Giữa lúc căng thẳng tại Iran khiến giá dầu thô leo thang, sự chú ý của thế giới thường dồn vào eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất hành tinh.
Ít người nhắc đến một điểm nhỏ hơn nhiều nhưng cũng mang ý nghĩa sống còn với thị trường dầu mỏ, đó chính là đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu chủ chốt của Iran.
Đảo Kharg là trung tâm xuất khẩu dầu của Iran, “mạch máu” nuôi sống nền kinh tế nước này (Ảnh: France24).
“Viên ngọc quý” bơm máu cho thị trường chợ đen
Nằm cách bờ biển miền nam Iran khoảng 25 km, đảo Kharg chỉ rộng vỏn vẹn 20 km2 nhưng lại là “trái tim” bơm máu cho toàn bộ nền kinh tế nước này. Theo France24, hòn đảo san hô này xử lý tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran.
Chuyên gia Neil Quilliam từ Chatham House gọi đây là “viên ngọc quý” của ngành công nghiệp vàng đen. Vùng nước nông của Vịnh Ba Tư khiến các siêu tàu chở dầu khổng lồ không thể cập bờ đất liền, biến cảng nước sâu Kharg thành lựa chọn sống còn và gần như duy nhất.
Trên bình diện toàn cầu, sức ảnh hưởng của Iran vượt xa nhiều quốc gia mỏ neo khác. Báo cáo từ DW chỉ ra, Iran là nhà sản xuất lớn thứ ba của OPEC, đáp ứng 4% nhu cầu toàn cầu với khối lượng xuất khẩu lên tới 2 triệu thùng/ngày, gấp gần 6 lần lượng xuất khẩu của Venezuela.
Để đưa lượng dầu khổng lồ này lọt qua khe cửa hẹp của các lệnh trừng phạt phương Tây, Tehran đã tinh vi vận hành một “đội tàu bóng tối”.
Theo DW, hàng loạt siêu tàu được tận dụng làm kho chứa nổi ngoài khơi Đông Nam Á (đặc biệt là khu vực Malaysia), bí mật thực hiện các phi vụ sang mạn đổi cờ trước khi đưa hàng tới Trung Quốc – quốc gia đang “bao tiêu” hơn 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran.
Chính vì vậy, mặc dù Kharg là mục tiêu lộ thiên và mang tính chí mạng, Mỹ vẫn vô cùng thận trọng. Giám đốc điều hành ITSS Sonia Martinez-Giron phân tích trên France24 rằng, việc Mỹ triệt hạ đảo Kharg lúc này tương đương với việc tự bắn vào chân mình.
Chi phí năng lượng vọt lên sẽ lập tức kéo theo giá cước vận tải và chi phí lương thực thực phẩm, thổi bùng ngọn lửa lạm phát tàn phá sức mua của người tiêu dùng khắp thế giới.
Thêm vào đó, việc nghẽn mạch xuất khẩu sẽ đẩy các kho chứa dầu tại Saudi Arabia, UAE, Kuwait chạm tới giới hạn đỏ. Nếu không có chỗ chứa, các nước này buộc phải đóng van các mỏ dầu đang khai thác, gây thiệt hại hàng tỷ USD.
Vì vậy, thay vì một chiến dịch không kích tàn khốc, các chuyên gia đánh giá phương án tấn công mạng nhằm làm tê liệt hệ thống vận hành dầu mỏ tại Kharg đang là kịch bản được tính đến, nhằm bóp nghẹt hầu bao của Iran nhưng vẫn kiểm soát được cú sốc kinh tế diện rộng.
Điểm nghẽn Hormuz và rủi ro giá dầu 150 USD/thùng
Giới đầu tư quốc tế không chỉ lo ngại số phận của đảo Kharg, mà còn sợ hiệu ứng domino có thể xảy ra sau đó. Theo giáo sư Scott Lucas từ University of Dublin, nếu Kharg bị tấn công, Tehran có thể coi đó là lằn ranh đỏ. Khi ấy, kịch bản đáp trả nhiều khả năng sẽ là phong tỏa eo biển Hormuz – “nút thắt cổ chai” của hệ thống năng lượng toàn cầu.
Dữ liệu từ The Guardian cho thấy mỗi ngày có hơn 20 triệu thùng dầu cùng khoảng 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới đi qua tuyến hàng hải hẹp chỉ khoảng 34 km này. Vì vậy, bất kỳ căng thẳng nào tại đây cũng có thể lập tức làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu.
Thực tế, điều đó đã xảy ra trong tuần qua. Thị trường dầu mỏ trải qua những cú rung lắc mạnh. Ngay phiên đầu tuần, có thời điểm giá dầu Brent vọt lên 119,50 USD/thùng – mức cao nhất kể từ khủng hoảng Nga – Ukraine – buộc các lãnh đạo G7 phải tính đến khả năng họp khẩn và cân nhắc tung dự trữ dầu chiến lược.
Tuy nhiên, thị trường cũng phản ứng cực kỳ nhạy với các tín hiệu địa chính trị. Chỉ một phát biểu mang tính “hạ nhiệt” về khả năng sớm kết thúc xung đột từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, cùng động thái trấn an của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đã khiến giá dầu nhanh chóng rơi xuống dưới 90 USD/thùng trước khi phục hồi trở lại.
Hiện giá dầu vẫn dao động mạnh quanh mốc 100 USD/thùng. Brent giao dịch khoảng 101 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ ở quanh 96 USD/thùng.
Dù vậy, rủi ro vẫn treo lơ lửng trên đầu các nền kinh tế. Bộ trưởng Năng lượng Qatar cảnh báo nếu hoạt động vận chuyển qua Strait of Hormuz bị gián đoạn kéo dài, giá dầu có thể vọt lên 150 USD/thùng. JPMorgan Chase cũng đưa ra kịch bản rủi ro tương tự, dự báo giá có thể chạm 120 USD/thùng.
Trong khi đó, ông Ebrahim Zolfaqari – người phát ngôn Bộ chỉ huy quân sự Iran – thậm chí cảnh báo rằng trong bối cảnh hiện nay, giá dầu có thể leo lên tới 200 USD/thùng.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/dao-kharg-cua-iran-hon-dao-nho-co-the-quyet-dinh-gia-dau-the-gioi-20260314102733305.htm
