Ngày 11-4 tới, phái đoàn Mỹ và Iran sẽ có cuộc gặp trực tiếp tại thủ đô Islamabad (Pakistan) với mục đích chuyển đổi thỏa thuận ngừng bắn hai tuần vừa đạt được thành một thỏa thuận lâu dài hơn.
Không lâu sau khi việc ngừng bắn được công bố, Washington và Tehran đã bộc lộ những khác biệt. Việc này cùng với làn sóng tấn công mới nhất của Israel vào Lebanon không chỉ làm lung lay thỏa thuận ngừng bắn mà còn làm nổi bật những vấn đề về lòng tin trước các cuộc đàm phán tại Pakistan.
Những tuyên bố trái ngược
Ngày 8-4, trong một tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, Chủ tịch Quốc hội Iran – ông Mohammad Bagher Ghalibaf cáo buộc Mỹ đã vi phạm các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn. “Sự mất lòng tin mang tính lịch sử sâu sắc mà chúng tôi dành cho Mỹ bắt nguồn từ việc nước này liên tục vi phạm mọi hình thức cam kết – một mô típ đáng tiếc lại vừa lặp lại một lần nữa” – theo tuyên bố.
Ông Ghalibaf nói thêm rằng 3 điểm trong đề xuất 10 điểm của Iran đã bị vi phạm: các cuộc tấn công liên tục của Israel vào Lebanon, một máy bay không người lái (UAV) tiến vào không phận Iran và điều mà ông mô tả là sự phủ nhận quyền làm giàu uranium của Tehran. Theo Chủ tịch Quốc hội Iran, những điều kiện như vậy khiến cho một thỏa thuận ngừng bắn song phương hoặc các cuộc đàm phán trở nên “phi lý”.
Cùng ngày, Ngoại trưởng Iran – ông Abbas Araghchi – nói rằng Mỹ phải lựa chọn giữa việc duy trì ngừng bắn và việc theo đuổi “tiếp tục chiến tranh thông qua Israel”. “Các điều khoản của lệnh ngừng bắn Iran-Mỹ là rõ ràng và minh bạch: Mỹ phải lựa chọn ngừng bắn hoặc tiếp tục chiến tranh thông qua Israel. Không thể có cả hai” – ông Araghchi viết trên X.
Trước đó, Israel ngày 8-4 đã phát động làn sóng tấn công phối hợp lớn nhất vào Lebanon kể từ ngày 2-3. Lebanon cho biết ít nhất 254 người đã thiệt mạng và 1.165 người bị thương trong các cuộc không kích.
Đáp lại, phía Mỹ bác bỏ các cáo buộc rằng Washington vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, cho rằng phía Iran chưa hiểu đúng về nội dung thỏa thuận.
“Các lệnh ngừng bắn luôn phức tạp” – Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nói hôm 8-4 khi đề cập sự cố UAV tiến vào không phận Iran.
Ông Vance cho biết thêm rằng Washington giữ nguyên quan điểm không được phép để Iran làm giàu uranium, đồng thời khẳng định lệnh ngừng bắn không bao trùm Lebanon.
Nhà Trắng cũng đưa ra nhận định tương tự. Trong cuộc họp báo ngày 8-4, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định “Lebanon không nằm trong lệnh ngừng bắn đã được chuyển tới các bên liên quan”.
Về việc Iran phải giao nộp lượng uranium đã làm giàu, bà Leavitt nói: “Đó là lằn ranh đỏ mà Tổng thống [Donald Trump] sẽ không lùi bước, và ông ấy cam kết đảm bảo điều đó sẽ diễn ra”.
Một khác biệt nữa giữa hai bên chính là việc mở cửa eo biển Hormuz. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nói rằng một trong những điều khoản then chốt của kế hoạch ngừng bắn là Iran tiếp tục “quản lý thông minh” eo biển Hormuz. IRGC tuyên bố Tổng thống Trump đã chấp nhận việc eo biển này vẫn “nằm dưới sự kiểm soát của Iran”.
Tối 8-4, hãng thông tấn Fars đưa tin Iran đã dừng hoạt động vận chuyển tàu chở dầu qua eo biển Hormuz sau khi Israel tấn công Lebanon.
Trong khi đó, Nhà Trắng nói rằng các báo cáo về việc đóng cửa eo biển Hormuz là “sai sự thật”. Bà Leavitt nhắc lại rằng “lệnh ngừng bắn phụ thuộc vào việc mở cửa trở lại tự do, an toàn và ngay lập tức eo biển Hormuz”. Thư ký báo chí Nhà Trắng khẳng định Mỹ sẽ “buộc” Iran phải mở cửa eo biển mà không kèm theo các hạn chế.
Cuộc gặp được mong chờ
Sự chú ý hiện đổ dồn vào các cuộc đàm phán tại Islamabad, nơi các quan chức Mỹ và Iran dự kiến sẽ gặp nhau dưới sự trung gian của Pakistan.
Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump sẽ cử một phái đoàn do Phó Tổng thống Vance, các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner dẫn đầu. Các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra vào sáng 11-4 theo giờ địa phương và “chúng tôi rất mong chờ các cuộc gặp trực tiếp này”, bà Leavitt nói thêm.
