Nằm sâu trong con ngõ nhỏ 86 Hàng Bạc là ngôi nhà có lịch sử trăm năm, nơi nhiều thế hệ trong gia đình GS.TS Phạm Huy Dũng sinh sống. Ngôi nhà được lát hoàn toàn bằng gạch bông, loại gạch vuông nhỏ tráng men màu ngọc lục thời Pháp thuộc. GS Phạm Huy Dũng ngồi trước máy tính, viết nốt những trang nghiên cứu cuối cùng về một lý thuyết học tập mới trong bối cảnh số hoá toàn cầu. Bên ngoài là tiếng nhạc huyên náo vọng lại từ con phố Tạ Hiện đông đúc khách du lịch.
Còn trong ngôi nhà, tuyệt chỉ thấy sự tĩnh lặng đến trang nghiêm.
Hôm ấy, dù chưa kịp ăn tối nhưng ông vẫn niềm nở và ưu tiên đón tiếp nhóm phóng viên chúng tôi.
GS Phạm Huy Dũng sinh trưởng trong một gia đình đại tư sản yêu nước. Thân sinh của ông là cụ Phạm Chân Hưng, chủ hiệu vàng bạc Chân Hưng nức tiếng phố hàng xưa.
Nhà tư sản Phạm Chân Hưng còn có tên là Phạm Thọ Cửu (SN 1890), quê gốc ở làng cổ Đào Quạt, xã Ân Thi, nay thuộc xã Phạm Ngũ Lão, tỉnh Hưng Yên. Cụ vừa là một thương nhân giàu có, vừa là một nhân sĩ yêu nước, có mối liên hệ thâm tình với các nhà yêu nước Lương Văn Can, Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh.
Thương gia Phạm Chân Hưng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng ngân khố quốc gia giai đoạn đầu độc lập còn nhiều khó khăn của đất nước. Cụ được Chính phủ giao giữ chức Chủ tịch “Tuần lễ vàng”. Bản thân gia đình cụ hiến tặng nhiều tài sản có giá trị cho Cách mạng.
Cụ Chân Hưng có tất cả 8 người con. Không ai trong số các con của cụ nối nghiệp kinh doanh. Họ đều theo đuổi con đường tri thức, học thuật và nghệ thuật. Người con cả Phạm Huy Thông học ở Pháp, là Giáo sư, viện sĩ, nhà thơ có tên tuổi trên thi đàn trong phong trào Thơ Mới, được Hoài Thanh – Hoài Chân giới thiệu trong Thi nhân Việt Nam. Người con thứ hai Phạm Huy Thái, học và lập nghiệp tại Nhật Bản. Người con gái Phạm Thị Tâm Nghiêm là nữ sinh hiếm hoi thời đó đỗ bậc Tú tài. Người con Phạm Huy Hùng học nghệ thuật tại Pháp, hoạt động nghệ thuật tự do…
GS Phạm Huy Dũng là con trai út. Ông được cha cho học trường Pháp từ nhỏ tới lớn. Sau khi tốt nghiệp Tú tài tại trường Albert Sarraut (nay là Trường THPT Trần Phú), chàng công tử Hà thành sang Nhật Bản du học tại Trường Đại học Tottori. Sau một thời gian học tập và giảng dạy, ông được phong hàm Giáo sư tại đây.
Trở về nước, ông công tác tại Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn Trùng Trung ương, là cộng sự của GS, bác sĩ Đặng Văn Ngữ. Tới năm 1983, ông chuyển sang giảng dạy tại Trường Đại học Y Hà Nội, là người xây dựng bộ môn Kinh tế Y tế, bộ môn Bác sĩ gia đình và xây dựng ngành Y tế Công cộng tại Việt Nam.
Sau này, khi nghỉ hưu, ông làm Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Y tế trước khi quay lại giảng đường đại học, công tác tại Trường Đại học Thăng Long cho đến ngày nay.
Viết sách bằng AI, giáo sư U100 trăn trở mong giáo dục Việt Nam phát triển
Trong sự nghiệp giảng dạy và nghiên cứu của mình, ông làm việc tại nhiều quốc gia. Ngoài Nhật Bản, ông còn giảng dạy môn siêu tâm lý học tại Trường Đại học Chulalongkorn, Thái Lan và thỉnh giảng tại các trường đại học ở Mỹ.
GS Dũng cho biết, cha ông rất trọng chuyện học hành, con trai hay con gái đều được cho ăn học đến nơi đến chốn và đi du học ở nhiều nước tiên tiến. Song, trước khi học tiếng Pháp, tiếng Nhật, tiếng Anh hay chữ quốc ngữ, cụ bắt các con phải học chữ Hán Nôm. Với cụ, Hán Nôm chính là chữ “dạy làm người”.
