Cục diện chính trường Nhật khi bà Takaichi giải tán Hạ viện bầu cử lại

Chính trường Tokyo đang bước vào một giai đoạn sôi động hiếm thấy sau quyết định của bà Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi về việc giải tán Hạ viện và tổ chức tổng tuyển cử sớm. Trước tình hình này, chính giới thuộc cả phe cầm quyền và đối lập đều đã bắt đầu guồng quay chuẩn bị cho một cuộc tổng tuyển cử sớm.

Chính trường sôi động

Với quyết định của bà Takaichi giải tán Hạ viện để tổ chức tổng tuyển cử sớm, các đảng phái đồng loạt tái cơ cấu lực lượng và chuẩn bị cho một cuộc đối đầu được dự báo đầy khó lường.

Đây không chỉ là phép thử đối với vị thế chính trị của bà Takaichi, mà còn có thể làm thay đổi tương quan quyền lực vốn tương đối ổn định tại Nhật nhiều năm qua.

Tại cuộc họp ở Văn phòng Thủ tướng ở Tokyo hồi tuần trước, bà Takaichi đã thông báo với các lãnh đạo cấp cao của đảng Dân chủ Tự do (LDP) và đối tác liên minh là đảng Đổi mới Nhật (Ishin) về kế hoạch giải tán Hạ viện, theo tờ Japan Times.

Theo đài NHK, Thủ tướng Takaichi ngày 19-1 tổ chức họp báo giải thích mục tiêu và tính toán chính trị của quyết định này, trước khi chính thức công bố việc giải tán Hạ viện trong phiên họp thường kỳ đầu tiên của Quốc hội, dự kiến vào ngày 23-1.

Nếu Hạ viện được giải tán đúng thời điểm trên, Nhật sẽ bước vào giai đoạn tranh cử kéo dài khoảng hai tuần, trước ngày bỏ phiếu dự kiến là 8-2. Trong trường hợp liên minh LDP – Ishin giành được đa số, bà Takaichi sẽ được Quốc hội phê chuẩn tiếp tục giữ chức Thủ tướng trong một phiên họp đặc biệt. Ngược lại, thất bại sẽ đặt bà vào thế khó, buộc phải tìm kiếm các đối tác liên minh mới hoặc sự ủng hộ từ các đảng nhỏ, qua đó làm suy yếu đáng kể quyền lực và khả năng điều hành của chính phủ.

Diễn biến đáng chú ý là ngay trước thềm quyết định giải tán Hạ viện phe đối lập đã có bước đi tái cấu trúc quan trọng. Sáng 16-1, đảng Dân chủ Lập hiến Nhật (CDPJ) và đảng Công Minh tuyên bố sáp nhập, thành lập một đảng mới mang tên “Liên minh Cải cách Trung dung”.

Đảng mới do hai đồng chủ tịch là ông Yoshihiko Noda – Chủ tịch CDPJ và ông Saito Tetsuo – lãnh đạo đảng Công Minh đồng dẫn dắt. Hai bên khẳng định việc hợp nhất nhằm đoàn kết các lực lượng trung dung, đề xuất các chính sách thực tế, gắn với đời sống người dân và tạo đối trọng rõ ràng hơn với liên minh cầm quyền.

Trong bối cảnh chính trị Nhật có dấu hiệu nghiêng về cánh hữu, lãnh đạo đảng mới cho rằng việc tập hợp trung dung là cần thiết để ổn định chính trường và mở ra lựa chọn mới cho cử tri. Tuy vậy, một bộ phận giới phân tích vẫn hoài nghi về mức độ thống nhất chính sách giữa hai đảng, cũng như tính bền vững của một liên minh được hình thành khá gấp gáp ngay trước chiến dịch tranh cử.

Về tương quan lực lượng, LDP hiện nắm 199 ghế tại Hạ viện và điều hành chính phủ nhờ sự hậu thuẫn của Ishin với 34 ghế. Phe đối lập gồm CDPJ có 148 ghế, đảng Dân chủ Quốc dân (DPP) giữ 27 ghế, trong khi đảng Công minh hiện có 24 ghế. Một nhân tố khác cũng khá quan trọng là đảng cực hữu Sanseito với 14 ghế, lực lượng đã thu hút không ít phiếu từ LDP nhờ lập trường cứng rắn về nhập cư.

