Cuộc sống tại thị trấn Mỹ trong lòng Canada

Thị trấn Point Roberts, có diện tích khoảng 12,7 km2, được xem là một “hiện tượng địa lý” thú vị ở Bắc Mỹ, khi nó là một phần lãnh thổ bang Washington của Mỹ, song lại gần như nằm trọn trong Canada.

Sự phân chia kỳ lạ này bắt nguồn từ năm 1846, khi Hiệp ước Oregon xác lập vĩ tuyến 49 làm đường biên giới giữa Canada và Mỹ, vô tình cắt qua một phần đất nhỏ, khiến nửa phía bắc bán đảo Tsawwassen là lãnh thổ Canada, còn nửa phía nam lại thuộc về Mỹ. Hệ quả là thị trấn Point Roberts giáp Canada ở phía bắc, ba mặt còn lại giáp biển.

Có người cho rằng đây là một sơ suất, số khác lập luận Mỹ giữ lại phần đất này để đảm bảo lối tiếp cận vùng tây bắc Thái Bình Dương và nguồn lợi từ ngư trường quanh khu vực.

Ngày nay, Point Roberts là một thị trấn 1.200 dân thanh bình, yên tĩnh, không có đèn giao thông, không còi xe, tiếng ồn đô thị. Đây được xem là thị trấn an toàn đến lạ thường, nơi người dân thường để chìa khóa ngay trong xe mà không sợ mất, trẻ em có thể đạp xe ra biển hoặc chơi trong rừng. Do an ninh biên giới nghiêm ngặt, tỷ lệ tội phạm tại thị trấn thấp hơn toàn bang Washington đến ba lần.

Hàng ngày, một số người Canada tại phía bắc bán đảo Tsawwassen chọn vượt biên, vào thị trấn Point Roberts để đi chợ, đổ xăng, do giá cả ở Mỹ đôi khi rẻ hơn tại nước họ. Không ít thực khách Canada cũng không ngại “xuất ngoại” để thưởng thức burger tái, được xem là của hiếm ở Vancouver vì luật vệ sinh an toàn thực phẩm khắt khe.

Shucard, có gia đình định cư lâu đời ở Point Roberts, cho biết tuổi thơ cô đầy ắp kỷ niệm đẹp về tình cảm gia đình, thiên nhiên. Anh chị em họ của cô còn thỉnh thoảng cưỡi ngựa tới trường.

“Chúng tôi dành rất nhiều thời gian ngoài trời, dựng lều, khám phá bãi biển, rừng cây. Đây là kiểu thị trấn nhỏ nơi ai cũng biết nhau”, Shucard nói.

Sau thời gian học đại học và theo đuổi sự nghiệp ở Seattle, khi công việc nghiên cứu cho phép làm việc trực tuyến, Shucard và chồng đã chuyển về sống ở Point Roberts năm 2021 để ở gần ông bà, cha mẹ.

Vợ chồng Neil và Krystal King cũng chuyển từ Portland đến Point Roberts sau khi mất việc vì Covid-19. Sau 5 năm sống ở đây, họ chưa từng hối hận.

“Ngay khi băng qua biên giới, bạn có cảm giác như đã lùi về 40 năm trước. Mọi thứ chậm rãi, yên tĩnh và dễ chịu. Một nơi nhỏ bé nhưng rất an toàn”, Krystal nhận xét.

Khi mang thai con đầu lòng, hai vợ chồng mua lại một cửa hàng ở góc phố, bán kẹo đồng xu, đồ lưu niệm do họ thiết kế, dần trở thành điểm đến quen thuộc của dân địa phương. Phía sau cửa hàng, họ lập bảo tàng vịt cao su, trưng bày hàng nghìn con vịt.

Với họ, niềm vui lớn nhất là con gái hiện 4 tuổi đang lớn lên khỏe mạnh, trong một cộng đồng gắn kết. “Ai cũng biết con bé. Cháu rất hoạt bát, vui vẻ”, Krystal nói.

Point Roberts chỉ có hai tuyến đường chính là Tyee Drive và Gulf Road, một thợ sửa ống nước, một thợ điện, một siêu thị, một trường tiểu học, một thư viện, một đội cứu hỏa tình nguyện và một ngân hàng thực phẩm.

“Hồi tôi đi học, thủ thư cũng là tài xế xe buýt, kiêm luôn lao công, cũng là người bạn của gia đình, vì cộng đồng quá nhỏ”, Kristin Lomedico, thủ thư địa phương, kể lại.

