Di sản độc đáo về phong trào Tây Sơn tại Tây nguyên
Thủ tướng Chính phủ vừa ký quyết định phê duyệt nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt Quần thể di tích Tây Sơn thượng đạo tại tỉnh Gia Lai. Đây là di tích duy nhất gắn liền với phong trào nông dân Tây Sơn ở khu vực Tây nguyên, đồng thời là cầu nối giao lưu quan trọng giữa miền xuôi và miền núi.
Một số hoạt động tín ngưỡng, lễ hội được tổ chức thường niên ở vùng Tây Sơn thượng đạo
Theo quyết định, quy mô nghiên cứu lập quy hoạch có tổng diện tích 66,55 ha, bao gồm các điểm di tích trải dài trên địa bàn P.An Khê và các xã Cửu An, Ya Hoi, Kông Bơ La, Kông Chro. Mỗi điểm di tích đều mang một câu chuyện riêng, từ An Khê Trường, An Khê Đình… đến Núi Hoàng Đế, Hòn đá Ông Nhạc, Vườn Mít và cánh đồng cô Hậu, Hồ nước và Kho tiền ông Nhạc…
Mục tiêu đặt ra là biến Quần thể di tích Tây Sơn thượng đạo trở thành một trong những trung tâm văn hóa, tín ngưỡng của tỉnh Gia Lai, có giá trị tiêu biểu về du lịch văn hóa, địa chất, địa hình và các di tích khảo cổ học thời kỳ đá cũ An Khê. Di tích cũng sẽ hình thành điểm đến hấp dẫn khách du lịch, tạo nguồn thu cho địa phương, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tạo nguồn lực để bảo tồn di tích.
Quyết định đã đề ra những định hướng cụ thể cho từng điểm di tích. Với khu vực An Khê Trường, An Khê Đình và điện thờ Tây Sơn Tam Kiệt, quy hoạch sẽ hình thành khu trung tâm cho toàn di tích, phục vụ các hoạt động lễ hội, sự kiện chính trị của địa phương và làm cơ sở hậu cần tiếp đón du khách. Đối với Lũy An Khê – một công trình quân sự quan trọng trong lịch sử sẽ được nghiên cứu, khảo cổ để phục dựng, tôn tạo từng đoạn khi có điều kiện.
Các di tích như Miếu Xà, Cây Ké phất cờ, Cây cầy nổi trống sẽ được bảo tồn và phát triển thành những điểm tham quan đặc sắc, đảm bảo bảo tồn các giá trị văn hóa cốt lõi của người Ba Na. Đặc biệt, Vườn Mít và cánh đồng cô Hậu sẽ được phát triển thành cụm di tích tham quan và trải nghiệm sinh thái, nơi du khách có thể hòa mình vào thiên nhiên và tìm hiểu lịch sử.
Liên kết vùng và phát triển du lịch bền vững
Một trong những điểm sáng của quy hoạch là định hướng liên kết không gian phát huy giá trị di tích theo 3 trục động lực chính. Về văn hóa – lịch sử, di tích sẽ kết nối với hệ thống di tích lịch sử – văn hóa khác trên địa bàn Bình Định (cũ) và khu vực Tây nguyên, đặc biệt là các di tích gắn liền với phong trào Tây Sơn, hình thành mạng lưới tham quan – nghiên cứu – giáo dục truyền thống.
An Khê Trường, một trong những điểm tham quan hút khách trong quần thể di tích Tây Sơn thượng đạo
Về sinh thái và văn hóa cộng đồng, quy hoạch gắn kết cảnh quan sinh thái tự nhiên với không gian di tích, kết nối với các làng nghề truyền thống, lễ hội dân gian và sinh hoạt văn hóa của cộng đồng địa phương. Điều này vừa bảo tồn bản sắc văn hóa, vừa nâng cao sinh kế bền vững cho cư dân, hình thành không gian “di sản sống” nơi cộng đồng trở thành chủ thể bảo tồn và phát huy giá trị di tích.
Về du lịch, các sản phẩm du lịch trải nghiệm sẽ được phát triển đa dạng, từ tham quan, tìm hiểu lịch sử, du lịch sinh thái, đi bộ dã ngoại theo “dấu chân nghĩa quân Tây Sơn”, đến trải nghiệm văn hóa cộng đồng, đảm bảo nguyên tắc bảo tồn bền vững và không làm biến dạng giá trị gốc của di tích.
