Dấu ấn Thanh Niên giữa đại dịch thế kỷ

Quá trình thực hiện loạt bài vô cùng khó khăn vì đất nước vẫn trong tình hình “ai ở đâu ở đó”. Lãnh đạo Ban Kinh tế và một số phóng viên thậm chí còn bị “kẹt” ở Hà Nội và một số địa phương vì đường bay bị đóng đột xuất ngay trong chuyến công tác. Tòa soạn Báo Thanh Niên cũng lần đầu tiên trong lịch sử phải tạm ngưng xuất bản báo in vì dịch bệnh. Mọi công tác triển khai bài vở, nghiệp vụ, biên tập đều phải thực hiện online. Thách thức và cân não hơn cả là câu hỏi liệu đặt vấn đề “mở cửa” nền kinh tế lúc này có phù hợp hay không? Bức bối, áp lực thì rõ rồi nhưng rủi ro bùng dịch thì không ai có thể nói trước. Đó thực sự là giây phút cân não, rất nhiều câu hỏi, tình huống, kịch bản được đặt ra… Chốt lại cuối cùng là “phải lên tiếng”.

Bài đầu tiên đăng tải ngày 1.9.2021 ngay lập tức tạo nên hiệu ứng “khủng” khi nhận về gần 200.000 lượt view, 130.000 bình luận chỉ trong 1 ngày và được dẫn link trên rất nhiều nền tảng mạng xã hội. 

Thanh Niên trở thành tờ báo đầu tiên đặt ra vấn đề “mở cửa kinh tế”, cụ thể là TP.HCM, nhận được sự ủng hộ rất lớn từ bạn đọc, doanh nghiệp và cả các chuyên gia. Chiều cùng ngày, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính có buổi gặp gỡ hơn 70 nhà khoa học, chuyên gia kinh tế, khẳng định Việt Nam phải sống chung với dịch bệnh. Quan điểm của Thủ tướng đưa ra được các chuyên gia kinh tế, y tế trong và ngoài nước hoàn toàn ủng hộ. Thực sự đến lúc này, chúng tôi – những người trực tiếp thực hiện loạt bài mới có thể thở phào.

Liên tiếp sau đó, loạt 7 bài của Thanh Niên trung bình đều đạt vài trăm ngàn lượt view và hàng trăm bình luận, chưa kể tương tác trên fanpage của báo. Trong quá trình triển khai chuyên đề này, rất nhiều doanh nghiệp và chuyên gia đã liên hệ tới Ban Kinh tế để đóng góp ý kiến.

Đã đến lúc tính chuyện “mở cửa” kinh tế TP.HCM cũng ghi dấu một trong những kỷ niệm sâu sắc nhất của chuyên gia kinh tế Đỗ Thiên Anh Tuấn – Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright – với Báo Thanh Niên. Ông chính là vị chuyên gia thực hiện bài phỏng vấn độc quyền với Thanh Niên trong “phát súng mở màn” của loạt chuyên đề này.

“Tôi nhớ khoảng cuối tháng 8.2021, TP.HCM và cả nước đang trong những ngày căng thẳng nhất. Khi đó, câu hỏi lớn nhất không chỉ của chính quyền mà còn của cộng đồng doanh nghiệp, người dân và toàn xã hội là khi nào và bằng cách nào có thể mở cửa kinh tế trở lại? Giữa bối cảnh còn ngổn ngang lo lắng, Thanh Niên là cơ quan báo chí đầu tiên dám đặt vấn đề một cách công khai, nghiêm túc và có trách nhiệm. Câu hỏi hóc búa mà Báo Thanh Niên đặt ra lúc bấy giờ là đã đến lúc tính chuyện mở cửa kinh tế TP.HCM hay chưa. 

Tôi vẫn nhớ cảm giác của mình khi đồng ý trả lời phỏng vấn hôm ấy, vừa lo lắng, vừa trăn trở, nhưng trên hết là trách nhiệm. Tôi cho rằng mỗi câu nói vào lúc ấy có thể ảnh hưởng đến hàng triệu sinh kế, đến cách xã hội nhìn nhận con đường phía trước. Hơn nữa, Báo Thanh Niên khi quyết định mở loạt bài này cũng gánh trách nhiệm không kém, đó là trách nhiệm của một tờ báo dám dấn thân bằng lý trí, bằng khoa học và bằng tinh thần cải cách”, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn chia sẻ.

Vẫn tràn đầy cảm xúc, ông kể: “Khi bài báo được đăng, tôi đọc từng phản hồi, từng tranh luận của độc giả và nhận thấy rất rõ một điều là xã hội lúc đó đang cần một tín hiệu tích cực, một phân tích khoa học, một tầm nhìn để bước qua nỗi sợ. Báo Thanh Niên chính là nơi đã góp phần tạo nên tín hiệu ấy”.