Các nhóm cộng đồng và sự kiện cũng tạo cảm giác gắn bó. Họ lập ra các câu lạc bộ làm vườn, đi bộ, đọc sách, tìm hiểu lịch sử. “Đây là một thị trấn nhỏ nhưng ‘có việc để làm’. Tinh thần gắn kết rất mạnh. Luôn có thể tìm thấy thứ mình quan tâm”, bà Lomedico nói thêm.

Dù cuộc sống hấp dẫn, thị trấn tách biệt này cũng phải đối mặt với những khó khăn không đâu có.

Point Roberts không có tiệm giày, bác sĩ thú y hay nha sĩ, và chỉ có một ngôi trường tiểu học dạy đến hết lớp 2. Trong năm 2025, trường này chỉ có 5 học sinh đăng ký.

Nếu không học tại nhà (home school), vốn khá phổ biến ở Point Roberts, trẻ em sẽ phải “xuất ngoại”, đi xuyên bán đảo Tsawwassen, vòng qua thành phố White Rock của Canada, rồi nhập cảnh ở Blaine, bang Washington, để tới một ngôi trường của Mỹ.

Cung đường này mất 40 phút chiều đi, 40 phút chiều về, với tổng cộng 4 lần xuất nhập cảnh. Xe buýt trường trung học Blaine khởi hành từ 6h25 sáng, trước khi mặt trời mọc.

Các gia đình cũng thường đưa con đến nhà trẻ hoặc mua đồ ăn mang về ở cộng đồng Canada bên kia biên giới, chỉ cách khoảng 10 phút lái xe.

“Chúng tôi thỉnh thoảng mua sushi ở Canada, đôi lần mỗi tháng. Khi muốn ăn một bữa ‘xịn’ hay đi xem hòa nhạc, chúng tôi sẽ đến Vancouver”, Shucard nói.

Phần lớn cư dân cũng phải đi vòng hai tiếng cả đi lẫn về để khám chữa bệnh ở các thành phố thuộc bang Washington như Bellingham hoặc Blaine, cũng qua 4 lần xuất nhập cảnh. Thực tế này khiến người lớn tuổi hoặc cần chăm sóc thường xuyên khó bám trụ.

“Sống ở đây về già rất vất vả”, Lomedico nói. “Khám răng hay khám bệnh đều ở Bellingham hoặc Blaine, bạn phải tự lái xe hoặc cần có người hỗ trợ”.

Khi quan hệ Mỹ – Canada trở nên căng thẳng vì sức ép thuế quan của Tổng thống Donald Trump, người dân thị trấn Point Roberts cũng cảm nhận rõ tác động. Nhiều doanh nghiệp ở đây đang gặp khó khăn do Point Roberts từ lâu phụ thuộc vào du khách Canada.

“Ở đây khó sống vì không có ngành nào đúng nghĩa ngoài du lịch và mua sắm xuyên biên giới, khi người Canada sang mua thực phẩm, xăng. Rủi ro thuế quan khiến mọi thứ như đang đi trên dây”, Lomedico nói.

Thị trấn cũng phụ thuộc Canada về điện và nước. Người Canada luôn được coi là một phần của cộng đồng từ lâu nay. Nhiều cư dân có hai quốc tịch, ăn mừng cả những ngày lễ của Mỹ lẫn Canada và thường treo quốc kỳ hai nước cạnh nhau.

Nhưng khi tâm lý bài Mỹ gia tăng ở Canada, nhiều du khách Canada đang tẩy chay các điểm đến ở Mỹ, trong đó có Point Roberts.

“Chúng tôi đã nhận thư từ nhà cung cấp, thông báo chi phí sẽ tăng đối với các nhà bán lẻ Mỹ”, Krystal kể. “Một số khách quen cũng bày tỏ tiếc nuối, nhưng thông báo họ không thể qua biên giới nữa, do ‘người Canada cần sát cánh cùng nhau vào lúc này'”.

Canada hiện chưa đạt thỏa thuận thương mại với Mỹ, song hàng hóa nước này vẫn được bảo vệ nhờ Hiệp định thương mại Mỹ – Mexico – Canada (USMCA). Năm nay, USMCA sẽ đến kỳ xem xét lại.

Đức Trung (Theo CNN, AP, Globe and Mail)