Trong bức tranh đó, quyết định giải tán Hạ viện của bà Takaichi được xem là nước cờ nhằm tìm kiếm sự ủy nhiệm chính trị mới từ cử tri, song cũng tiềm ẩn rủi ro. Cuộc tổng tuyển cử sắp tới không chỉ quyết định tương lai của chính phủ hiện tại, mà còn có thể định hình lại cục diện chính trường Nhật trong những năm tới.

Trong cuộc bầu cử tới, toàn bộ 465 ghế Hạ viện sẽ được bầu lại. Trong đó, 289 ghế được bầu trực tiếp tại các khu vực bầu cử, còn 176 ghế được phân bổ theo hình thức đại diện tỷ lệ. Một đảng hoặc liên minh cần giành ít nhất 233 ghế để nắm đa số tại Hạ viện.

Vì sao giải tán Hạ viện lúc này?

Trong bối cảnh giá cả tiếp tục leo thang và đồng yen mất giá so với đồng USD, các vấn đề kinh tế, đặc biệt là chi phí sinh hoạt, đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri Nhật. Khảo sát do đài NHK công bố ngày 13-1 trên 1.213 người Nhật trưởng thành cho thấy 45% số người được hỏi coi chi phí sinh hoạt là ưu tiên lớn nhất, vượt xa các vấn đề đối ngoại và an ninh quốc gia với 16%.

Chính phủ của Thủ tướng Takaichi cũng đã đề xuất mức chi tiêu kỷ lục 770 tỉ USD cho năm tài khóa tới, nhằm thúc đẩy tăng trưởng và giảm áp lực đời sống. Tuy nhiên, động thái này khiến giới đầu tư lo ngại, trong bối cảnh Nhật là một trong những nền kinh tế công nghiệp có mức nợ công cao nhất thế giới. Bà Takaichi khẳng định muốn người dân “cảm nhận được tác động” của các chính sách kinh tế và biện pháp kiềm chế giá cả “càng sớm càng tốt”.

Trong bối cảnh đó, việc kêu gọi tổng tuyển cử sớm được xem là nỗ lực của nữ Thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Nhật nhằm tận dụng làn sóng ủng hộ dành cho một nhà lãnh đạo mới, người đã cam kết thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải quyết bài toán chi phí sinh hoạt và siết chặt các quy định về nhập cư.

Theo tờ Yomiuri, bằng cách rút ngắn thời gian giữa việc giải tán Quốc hội và ngày bầu cử, bà Takaichi hy vọng hạn chế tác động của cuộc bầu cử đến các cuộc tranh luận tại Quốc hội về dự luật ngân sách cho năm tài chính sắp tới.

Dù vậy, theo Japan Times, một cuộc bầu cử sớm – bất kể diễn ra vào thời điểm nào – cũng khiến Quốc hội có ít thời gian hơn để thông qua ngân sách tài khóa 2026 trước tháng 4, qua đó tiềm ẩn nguy cơ làm xáo trộn cả tương quan lực lượng giữa các đảng lẫn mức độ ủng hộ của công chúng đối với chính quyền Thủ tướng Takaichi.

Một số cuộc thăm dò do truyền thông thực hiện cho thấy mức ủng hộ dành cho đảng Dân chủ Tự do (LDP) vượt 60%, mở ra cơ hội để bà Takaichi khôi phục thế đa số của đảng này tại Hạ viện – cơ quan nắm quyền lực lớn hơn. Khảo sát của NHK cho thấy có tới 62% cử tri ủng hộ Thủ tướng.

Tuy nhiên, ngay cả khi giành lại được đa số tại Hạ viện, bà Takaichi vẫn phải điều hành chính phủ trong tình trạng thiểu số tại Thượng viện – cơ quan mà Thủ tướng không có quyền giải tán. Thượng viện Nhật bầu lại một nửa số ghế sau mỗi ba năm, và cuộc bầu cử tiếp theo chỉ diễn ra vào năm 2028.

Theo đài NDTV, bà Takaichi tiếp quản một chính phủ suy yếu, khi LDP đã đánh mất thế đa số ở cả hai viện Quốc hội sau khi cử tri bất mãn trừng phạt đảng này vì giá cả leo thang và bê bối tài chính chính trị.

Nếu giành được một chiến thắng thuyết phục, vị thế của bà trong nội bộ LDP sẽ được củng cố rõ rệt, đồng thời giúp giảm sự phụ thuộc vào các đảng nhỏ trong việc thông qua các dự luật quan trọng, bao gồm cả các kế hoạch tăng chi tiêu công và nâng ngân sách quốc phòng.