“Tất cả chúng tôi đều được cha dạy rằng phải học hành để làm một điều gì đó cho đất nước”, GS Dũng chia sẻ.
Mới đây, trong lúc chờ sửa xe tại một tiệm gần nhà, GS Phạm Huy Dũng đã trò chuyện với một thanh niên người Trung Quốc đi ngang qua. Ấn tượng với khả năng sử dụng tiếng Anh lưu loát của ông lão tóc bạc, vị du khách trẻ đã quay lại đoạn clip ngắn và đăng tải lên mạng xã hội mà không biết rằng người anh gặp là một giáo sư đại học.
Đoạn clip nhanh chóng thu hút sự chú ý. Người dùng mạng xã hội bày tỏ sự kinh ngạc. Nhưng khi trao đổi với chúng tôi, GS Dũng còn kinh ngạc hơn, bởi ông không hiểu vì sao lại có sự nổi tiếng bất đắc dĩ đó.
Đã bước sang tuổi “cửu thập siêu thọ”, GS Phạm Huy Dũng vẫn sống và làm việc với một nhịp độ đều đặn kéo dài 10-12 tiếng mỗi ngày. Cứ 5h, ông thức dậy, tập thể dục nhẹ nhàng, rồi đi rửa ấm chén, pha ấm trà nóng. “Những việc không tên ấy ngốn của tôi hàng tiếng đồng hồ”.
Thưởng trà xong, ông dắt xe máy ra khỏi nhà, đến chợ hàng Bè mua thực phẩm nấu ăn cho cả ngày. Trước khi đi, ông thường ghi chép cẩn thận ra giấy cho dễ nhớ. Các công việc còn lại trong ngày cũng được chú thích rõ ràng vào cuốn sổ tay nhỏ. Ông có đến mấy chục cuốn sổ tay đã viết kín, coi việc ghi chép lại là một thói quen vặt vãnh nhưng thích thú.
Từ chợ về nhà, GS Phạm Huy Dũng sẽ ngồi luôn vào bàn làm việc. Chiếc máy tính xách tay luôn được đặt sẵn trên bàn, bên cạnh có đôi chiếc bút và cuốn nhỏ. “Hành trang” làm việc chỉ có vậy nhưng ông có thể ngồi liên tục 3-4 giờ đồng hồ ở đó.
Chính Ngọ, ông mới ăn trưa. Bữa cơm thường ngày đạm bạc với đôi quả trứng dầm nước mắm, bát canh cà chua tóp mỡ, đĩa thịt rang cháy cạnh và không thể thiếu đĩa rau sống tươi non. Sau giờ cơm và nghỉ trưa, ông lại ngồi vào bàn. Dường như tự sốt ruột trước cái thúc ép thời gian của tuổi 90, ông miệt mài chẳng kể giờ giấc. Nhiều lần say sưa quá, ông giật mình khi nghe tiếng chuông đồng hồ điểm 23h khuya.
Nhiều tháng nay, GS Phạm Huy Dũng đang làm cùng lúc hai công việc lớn. Ông đang nghiên cứu ý tưởng ứng dụng chất plasma lạnh trong điều trị ung thư. Ông tâm sự rằng mình đã đi được một phần ba quãng đường, cần thêm khoảng 2 năm nữa để hoàn thiện.
Việc thứ hai mà GS vô cùng trăn trở là xây dựng lý thuyết học tập mới, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong cải thiện hiệu quả tiếp nhận tri thức cho người học hiện nay. Nhận thấy sự phát triển mạnh mẽ của các ứng dụng AI, vị giáo sư 90 tuổi đã dùng chat GPT – phiên bản nâng cao – cùng trao đổi, biện luận nhiều ngày liền, sau đó hoàn thành hàng chục trang nghiên cứu về lý thuyết học tập đồng kiến tạo. Lý thuyết này là nền móng để xây dựng và phát triển mô hình trường đại học ảo mà ông ấp ủ trong tương lai.
Giữa những giờ làm việc căng thẳng, ông giải trí bằng việc dịch thơ Đường. Ông gọi việc dịch hơn 1.000 bài thơ Đường là “sở thích cá nhân”. Đó là cái thú của một tâm hồn lãng mạn còn nguyên vẹn dấu ấn vàng son một thủa thừa hưởng từ truyền thống gia phong yêu văn chương, nghệ thuật, bất chấp đã đi qua bao nhiêu biến động của thời cuộc.
