Cuộc mặc cả quanh eo biển Hormuz

Ngày 14-3, Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi các nước NATO cùng Trung Quốc, Úc, Nhật Bản và Hàn Quốc gửi tàu chiến đến eo biển Hormuz để bảo vệ các tàu chở dầu. Ông Trump còn đe dọa NATO sẽ phải đối mặt với “tương lai rất tồi tệ” nếu các thành viên không hỗ trợ. 

Thế nhưng lời kêu gọi đó vấp phải làn sóng từ chối, và kéo theo một đề xuất mặc cả bất ngờ từ châu Âu.

Đồng loạt từ chối

Anh, Trung Quốc, Hàn Quốc, Pháp và Nhật Bản đều bác bỏ yêu cầu của Washington, trực tiếp hoặc gián tiếp. Trung Quốc và Pháp nhấn mạnh tầm quan trọng của giải pháp ngoại giao. Ngoại trưởng Phần Lan Elina Valtonen lưu ý ngày 17-3 rằng đảm bảo an ninh hàng hải ở Hormuz không phải ưu tiên của Helsinki. Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius tuyên bố Berlin không thấy lý do chính đáng để điều tàu chiến đến Trung Đông.

Khi không có quốc gia nào hưởng ứng, ông Trump nổi giận và viết trên TruthSocial ngày 17-3: “NATO – tổ chức mà chúng ta chi hàng trăm tỉ USD mỗi năm để bảo vệ các quốc gia này – là con đường một chiều. Chúng ta bảo vệ họ, nhưng họ không làm gì cho chúng ta, đặc biệt là trong lúc chúng ta cần giúp đỡ”.

Các nhà phân tích nhanh chóng chỉ ra rằng ông Trump không nên ngạc nhiên. Dân biểu Dân chủ Don Beyer chỉ trích ông Trump gây chiến với Iran mà không xây dựng “một liên minh đáng tin cậy”. 

“Nhà Trắng của ông Trump liên tục xúc phạm và xa lánh các đồng minh, bao gồm cả việc áp thuế bừa bãi. Giờ đây, họ muốn chính những đồng minh đó cứu họ khỏi cuộc khủng hoảng năng lượng do chính họ gây ra. Một thất bại hoàn toàn tự mình gây ra”, ông Beyer viết trên X.

Chuyên gia quân sự và nhà khoa học chính trị Yevgeny Mikhailov phân tích trên Sputnik rằng châu Âu thiếu tin tưởng vào ông Trump vì Washington không tham vấn họ trước khi tấn công Iran. Mặt khác, mỗi quốc gia từ chối đều có lợi ích riêng ở khu vực, đặc biệt là Anh và Pháp. 

Quan trọng hơn, châu Âu hiểu rõ cuộc xung đột với Iran không chỉ là đối đầu với một quốc gia đơn lẻ, mà còn là sự rạn nứt với một bộ phận của thế giới Hồi giáo – trong khi lục địa này có lượng lớn dân số gốc Trung Đông.

Theo ông Mikhailov, châu Âu lo ngại sự gây hấn của ông Trump có thể kéo theo thảm họa trên khắp Trung Đông, dẫn đến mất nguồn cung năng lượng và nạn đói.

Bà Wendy Gilmore, cựu Trợ lý Tổng thư ký NATO phụ trách đầu tư quốc phòng, lý giải trên CBC News ngày 16-3 rằng nhiều quốc gia ngần ngại tham gia liên minh do Mỹ dẫn đầu vì “Mỹ và Israel đã phát động một cuộc chiến do chính họ lựa chọn” mà “hậu quả có vẻ không được cân nhắc kỹ lưỡng”.

Jim Townsend, cựu Phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách NATO và châu Âu, nói trên CNN ngày 16-3 rằng dù việc duy trì giao thông qua Hormuz là vì lợi ích kinh tế của châu Âu, nhiều nước vẫn cảm thấy “bị xúc phạm” bởi cách đối xử của ông Trump – nhất là vì họ không được tham gia vào quá trình dẫn đến cuộc chiến này.

Đổi Hormuz lấy Ukraine?

Trong bối cảnh đó, một ý tưởng táo bạo xuất hiện tại phiên hỏi đáp ở Viện nghiên cứu Chatham House (London) vào ngày 16-3: Châu Âu có thể tham gia bảo vệ eo biển Hormuz nếu Mỹ cam kết cung cấp cho Ukraine mọi hỗ trợ cần thiết.

Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb – người được hỏi về ý tưởng này – phản hồi “Tôi nghĩ đó là một ý tưởng rất hay”, đồng thời cho biết sẽ xem xét chi tiết và thảo luận với nhóm của mình. 

Theo Politico, trước đó trong cuộc nói chuyện với sinh viên tại Trường Kinh tế London cùng ngày, ông Stubb giải thích châu Âu ngần ngại vì Mỹ không tham vấn đồng minh trước khi hành động quân sự, và Phần Lan cũng thiếu thiết bị phù hợp để tham gia chiến dịch.

Ông Stubb được xem là đồng minh có ảnh hưởng với ông Trump, đặc biệt sau cuộc gặp kéo dài bảy giờ năm 2025, bao gồm chơi golf và ăn trưa. Song chính ông cũng hoài nghi về khả năng thành công: “Nếu tôi có thể thúc đẩy được dù chỉ một trong mười ý tưởng về Ukraine, đó đã là kết quả tốt rồi”. Ông nhắc lại rằng ông Trump đã công khai tuyên bố Mỹ “không có nghĩa vụ” giúp đỡ Ukraine.

Ông Stubb lo ngại các đàm phán hòa bình về Ukraine đang tiến đến bước ngoặt buộc Kiev phải chấp nhận thỏa thuận bất lợi và nhượng lãnh thổ cho Nga. Theo Financial Times, ông Trump đang “mất hứng thú” với cuộc chiến này, khi Mỹ đình chỉ tham gia tích cực vào đàm phán Ukraine – Nga để tập trung vào chiến dịch chống Iran. Một nhà ngoại giao EU giấu tên gọi đây là “thảm họa” cho cả Ukraine lẫn Liên minh châu Âu.