Theo các nguồn tin từ Pakistan, đại diện của Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập cũng có thể sẽ tham gia đàm phán.
Iran vẫn chưa công bố danh tính những người sẽ đại diện trong các cuộc đàm phán sắp tới. Hãng Reuters dẫn nguồn tin rằng phái đoàn Iran có thể do Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf và Ngoại trưởng Araghchi đại diện.
Ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận International Crisis Group (Bỉ) nói với đài CNN rằng ông Ghalibaf sở hữu “những phẩm chất quan trọng tại Tehran, có các mối quan hệ với giới cầm quyền”. Tuy nhiên, ông Vaez cũng nhận định rằng sự cứng rắn của ông Ghalibaf sẽ là một thử thách cho phía Mỹ.
Tương tự, Ngoại trưởng Araghchi cũng nổi tiếng là người cứng rắn trong các lần tiếp xúc sâu rộng với phương Tây, bao gồm cả trong các cuộc thảo luận dẫn đến thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015.
Nhận định về triển vọng đàm phán, giới quan sát nhắc lại rằng các cuộc đàm phán với Iran thường rất mất sức và kéo dài, theo CNN. Trong trường hợp này, Iran dường như đang có lợi thế khi kiểm soát eo biển Hormuz – một vị thế có thể tạo ra sức ảnh hưởng đáng kể trong các vấn đề năng lượng toàn cầu.
Các vấn đề hiện tại phức tạp hơn nhiều so với giai đoạn chính quyền Tổng thống Barack Obama nỗ lực thúc đẩy thỏa thuận hạt nhân với Tehran, vốn kéo dài 18 tháng.
Trong suốt hai nhiệm kỳ của Tổng thống Trump, chưa có dấu hiệu nào cho thấy ông có được sự kiên nhẫn cho một tiến trình như vậy. Những giả định rằng Iran, giống như hầu hết các đối thủ khác, đang khao khát đạt được một thỏa thuận ngay lập tức cũng có thể là một sự đánh giá sai lầm.
“Khả năng bạn đi đến Pakistan trong vài ngày và trở về với một thỏa thuận là rất thấp” – ông Brett McGurk, cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao của Mỹ, nhận định. Ông McGurk cho rằng nên làm chậm tiến trình này lại vì nếu không có các thỏa thuận ngoại giao được chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước, có thể sẽ dẫn đến một sự “sụp đổ”.
Triển vọng thành công càng khó dự đoán hơn khi nhiều lãnh đạo cấp cao Iran đã qua đời trong thời gian gần đây, bao gồm cả Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Những quan chức còn lại, sau một thời gian dài đối mặt sức ép quân sự, có thể cảm thấy họ mới là bên đang nắm thế thượng phong.
Chuyên gia về Iran – ông Trita Parsi nhận định với kênh Al Jazeera rằng các cuộc đàm phán tiềm năng tại Islamabad có thể không thành công, “nhưng cục diện đã thay đổi”. “Những nỗ lực sử dụng vũ lực trước đó của ông Trump không đạt kết quả như mong đợi, làm giảm tác động của các cảnh báo quân sự và tạo ra cơ hội mới cho chính sách ngoại giao giữa Mỹ và Iran” – ông Parsi nói.
Tình hình Lebanon sau đòn đánh của Israel
Al Jazeera ngày 9-4 đưa tin về tình trạng hỗn loạn tại Lebanon sau các đòn tấn công của Israel.
Thủ đô Beirut chứng kiến quy mô khủng khiếp của sự tàn phá. Người dân Lebanon nói với Al Jazeera rằng không nơi nào là an toàn sau khi Israel thực hiện các cuộc không kích này mà không đưa ra bất kỳ lời cảnh báo nào.
Nỗi lo sợ về các cuộc tấn công tiếp theo đang hiện hữu bởi quân đội Israel tuyên bố sẽ truy đuổi Hezbollah đến cùng.
Quân đội Israel hiện cáo buộc rằng Hezbollah đã di dời khỏi căn cứ địa ở vùng ngoại ô phía Nam Beirut để tiến vào các khu vực khác trong thành phố.
Các bệnh viện ở Lebanon đã rơi vào tình trạng quá tải vào ngày 8-4 sau khi thương vong không ngừng tăng do các đòn không kích.
Cộng đồng quốc tế ngày 9-4 tiếp tục lên án các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon.
Ngày 9-4, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres đã ra thông báo lên án các cuộc không kích dữ dội của Israel trên khắp Lebanon.
Ông Guterres nhận định “các hoạt động quân sự đang diễn ra tại Lebanon” tạo ra “nguy cơ nghiêm trọng” đối với lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, đồng thời một lần nữa kêu gọi “tất cả các bên ngay lập tức chấm dứt thù địch”.
Cùng ngày, Thủ tướng Úc Anthony Albanese cho biết chính phủ của ông “tin tưởng mạnh mẽ” rằng lệnh ngừng bắn giữa Mỹ, Israel và Iran “cũng phải được áp dụng đối với cả Lebanon”.
Trước đó, nhiều quốc gia trên thế giới cũng đã ra các tuyên bố tương tự.
Nguồn: https://plo.vn/dam-phan-my-iran-dung-truoc-thach-thuc-lon-post903406.html