Các thiếu nữ dâng vật phẩm lên đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026
Quyết định cũng đã phân công rõ trách nhiệm cho các cơ quan. UBND tỉnh Gia Lai là cơ quan tổ chức lập quy hoạch, chịu trách nhiệm bố trí nguồn vốn, phê duyệt dự toán và lựa chọn đơn vị tư vấn. Bộ VH-TT-DL là cơ quan chủ trì thẩm định và trình duyệt, đồng thời giám sát, kiểm tra tiến độ lập quy hoạch. Thời gian lập quy hoạch được quy định không quá 24 tháng kể từ ngày nhiệm vụ lập quy hoạch được duyệt.
Việc phê duyệt nhiệm vụ lập quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị Quần thể di tích Tây Sơn thượng đạo khẳng định vai trò của di tích trong việc giáo dục truyền thống lịch sử cho thế hệ trẻ. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích này chính là gìn giữ bản sắc dân tộc, khơi dậy niềm tự hào về lịch sử vẻ vang của cha ông. Hơn nữa, trong bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội hiện nay, di tích Tây Sơn thượng đạo còn là tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, tạo sinh kế cho người dân địa phương, góp phần xóa đói giảm nghèo và phát triển bền vững vùng Tây nguyên.
Nhìn lại thời Tây Sơn từ tư liệu làng xã và dòng họ
Chiều 26.2, Phân viện Văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch miền Trung phối hợp UBND tỉnh Quảng Trị tổ chức hội thảo khoa học Thời kỳ Tây Sơn qua tư liệu làng xã và dòng họ miền Trung: Những phát hiện mới từ góc nhìn liên ngành. Hội thảo công bố nhiều kết quả nghiên cứu mới về tư liệu, phương pháp và quan điểm tiếp cận thời kỳ Tây Sơn; đồng thời nhìn nhận lại một số nhân vật, sự kiện trên cơ sở khai thác nguồn sử liệu từ làng xã và dòng họ.
Theo TS Trần Đình Hằng, Phân viện trưởng Phân viện Văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch miền Trung, mục tiêu của hội thảo là làm rõ hơn vai trò và giá trị lịch sử – văn hóa của triều đại Tây Sơn trong tiến trình dân tộc, đặc biệt tại miền Trung, không gian gắn bó mật thiết với phong trào này. Cách tiếp cận liên ngành góp phần bổ sung, điều chỉnh nhận thức khoa học về một giai đoạn lịch sử rực rỡ nhưng ngắn ngủi.
Điểm nhấn của hội thảo là việc khai thác hệ thống tư liệu như gia phả, sắc phong, văn bia, di vật và ký ức cộng đồng. Những nguồn này có khả năng bổ khuyết cho chính sử, giúp soi chiếu các nhân vật (đặc biệt là đại tư mã Ngô Văn Sở, một danh tướng kiệt xuất thời Tây Sơn), sự kiện trong mối quan hệ cụ thể với đời sống kinh tế – xã hội và không gian văn hóa địa phương. Bức tranh về thời Tây Sơn vì thế được tái hiện đa chiều, từ nhân vật lịch sử, di tích tín ngưỡng, tư liệu Hán Nôm đến kinh tế, nghệ thuật và bang giao quốc tế.
Các đại biểu cho rằng, do những đứt gãy lịch sử, nhiều tư liệu về Tây Sơn từng bị tiêu hủy hoặc sai lệch, tạo khoảng trống trong nhận diện lịch sử. Vì vậy, việc tìm lại “mạch ngầm ký ức” từ làng xã, dòng họ có ý nghĩa quan trọng trong công bố, chuẩn hóa tư liệu, định hình phương pháp tiếp cận bình đẳng giữa quốc sử và sử liệu cơ sở, đồng thời đề xuất giải pháp bảo tồn các “địa chỉ ký ức”.
Ông Hoàng Xuân Tân, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, đánh giá cao cách tiếp cận liên ngành, đồng thời cho rằng việc hệ thống hóa tư liệu cơ sở sẽ góp phần làm sáng rõ hơn vai trò của miền Trung, trong đó có Quảng Trị, đối với phong trào Tây Sơn.
Nguyễn Phúc
Nguồn: https://thanhnien.vn/dau-an-hao-hung-tay-son-thuong-dao-giua-long-tay-nguyen-185260226200121813.htm