Chuyên đề của Thanh Niên đã kích hoạt một diễn đàn mạnh mẽ trên truyền thông, “mở đường” cho lãnh đạo thành phố mạnh dạn chấm dứt kỳ “ngủ đông kinh tế”. Chỉ nửa tháng sau, TP.HCM chính thức ban hành Chỉ thị nới lỏng giãn cách, thí điểm mở cửa kinh tế, cho phép nhiều hoạt động sản xuất, thương mại, kinh doanh, dịch vụ được trở lại hoạt động. Việt Nam trở thành một trong những quốc gia đầu tiên trên thế giới mạnh dạn chuyển sang chiến lược thích ứng an toàn và linh hoạt.

“Đó là một quyết định khó khăn nhưng đúng đắn. Tôi rất trân trọng khi biết rằng loạt bài của Báo Thanh Niên, trong đó có bài phỏng vấn tôi, đã đóng vai trò nhỏ bé nhưng có ý nghĩa trong tiến trình đó”, chuyên gia kinh tế Đỗ Thiên Anh Tuấn nói.

“Như ánh sáng trong những ngày tối tăm”

Bà Nguyên Hồng, chủ cửa hàng áo quần trên đường Tân Thọ (Q.Tân Bình cũ, TP.HCM) là một trong những hộ kinh doanh liên lạc với Báo Thanh Niên rất sớm sau khi đọc loạt bài Đến lúc tính chuyện “mở cửa” kinh tế TP.HCM. Lúc chúng tôi phỏng vấn bà về tình hình hộ kinh doanh sau nhiều tháng đóng cửa, bà tỏ ra vô cùng bế tắc: “Tiền vốn đã mang ra hết để mua thức ăn rồi; nhiều hộ còn phải đi mượn để sống…”.

Gặp lại phóng viên Báo Thanh Niên sau gần 5 năm, bà Nguyên Hồng vẫn còn bùi ngùi: “Hồi đó đọc bài báo của Thanh Niên là tui bán tín bán nghi dữ lắm. Không biết liệu Nhà nước có “nghe” ông chuyên gia, ông báo chí phân tích mà cho mở cửa làm ăn lại không. Bởi nghỉ 4 tháng, kiệt quệ quá rồi. Chúng tôi cũng lo sợ đủ điều, nếu cho mở bán lại trễ thì tiền đâu có để lấy hàng. Câu hỏi Báo Thanh Niên nêu ra như ánh sáng le lói trong những ngày tối tăm. Sau đó xem thời sự thấy cả Chính phủ và chuyên gia bàn tính dữ lắm, dân kinh doanh như tôi cũng hồi hộp theo. Ngày nào chúng tôi cũng canh đọc Thanh Niên để thấy lạc quan hơn…”.

Chuyên gia năng lượng Nguyễn Đăng Anh Thi (Canada), người đã tiêm mũi vắc xin thứ 2 từ tháng 7.2021, cũng là một trong những người góp tiếng nói ủng hộ rất mạnh mẽ việc sớm mở cửa kinh tế tại TP.HCM. Khi chúng tôi đặt vấn đề phỏng vấn, ông nói ngay: “Áp dụng chính sách phong tỏa lâu dài không còn là giải pháp phù hợp nữa”, đồng thời đưa ra loạt dẫn chứng các nước đã và đang áp dụng, trong đó nhấn mạnh yếu tố khoa học là Việt Nam nên vận hành theo cách “bình thường mới”, không nên đông cứng hoàn toàn.

Nhớ lại những ngày đó, ông Nguyễn Đăng Anh Thi khẳng định việc mở cửa sớm của Việt Nam đã mang lại nhiều lợi thế cho đất nước. Mở cửa sớm nên nước ta đã tận dụng được lượng đơn hàng từ các nước đang chọn hình thức phong tỏa, đóng cửa kinh tế. Từ đó, ổn định và phục hồi kinh tế sớm hơn các nước. Đặc biệt, mở cửa kinh tế TP.HCM – đầu tàu kinh tế cả nước – có ý nghĩa lớn hơn trong việc phục hồi và phát triển kinh tế của cả nước. “Không thể phủ nhận, chính uy tín tờ báo, cách tiếp cận vấn đề mới, dám đưa ra quan điểm, bảo vệ và thuyết phục được số đông đã góp phần thúc đẩy lãnh đạo TP.HCM mạnh dạn chấm dứt kỳ “ngủ đông kinh tế”. Sau đó, hàng loạt tờ báo cũng đã lên tiếng, nhưng góp công lớn nhất là Báo Thanh Niên“, ông Nguyễn Đăng Anh Thi nhấn mạnh.

