Cuộc chuyển mình lịch sử

Những nền móng quan trọng

Nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng đang dần khép lại với những dấu ấn đậm nét trên hầu hết lĩnh vực của đời sống đất nước, trong đó có công nghiệp biểu diễn.

Văn hóa, con người, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Quan điểm coi văn hóa là “nền tảng tinh thần vững chắc, là sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc” đã được cụ thể hóa bằng hệ thống chiến lược, chương trình, đề án và nghị quyết chuyên đề.

Công nghiệp văn hóa chuyển từ vai trò phục vụ tinh thần sang vị thế động lực kinh tế tổng lực. Với âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn, 5 năm vừa qua có thể coi là giai đoạn phát triển rực rỡ chưa từng thấy.

Giai đoạn 2021-2025 không đơn thuần đánh dấu sự hồi sinh mà là một cuộc chuyển mình lịch sử, xác lập những nền móng đầu tiên cho một nền công nghiệp âm nhạc chuyên nghiệp tại Việt Nam. Bước tiến quan trọng nhất chính là sự thay đổi về tư duy quản trị văn hóa và quy mô phát triển thị trường âm nhạc.

Nhà nước không còn là chủ thể duy nhất làm văn hóa, mà đóng vai trò kiến tạo hành lang, tạo không gian để các doanh nghiệp giải trí tư nhân đổ nguồn lực vào sản xuất các nội dung tầm cỡ. Sự cộng hưởng này đã giải phóng sức sáng tạo và tối ưu hóa nguồn vốn xã hội, biến âm nhạc thành một ngành kinh tế thực thụ.

Ngoài thay đổi ở tầm vĩ mô chính sách và tư duy, PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long – Trưởng nhóm nghiên cứu báo cáo tổng quan ngành công nghiệp âm nhạc Việt Nam 2025-2026 (Đại học RMIT Việt Nam) – nhận định âm nhạc Việt đang có sự chuyển mình ngoạn mục về mặt nội dung.

Trong 5 năm qua, âm nhạc Việt đã thoát ly khỏi các khuôn mẫu sao chép ngoại lai để tự tin khẳng định bản sắc. Sự bùng nổ không chỉ nằm ở con số tỷ view hay lượt stream tăng trưởng 10-15%/năm, mà còn ở việc âm nhạc đã trở thành nhịp cầu nối liên thế hệ. Lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương đất nước được kể bằng âm hưởng EDM, Pop hiện đại, giúp tinh thần dân tộc từ các sự kiện như A50, A80 thấm sâu vào đời sống. Âm nhạc không chỉ để nghe, mà là công cụ chấn hưng văn hóa hiệu quả.

Âm nhạc thúc đẩy kinh tế số

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã khẳng định rõ định hướng “khẩn trương triển khai phát triển có trọng tâm, trọng điểm ngành công nghiệp văn hóa”. Định hướng ấy được ngành âm nhạc hiện thực hóa qua bốn trụ cột chiến lược.

Trước hết là việc xây dựng bản sắc dân tộc trong âm nhạc. Chúng ta dùng chính chất liệu dân gian làm lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Bản sắc Việt Nam giờ đây là vũ khí để định danh, giúp nghệ sĩ Việt không bị nhạt nhòa trên các nền tảng streaming toàn cầu.

Thứ hai, các chương trình giải trí, âm nhạc có sự kết nối sâu với văn hóa quốc gia như concert Anh trai vượt ngàn chông gai, concert quốc gia Tổ quốc trong tim. Các chương trình đưa nghệ thuật văn hóa phi vật thể (tuồng, chèo, cải lương, hát bội) vào giải trí đại chúng một cách tinh tế nhất.

Những ca sĩ như Mỹ Tâm, Soobin, Hà Anh Tuấn dũng cảm bước ra sân khấu lớn, tổ chức tour diễn quy mô hàng chục nghìn khán giả, đưa nhạc Việt đến những nhà hát huyền thoại của nước ngoài.

