Cú sốc dầu Trung Đông đang mở đường cho kỷ nguyên xe điện

Giá xăng dầu leo thang vì căng thẳng Trung Đông đang khiến nhiều người bắt đầu nghĩ khác về chiếc xe mình đang đi.

Ở nhiều nơi trên thế giới, không ít người âm thầm tính chuyện rời bỏ xe chạy xăng để chuyển sang xe điện chỉ đơn giản vì chi phí nhiên liệu ngày càng khó đoán.

Giữa vòng xoáy đắt đỏ của giá xăng dầu thúc đẩy bởi chiến sự Trung Đông, một cuộc “tháo chạy” khỏi động cơ đốt trong đang âm thầm tăng tốc trên toàn cầu (Ảnh: The Week).

Cơn chấn động “vàng đen” và bài toán kinh tế tại trạm bơm

Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran vừa qua đã làm gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Rủi ro an ninh tại eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển 1/5 lượng dầu và khí đốt toàn cầu – đang khiến thị trường năng lượng căng thẳng.

Cùng lúc, việc Saudi Arabia, Iraq, Bahrain và Kuwait đồng loạt cắt giảm sản lượng đã đẩy giá dầu thô tăng vọt.

Theo giới chức quốc phòng, chỉ trong một tuần giao tranh, chiến dịch quân sự của Mỹ đã tiêu tốn khoảng 6 tỷ USD, kéo theo đó là hệ lụy nhãn tiền lên giá bán lẻ xăng dầu toàn cầu.

Đối với người tiêu dùng, tác động này đè nặng lên các khoản chi tiêu thiết yếu ngay tại trạm bơm xăng. Dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) cho thấy, chi phí trung bình để đổ đầy bình xăng cho một chiếc xe tại Mỹ hiện dao động từ 49-52 USD. Trong khi đó, theo nền tảng năng lượng EnergySage, việc sạc đầy một chiếc Tesla tại nhà chỉ tiêu tốn vỏn vẹn 20 USD.

Xét trên hiệu quả thực tế, một chiếc xe chạy xăng tiêu tốn khoảng 7,8 cent cho mỗi kilomet di chuyển, trong khi con số này ở xe điện Tesla chỉ là 3,5 cent/km. Đồng nghĩa với việc, người lái xe điện đang tiết kiệm khoảng 30 USD cho mỗi lần nạp đầy năng lượng.

Tại Australia, các nhà kinh tế cảnh báo giá xăng Unleaded 91 có thể tăng thêm 40 cent/lít trong vài tuần tới. Phân tích độc quyền từ đài ABC chỉ ra rằng, mỗi khi giá xăng tăng 40 cent/lít, chi phí vận hành một chiếc xe xăng phổ thông trong vòng 10 năm sẽ dội lên khoảng 4.000 USD.

Đặc biệt trong ngành vận tải logistics, mô hình của hãng tư vấn Mov3ment cho thấy nếu giá dầu diesel chạm mốc 2,41 USD/lít, chi phí cho việc vận hành một chiếc xe tải truyền thống sẽ đắt hơn xe tải điện tới 13.000 USD mỗi năm.

Rõ ràng, giá nhiên liệu hóa thạch càng tăng, xe điện càng chứng minh được vị thế của một giải pháp đầu tư khôn ngoan.

Chi phí vận hành rẻ hơn, tiết kiệm vài cent cho mỗi km di chuyển đang khiến ngày càng nhiều người cân nhắc rời bỏ xe xăng để chuyển sang xe điện (Ảnh: Money).

Lịch sử lặp lại và sự trỗi dậy của thị trường xe điện cũ

Lịch sử ngành công nghiệp ô tô từng nhiều lần chứng kiến các cú sốc giá dầu làm thay đổi hoàn toàn hành vi người tiêu dùng. Vào thập niên 1970 hay năm 2008, khủng hoảng năng lượng đã buộc người dân phải từ bỏ xe ngốn xăng để chuyển sang các dòng xe nhỏ gọn. Đến năm 2022, cuộc xung đột Nga – Ukraine một lần nữa khiến doanh số xe điện (EV) tăng vọt.

Theo Giáo sư kinh tế Erich Muehlegger từ Đại học California, quy luật này vẫn đang ứng nghiệm: khi giá xăng tăng, ưu tiên số một của người mua là tìm kiếm phương tiện không dùng xăng.

Một nghiên cứu tại châu Âu chỉ ra rằng khi giá xăng tăng 20%, doanh số xe điện có thể tăng thêm 17%. Tại Trung Quốc, giá xăng cứ tăng thêm 1 nhân dân tệ/lít, doanh số EV lập tức tăng gần 5%.

Người tiêu dùng cũng trở nên thực dụng hơn. Ở Bắc Âu, các dòng xe điện cỡ nhỏ, giá rẻ lên ngôi; còn tại thị trường Trung Quốc, xe thuần điện (BEV) đang lấn át hoàn toàn dòng hybrid sạc điện.

Đáng chú ý, năm 2026 đang chứng kiến sự bùng nổ của thị trường xe điện đã qua sử dụng. Quy mô thị trường xe điện cũ hiện đã lớn gấp 4 lần so với năm 2020, với 56% lượng xe được giao dịch ở mức giá dưới 30.000 USD.