Nói về khát khao trong đời, GS Dũng bộc bạch: “Tôi mong ước trước khi rời cõi tạm, mình vẫn kịp để lại cho đời một điều gì đó”.
Trong căn nhà cổ kính, vị giáo sư 90 tuổi với mái tóc bạc phơ hăng say kể cho hai người trẻ chúng tôi về những lý thuyết giáo dục mà ông đang nghiên cứu.
Xuất phát từ việc quan sát cách học của con cháu mình, ông bận lòng vì thấy nhiều vấn đề bất cập trong dạy và học tại các nhà trường hiện nay.
“Kiến thức các em học bây giờ giống chúng tôi ngày xưa mà sao các em học khổ thế? Sách giáo khoa không đủ cho học sinh học, cũng không đủ cho thầy giáo dạy”, GS Dũng tâm sự.
Đồng tình với chủ trương lấy công nghệ làm “đòn bẩy” đổi mới cho giáo dục của Tổng bí thư Tô Lâm, GS Phạm Huy Dũng đang xây dựng một lý thuyết học tập mới mang tên “Co-construction learning theory” (tạm dịch: lý thuyết học tập đồng kiến tạo). Ông diễn giải, lớp học truyền thống trước đây thường chỉ có hai chủ thể chính là thầy giáo và học trò. Nhưng khi thời đại công nghệ bùng nổ, chủ thể thứ ba xuất hiện, đó chính là AI. AI đồng hành và tái định hình mối quan hệ giữa người học và người dạy.
Ông kể cho chúng tôi nghe về hành trình thử nghiệm lý thuyết này tại Trường Đại học Thăng Long. Như thường lệ, vị giáo sư bắt đầu bài giảng với một vấn đề. Nhưng lần này cả ông và sinh viên cùng nhau tương tác với AI để trao đổi, thảo luận, phản biện và kiến tạo tri thức.
“Chúng tôi ghi nhận lý thuyết này đã tạo ra thay đổi 100%. Thay vì thầy dạy trò ghi thì giờ đây thầy, trò và AI – ba người cùng nhau học”, GS nói.
Để thực nghiệm lý thuyết của mình sâu hơn, GS Phạm Huy Dũng thiết kế một mô hình trường đại học ảo thông minh có tên tiếng Anh là Green Field Virtual Smart University. Ông mường tượng, mô hình này sẽ là nền tảng để phát triển xu hướng học tập tại nhà trong tương lai.
Trong lúc chia sẻ với chúng tôi về những phương pháp hay mô hình học tập mới, GS Phạm Huy Dũng nhắc đi nhắc lại về tầm quan trọng của việc học ngoại ngữ.
Giáo sư dặn chúng tôi rằng, không nên học ngoại ngữ ở mức hiểu biết mà phải đạt tới khả năng sử dụng thành thạo.
Thời đi học, tiếng Anh và tiếng Việt với ông chính là ngoại ngữ. Ông học hành chủ yếu trong trường Pháp ngữ và đọc thông viết thạo Hán Nôm từ tấm bé. Mỗi tối, cậu bé Phạm Huy Dũng lại theo nếp học của anh chị mình mà rèn luyện ngoại ngữ. Ông học đọc là chính và học đến thuộc lòng đến từng câu vấn đáp.
Chỉ với “bí quyết” ấy, ông sử dụng tiếng Anh để làm việc mà không gặp bất cứ cản trở nào.
Ông nói rất nghiêm túc, rằng vẫn đang học mỗi ngày. “Nếu không học, chỉ vài tuần thôi, mình sẽ lạc hậu ngay trong những suy nghĩ của mình”.
Nơi GS Phạm Huy Dũng ngồi tiếp khách là căn buồng chật chội chỉ vừa đủ đặt một chiếc ghế và một chiếc bàn gỗ cũ mà có lẽ tuổi đời còn vượt cả nhóm khách trẻ tuổi chúng tôi. Xung quanh, mảng tường vôi màu xanh ngọc đã tróc xuống, phủ lên những tấm sách một lớp bụi mỏng. Kệ sách to và dài kê sát tường chật kín sách vở, trong đó có đủ bộ sách giáo khoa các lớp được ông giữ lại sau mỗi mùa hè khi các cháu học xong. Với ông, đó là kỷ vật lưu dấu hành trình lớn lên của con cháu.
Trong căn nhà trăm tuổi này còn nhiều kỷ vật quý giá như thế.
Dưới căn bếp nhỏ, còn đó chiếc bàn nơi GS Phạm Huy Thông và Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng ngồi học cách đây trên 80 năm. Ngay bên cạnh có chiếc mâm đồng – chứng tích ngày cưới của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng và phu nhân Phạm Thị Cúc.
