tác xã hội đã giúp kết nối nguồn lực xã hội để hỗ trợ bệnh nhân nghèo, bệnh nhân có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Theo Thứ trưởng, vai trò này có ý nghĩa như thế nào trong việc bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe?

– Theo quy định tại Thông tư số 51/2024/TT-BYT, công tác xã hội trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bao gồm nhiều dịch vụ như trợ giúp khẩn cấp, can thiệp, phục hồi, truyền thông giáo dục sức khỏe và vận động nguồn lực hỗ trợ người bệnh.

Các hoạt động vì người bệnh trong dịp Tết Nguyên đán tại Bệnh viện Bạch Mai (Ảnh: Thế Anh).

Trong thực tiễn, vai trò kết nối nguồn lực xã hội của nhân viên công tác xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe. Đội ngũ này đóng vai trò “cầu nối” huy động nguồn lực từ cộng đồng, các tổ chức, doanh nghiệp, quỹ hỗ trợ… giúp người bệnh, nhất là người nghèo và người có hoàn cảnh khó khăn, được tiếp cận dịch vụ y tế kịp thời, liên tục.

Bên cạnh đó, nhân viên công tác xã hội còn hỗ trợ người bệnh tiếp cận, thụ hưởng các chính sách an sinh xã hội, bảo hiểm y tế.

Việc hỗ trợ toàn diện về tài chính, tâm lý và xã hội cũng góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm gánh nặng cho gia đình và hệ thống y tế. Qua đó có thể khẳng định, công tác xã hội là một “cơ chế điều tiết mềm” trong hệ thống y tế, góp phần hiện thực hóa mục tiêu công bằng, hiệu quả và bao trùm trong chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Tăng tỷ lệ nhân viên công tác xã hội trong bệnh viện

Hiện nay công tác xã hội trong các cơ sở y tế vẫn còn đối mặt với một số khó khăn về nhân lực, cơ chế hoạt động và nhận thức xã hội. Thứ trưởng đánh giá như thế nào về thực trạng này? Bộ Y tế đã và đang triển khai những chính sách hoặc chương trình cụ thể nào nhằm phát triển và chuyên nghiệp hóa công tác xã hội trong ngành y tế?

– Sau hơn 16 năm phát triển kể từ khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Đề án phát triển nghề công tác xã hội, công tác xã hội trong ngành y tế đã có bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô và chất lượng. Đến nay, 100% bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế và trên 90% bệnh viện tuyến tỉnh đã có phòng, tổ công tác xã hội; số lượng nhân lực tăng nhanh từ hơn 600 người năm 2015 lên trên 10.000 người vào năm 2025.

Tuy nhiên, công tác xã hội trong y tế vẫn còn một số khó khăn, thách thức, đặc biệt là về nhân lực chuyên trách và chất lượng đào tạo. Tỷ lệ nhân viên được đào tạo đúng chuyên ngành công tác xã hội còn hạn chế; nhiều cơ sở y tế vẫn chủ yếu triển khai các hoạt động hỗ trợ hành chính, chưa phát triển mạnh công tác xã hội theo hướng chuyên sâu, đặc biệt là công tác xã hội lâm sàng.

Báo Dân trí phối hợp với Bệnh viện Bạch Mai tổ chức khám sức khỏe cho người dân vùng cao (Ảnh: Thành Đông).

Để khắc phục những tồn tại này, Bộ Y tế đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ như: hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; ban hành các chương trình, kế hoạch phát triển công tác xã hội giai đoạn 2020-2030; quy định vị trí việc làm với tỷ lệ 1-3% nhân lực bệnh viện; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực; xây dựng chuẩn năng lực nhân viên công tác xã hội; đồng thời đẩy mạnh công tác bồi dưỡng, đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân viên công tác xã hội.

Trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tăng cường kiểm tra, giám sát, gắn công tác xã hội với tiêu chí chất lượng bệnh viện, từng bước đưa công tác xã hội trở thành một lĩnh vực chuyên môn quan trọng trong hệ thống y tế.