Ông Andrew Garberson, phụ trách nghiên cứu của Recurrent, nhận định cách tính thời gian hoàn vốn của xe điện hiện nay đã hoàn toàn thay đổi. Đặc biệt, khi hàng trăm nghìn chiếc xe điện cho thuê theo Đạo luật Giảm Lạm phát (IRA) của Mỹ đáo hạn và tràn ra thị trường xe cũ trong năm nay, giá thành tiếp cận EV sẽ còn giảm sâu hơn nữa, biến đây thành “món hời” tài chính không thể bỏ qua.

Tại Mỹ, quy mô thị trường xe điện cũ hiện đã lớn gấp 4 lần so với năm 2020 (Ảnh: Shutterstock).

Đông Nam Á bứt tốc mạnh mẽ

Không nằm ngoài quỹ đạo toàn cầu, Đông Nam Á đang chứng minh họ không chỉ là thị trường tiêu thụ thụ động mà đang trở thành điểm sáng của cuộc cách mạng xe điện. Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu Ember, khu vực này hiện đã vượt qua cả châu Âu và Mỹ về tỷ lệ thâm nhập thị trường, khi 1/6 số lượng ô tô bán ra trong năm 2025 là xe điện.

Hình ảnh một khách hàng Thái Lan mang tiền mặt đến đại lý Ratchapruek P Car Centre ở Bangkok để mua ngay một chiếc EV nhằm “tránh cảnh không có xăng để đổ” đang trở thành ví dụ điển hình cho tâm lý tiêu dùng hiện tại. Dù chính phủ Thái Lan đã bắt đầu thu hẹp gói trợ cấp tỷ USD (trước đây hỗ trợ lên tới 100.000 baht cho xe dưới 2 triệu baht), thị trường vẫn tự vận hành trơn tru.

Những chiếc Neta V giá khoảng 200.000 baht hay BYD Atto 3 đang là mục tiêu săn đón hàng đầu. Nhận định về hiện tượng này, chuyên gia phân tích năng lượng Lam Pham của Ember cho rằng, khu vực Đông Nam Á đang bước vào giai đoạn cạnh tranh công bằng giữa xe điện và xe xăng sau khi “tháo bỏ bánh xe tập” là các khoản trợ cấp.

Tại Malaysia, câu chuyện điện hóa gắn liền với bài toán ngân sách quốc gia. Quốc gia này đang nỗ lực cắt giảm khoản trợ cấp nhiên liệu khổng lồ lên tới 4 tỷ USD mỗi năm. Việc người dân chuyển dịch sang xe điện, điển hình là cơn sốt mẫu xe nội địa Proton e.MAS 7 với gần 9.000 chiếc được bán ra, đang giúp chính phủ nhẹ gánh.

Ông Mohd Afzanizam Abdul Rashid, kinh tế trưởng của Bank Muamalat Malaysia, nhấn mạnh sức hút của EV hiện nay không chỉ nằm ở tính bền vững mà đến từ chính trải nghiệm người dùng, từ nội thất tương lai đến khả năng vận hành vượt trội. Không kém cạnh, Indonesia cũng ghi nhận ngành xe điện tăng trưởng 49% trong năm 2025, chiếm 18% tổng doanh số xe toàn thị trường.

Công nhân lắp ráp một chiếc xe điện tại nhà máy EV đầu tiên của BYD ở Đông Nam Á, đặt tại Rayong, Thái Lan (Ảnh: Reuters).

Việt Nam: Sức ép chính sách và sự bùng nổ tất yếu

Tại Việt Nam, thị trường xe điện cũng đang “nóng” hơn từng ngày, nhờ sự dẫn dắt của VinFast và các chính sách thúc đẩy từ Nhà nước.

Năm 2025, thị trường Việt Nam ghi nhận những con số ấn tượng với 175.099 ô tô điện và 406.453 xe máy điện VinFast được bán ra. Với đà tăng trưởng này, quy mô thị trường EV Việt Nam được dự báo sẽ vươn tới mốc 7-8 tỷ USD vào năm 2030.

Cú sốc giá dầu toàn cầu kết hợp với các quyết sách mạnh mẽ từ chính quyền đang hướng người tiêu dùng Việt Nam vào một “ngã rẽ tất yếu”. Mới đây, Hội đồng Nhân dân TP Hà Nội đã thông qua nghị quyết hạn chế hoàn toàn xe máy xăng tại khu vực Vành đai 1 kể từ tháng 7 năm nay.

Động thái này không chỉ là đòn bẩy trực tiếp buộc hàng triệu người dân Thủ đô phải lập tức tính đến phương án chuyển đổi sang xe máy điện, ô tô điện, mà còn tạo hiệu ứng domino lên các đô thị lớn khác trên cả nước.

Chị Nga (phường Thanh Liệt, Hà Nội) vốn dự định giữa năm mới đổi sang xe điện vì cơ quan nằm trong khu vực Vành đai 1. Nhưng trước đà tăng chóng mặt của giá xăng, chị quyết định mua xe sớm hơn kế hoạch.

Khi chi phí đổ xăng ngày càng đắt đỏ và không gian cho xe động cơ đốt trong dần bị thu hẹp bởi các quy định mới, xe điện đang trở thành lựa chọn kinh tế và an toàn hơn với nhiều người.

Trong bối cảnh đó, kỷ nguyên xe điện dường như không còn là câu chuyện của tương lai. Nó đang bắt đầu từ chính những quyết định rất đời thường, như việc đổi chiếc xe của mỗi gia đình.