Đúng như chuyên gia này nhận xét, từ việc mở cửa kinh tế sớm, rất nhiều doanh nghiệp, gồm cả ngành sản xuất xuất khẩu sau thời gian dài đóng cửa, từ nguy cơ “chết yểu” đã nhanh chóng phục hồi trở lại, một số tận dụng khá tốt lượng đơn hàng từ các thị trường sản xuất xuất khẩu lân cận. Ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty CP quốc tế Dony, nhớ lại: Chỉ vài ngày sau khi TP.HCM mở cửa (ngày 1.10.2021), Dony đã ký được loạt hợp đồng xuất khẩu trị giá 2 triệu USD. Thời đóng cửa, công ty tốn khá nhiều chi phí để tổ chức sản xuất 3 tại chỗ nhưng chỉ có 1/3 số công nhân tham gia với công suất chỉ đạt 20%. 

“Lúc đó, tiến độ giao hàng trễ liên tục, đang ngồi lo đến mất ngủ thì đọc được loạt bài của Báo Thanh Niên. Tôi có cảm giác đề xuất đó gồm đủ “thiên thời – địa lợi – nhân hòa” và thực tế đã góp phần làm thay đổi cục diện của đất nước và của chúng tôi. Ngay sau khi TP.HCM chính thức “phá băng” giãn cách (ngày 1.10), Dony đã bắt tay ký hợp đồng với một loạt đối tác ở Trung Đông, châu Âu, Mỹ và Nhật Bản, bảo đảm hàng trăm người lao động có việc làm đến hết năm 2022″, ông Phạm Quang Anh kể.

Điều làm nên giá trị lâu dài của một tờ báo không chỉ là tuổi đời

Bày tỏ thêm tình cảm với Báo Thanh Niên nhân dịp kỷ niệm 40 năm phát hành số đầu tiên, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn nhận xét: 40 năm là chặng đường không quá dài trong lịch sử báo chí nước nhà, nhưng với Báo Thanh Niên lại là hành trình đầy dấn thân, bản lĩnh và luôn kiên định với tinh thần vì lợi ích quốc gia, dân tộc và người dân. Ông nói mình may mắn được đồng hành với tờ báo uy tín trong nhiều năm qua, vừa với tư cách độc giả, vừa với tư cách một chuyên gia kinh tế thường xuyên trao đổi, phân tích những vấn đề nóng của đất nước.

“Tôi có cơ hội cộng tác với nhiều cơ quan báo chí, nhưng Thanh Niên là tờ báo mà mỗi lần trao đổi với phóng viên tôi luôn có cảm giác rất đặc biệt, đó là tinh thần cầu thị, trung thực với dữ liệu, không ngại đặt những câu hỏi khó nhưng cần thiết và đặc biệt là luôn hướng tới lợi ích chung, tránh giật gân, tránh đánh đổi chuẩn mực nghề nghiệp lấy tương tác số đông”, ông Tuấn nhìn nhận.

Vị chuyên gia kinh tế này cũng chia sẻ điều ông trân trọng nhất ở Thanh Niên chính là tinh thần làm báo kiến tạo. Nghĩa là, báo chí không chỉ đưa tin, phản ánh vấn đề mà còn chủ động tìm lời giải, đề xuất chính sách, khơi dậy phản biện xã hội, nâng cao chất lượng đối thoại giữa chính quyền với nhân dân, nhất là thế hệ thanh niên. Trong suốt nhiều năm qua, những loạt bài phân tích kinh tế, cải cách thể chế, năng lực cạnh tranh, đầu tư công, chuyển đổi mô hình tăng trưởng… đều được thực hiện với sự chỉn chu hiếm thấy. Trong bối cảnh truyền thông thay đổi mạnh mẽ, mạng xã hội khiến thông tin trở nên dày đặc và đôi khi hỗn loạn, Báo Thanh Niên vẫn giữ được bản sắc riêng với sự bền bỉ, trung thành với lợi ích công, đồng hành cùng thế hệ trẻ nhưng không đánh mất chiều sâu chính luận, đổi mới nhưng không thỏa hiệp về giá trị.

“Tôi vẫn nhớ nhiều buổi phỏng vấn kéo dài, trong đó phóng viên kiên nhẫn lắng nghe, truy vấn kỹ từng dữ liệu, từng luận điểm nhằm đảm bảo thông tin đưa đến độc giả là nghiêm túc, chính xác và hữu ích. Tôi nghĩ rằng điều làm nên giá trị lâu dài của một tờ báo không chỉ là tuổi đời mà là khả năng giữ lửa và tự đổi mới. Báo Thanh Niên đã làm được điều đó. Với tư cách cộng tác viên lâu năm, tôi luôn tự hào khi được đồng hành cùng tờ báo trong hành trình nâng cao hiểu biết kinh tế – xã hội của công chúng, phản biện chính sách, góp phần thúc đẩy cải cách và phát triển đất nước”, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn chia sẻ.