Thứ ba, hệ sinh thái chuyên nghiệp và nguồn nhân lực cho chiến lược phát triển bản địa hóa toàn cầu dần hiện hữu. Năm 2025, ngành công nghiệp biểu diễn đón tin vui khi nghệ sĩ Việt liên tục được xướng tên tại các đấu trường quốc tế. Ca sĩ Đức Phúc thắng giải tại Intervision 2025 (Nga), Phương Mỹ Chi gây tiếng vang tại Sing! Asia 2025 (Singapore), Tùng Dương nhận giải thưởng danh giá tại Nhật Bản.

“Sự xuất hiện của các mô hình đào tạo nhân lực, nghệ sĩ chuyên nghiệp chuẩn quốc tế người Việt chính là cách chúng ta đưa nhạc Việt ra thế giới một cách chính ngạch. Sự dịch chuyển từ kinh tế bài hát đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái quản trị nghệ sĩ, bản quyền và hạ tầng sự kiện chính là bước hiện thực hóa rõ rệt nhất tinh thần của Nghị quyết XIII, biến âm nhạc trở thành động lực thúc đẩy kinh tế số phát triển bền vững”, chuyên gia nói.

Đặt nghệ thuật vào trung tâm của phát triển

Nhìn nhận nghệ thuật biểu diễn là lĩnh vực kinh tế sáng tạo đặc thù, NSND Xuân Bắc – Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn – cho rằng trong bối cảnh tài nguyên thiên nhiên hữu hạn và áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng, Việt Nam buộc phải chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, từ dựa vào tài nguyên sang dựa vào chất xám và sáng tạo.

Nghệ thuật biểu diễn – với hàm lượng sáng tạo cao – chính là một trong những lĩnh vực tiêu biểu cho mô hình tăng trưởng mới. Đó là nguồn lực sạch, xanh và bền. Vì thế, việc phát huy vai trò của nghệ thuật biểu diễn không chỉ là lựa chọn văn hóa mà còn là lựa chọn có tính chiến lược trong cấu trúc phát triển kinh tế quốc gia. Đặt nghệ thuật vào trung tâm của phát triển chính là đặt con người vào trung tâm của tương lai.

Thực tiễn cho thấy, mỗi chương trình nghệ thuật, mỗi lễ hội hay sự kiện biểu diễn không chỉ mang lại giá trị thẩm mỹ, mà còn kích hoạt hàng loạt ngành dịch vụ liên quan như du lịch, lưu trú, ẩm thực, vận chuyển. Đó là quá trình tạo lập giá trị đặc biệt, trong đó trải nghiệm văn hóa trở thành “sợi dây” gắn kết du khách với điểm đến.

“Trong bối cảnh mới, phát triển kinh tế không chỉ là câu chuyện của tăng trưởng GDP, mà là câu chuyện của chất lượng tăng trưởng, bản sắc phát triển và sức cạnh tranh quốc gia. Nghệ thuật biểu diễn là động lực mềm nhưng bền bỉ và sâu sắc nhất cho sự phát triển đó. Nhận thức, đầu tư và tổ chức đúng nghệ thuật biểu diễn không chỉ nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân mà còn góp phần trực tiếp vào phát triển kinh tế, xây dựng hình ảnh quốc gia và khẳng định vị thế Việt Nam trong dòng chảy sáng tạo toàn cầu”, NSND Xuân Bắc nói.

Những kết quả đạt được sau Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng cho thấy hướng đi phát triển công nghiệp văn hóa nói chung, nghệ thuật biểu diễn nói riêng của Việt Nam hoàn toàn đúng đắn.

Đầu tư cho nghệ thuật chính là đầu tư cho chất lượng con người, nuôi dưỡng tư duy linh hoạt, trí tuệ cảm xúc và năng lực sáng tạo. Khi những yếu tố ấy được kích hoạt, nghệ thuật biểu diễn Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành động lực góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, bền vững và giàu bản sắc văn hóa.