Trong bối cảnh ngành y tế đang đẩy mạnh chuyển đổi số, theo Thứ trưởng, công tác xã hội tại các cơ sở y tế có thể ứng dụng công nghệ như thế nào để hỗ trợ người bệnh hiệu quả hơn?

– Chuyển đổi số nói chung và chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế nói riêng hiện nay đang được Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ và Bộ Y tế đặc biệt quan tâm, xác định là một trong những giải pháp đột phá nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Trong bối cảnh đó, công tác xã hội trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cũng đang từng bước được quan tâm, đầu tư và gắn kết chặt chẽ với tiến trình chuyển đổi số của ngành.

Thực tiễn cho thấy, bên cạnh nhu cầu điều trị về mặt y học, người bệnh còn có nhu cầu hỗ trợ về tâm lý, xã hội; do đó, việc triển khai mô hình chăm sóc đa ngành, trong đó có sự tham gia của nhân viên công tác xã hội là hết sức cần thiết.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin và các nền tảng số như hồ sơ bệnh án điện tử, sổ sức khỏe điện tử, hệ thống quản lý thông tin người bệnh, khám chữa bệnh từ xa, cùng với các công cụ truyền thông số đã và đang giúp nhân viên công tác xã hội tiếp cận, tư vấn và hỗ trợ người bệnh một cách nhanh chóng, kịp thời và toàn diện hơn.

Bên cạnh đó, việc số hóa dữ liệu và tăng cường kết nối liên thông giữa các cơ sở y tế với các cơ quan, tổ chức liên quan sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp trong hỗ trợ người bệnh, đặc biệt trong việc tiếp cận các chính sách an sinh xã hội.

Trong tương lai, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn và các công nghệ số tiên tiến sẽ hỗ trợ dự báo nhu cầu hỗ trợ xã hội của người bệnh, góp phần cá thể hóa các dịch vụ công tác xã hội.

Có thể khẳng định, chuyển đổi số không chỉ là công cụ mà còn là động lực quan trọng để nâng cao chất lượng, tính minh bạch và khả năng tiếp cận của dịch vụ công tác xã hội trong y tế, hướng tới hệ thống y tế hiện đại, hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm.

Một chương trình khám bệnh miễn phí do Báo Dân trí phối hợp cùng Bệnh viện Lê Văn Thịnh (TPHCM) tổ chức tại xã An Trường, Vĩnh Long (Ảnh: Hải Long).

Trong định hướng phát triển hệ thống y tế lấy người bệnh làm trung tâm, công tác xã hội cần được định vị như thế nào trong cấu trúc tổ chức của các cơ sở y tế?

– Công tác xã hội cần được xác định là một bộ phận chuyên môn quan trọng trong cơ cấu tổ chức của các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; chú trọng phát triển công tác xã hội lâm sàng chuyên sâu.

Trong thời gian tới, cần tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao vị thế của công tác xã hội trong bệnh viện, tăng cường sự phối hợp với các khoa, phòng chuyên môn, từ đó phát huy tối đa hiệu quả hoạt động.

Đồng thời, công tác xã hội cần được phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hội nhập quốc tế, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và xây dựng môi trường bệnh viện thân thiện, nhân văn, củng cố niềm tin của người dân đối với ngành y tế.

Nhân Ngày Công tác xã hội Việt Nam, Thứ trưởng có thông điệp gì muốn gửi tới đội ngũ nhân viên công tác xã hội?

– Nhân Ngày Công tác xã hội Việt Nam, tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc tới toàn thể đội ngũ nhân viên công tác xã hội trên phạm vi cả nước; người làm công tác xã hội trong lĩnh vực phúc lợi xã hội, y tế, giáo dục, tư pháp và phát triển cộng đồng.

Mong rằng các đồng chí tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, lòng nhân ái và sự tận tâm, luôn đồng hành, chia sẻ với người bệnh, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và xây dựng hình ảnh ngành y tế ngày càng chuyên nghiệp, nhân văn, vì sức khỏe nhân dân.

Ngành y tế luôn ghi nhận và trân trọng những đóng góp thầm lặng nhưng rất ý nghĩa của các đồng chí – những người đang góp phần lan tỏa giá trị nhân văn và củng cố niềm tin của người dân đối với hệ thống y tế.