Mối quan hệ thân thiết giữa gia đình GS Phạm Huy Dũng với Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã khởi nguồn từ nhiều năm trước Cách mạng. Thời thanh niên, Đại tướng Võ Nguyên Giáp thường xuyên đến ngôi nhà số 86 Hàng Bạc để học cùng Giáo sư Phạm Huy Thông. Qua sự giới thiệu của Đại tướng, gia đình cụ Phạm Chân Hưng cũng quen biết với ông Phạm Văn Đồng.
Với tính cách cởi mở, trọng tình nghĩa, cụ Phạm Chân Hưng coi bạn của con như người trong nhà, thậm chí nhận ông Phạm Văn Đồng làm con nuôi do cùng họ Phạm. Chính mối gắn bó này là lý do đám cưới của Thủ tướng Phạm Văn Đồng được tổ chức tại ngôi nhà 86 Hàng Bạc vào tháng 12/1946. Chỉ vài ngày sau đó, Toàn quốc kháng chiến nổ ra, khắp khu phố cổ Hà Nội trở thành một trận địa khốc liệt.
Khi nhắc đến những giá trị được thừa hưởng từ gia đình, GS Phạm Huy Dũng nhiều lần nhớ tới người anh cả Phạm Huy Thông như một hình mẫu để noi theo suốt cuộc đời. Trong ký ức của ông, đó là người “ngoan đến mức cực đoan”, nhưng cũng chính là chuẩn mực mà cha ông dùng để rèn dạy các con. Không chỉ có tài văn chương, ông Phạm huy Thông còn học giỏi toàn diện, luôn đứng đầu lớp từ học tập đến thể thao.
Học hết cấp 3, ông Huy Thông được cha cho tập lái ô tô. Chẳng may đi đường, ông đụng phải người phu xe làm người này bị thương nhẹ ở chân. Cả hai vào bốt cảnh sát ở hàng trống để xử lý vụ việc.
Viên Chánh Cẩm biết nhà thơ nổi tiếng là đại công tử tiệm vàng bạc Chân Hưng nên xử ép phu xe. Hắn cầm roi quất mạnh vào cẳng chân bị thương của phu xe, khiến người này bỏ chạy trong đau điếng.
Rồi hắn vừa quát tháo vừa cười sang sảng: “Đấy, mày có làm sao đâu, mày chỉ giả vờ khập khiễng để bắt đền người ta”.
Chứng kiến cảnh ấy, ông Phạm Huy Thông không cam lòng. Tối hôm đó, ông liền bảo cha mẹ tìm đến nhà người phu xe xin lỗi, sau đó nhất quyết không đi ô tô nữa. Rất lâu sau này, ông mới tập đi xe đạp.
Lối đối đãi nhân từ không phân biệt kẻ trên người dưới ấy là do ông bà Phạm Chân Hưng làm gương cho các con.
Năm 1945, khi nạn đói hoành hành khắp đồng bằng Bắc bộ, GS Dũng còn nhỏ nhưng vẫn nhớ khung cảnh ám ảnh mỗi sáng, từ trong nhà nhìn ra là hàng chục chuyến xe bò chở xác người qua lại. Cái đói chẳng tha ai, người chết như ngả rạ. Khi nạn đói lan rộng, có những gia đình, dù còn nhiều tài sản trong nhà nhưng bán không ai mua, rồi cũng bị chết đói.
Chứng kiến cảnh tượng khốn cùng đó, cụ Phạm Chân Hưng đã quyết định mở cửa ấp ở ngoại thành, cho người đói vào đó sống để có cái ăn qua ngày.
“Có lẽ vì nhân nghĩa ấy của cha mẹ, tôi mới được trời phú cho sức khoẻ sống đến ngày hôm nay”, GS Phạm Huy Dũng bộc bạch.
Ở tuổi 90, GS Phạm Huy Dũng vẫn miệt mài làm việc cùng AI. Ông sử dụng hai chiếc máy tính xách tay, một phục vụ nghiên cứu có cài đặt sẵn ứng dụng chat GPT nâng cao, một để đọc sách.
Cuộc sống hàng ngày của ông như được lấp đầy bởi những thú vui tri đạo. Đó là cái bận rộn hiếm ai có được ở độ tuổi lão mạo xưa nay hiếm.
Nguồn: https://dantri.com.vn/giao-duc/cuoc-song-tuoi-90-cua-gs-pham-huy-dung-con-trai-nha-tu-san-pham-chan-hung-20260329094905182.htm
