Máy bay cảnh báo sớm Saab A340 AWACS của Ukraine có thể khiến các chiến đấu cơ Nga gặp nhiều khó khăn (Ảnh: Next-Generation Future).
Sự xuất hiện của Saab A340 AWACS được dự báo sẽ thay đổi đáng kể cục diện không chiến, vốn đang ở thế giằng co giữa hai bên.
Theo Aviationist, việc Ukraine sở hữu Saab 340 AWACS sẽ đặt máy bay chiến đấu Nga vào thế bất lợi lớn. Kể từ năm 2022, cả Nga và Ukraine đều chưa thể giành ưu thế hoàn toàn trên không.
Dù Nga có một số lượng nhỏ máy bay cảnh báo sớm A-50, nhưng hiệu suất kém và số lượng hạn chế khiến chúng không thực sự hiệu quả. Trong khi đó, Ukraine, dù thiếu AWACS, đã dựa vào vệ tinh và máy bay cảnh báo sớm của NATO để chia sẻ thông tin. Tình hình này dự kiến sẽ thay đổi vào năm 2026.
Tuy nhiên, các nhiệm vụ trinh sát bằng radar và điện tử dọc biên giới Belarus và Nga trên không phận Baltic và Bắc Âu vẫn sẽ do các máy bay E-3 Sentry AWACS và RC-135 Rivet Joint của NATO và Không quân Mỹ đảm nhiệm trong tương lai gần.
Sau hơn 4 năm xung đột, Không quân Ukraine đã loại bỏ gần như hoàn toàn các máy bay chiến đấu thời Liên Xô như MiG-29 và Su-27. Thay vào đó, phương Tây đã cung cấp cho Ukraine một số máy bay chiến đấu Mirage 2000 và F-16, giúp Không quân Ukraine dần trở nên hiện đại hơn, đặc biệt là với sự bổ sung của Saab A340 AWACS.
Năm 2024, Không quân Thụy Điển đã loại biên hai máy bay Saab A340 AWACS và chuyển giao cho Ukraine. Chiếc đầu tiên đã được bàn giao, chiếc thứ hai dự kiến sẽ sớm đến Ukraine.
Saab A340 AWACS: Nâng cao năng lực phòng thủ Ukraine
Saab A340 AWACS được trang bị hệ thống radar Erieye tiên tiến, có khả năng phát hiện máy bay, tên lửa hành trình và UAV ở khoảng cách lên tới 450km, bao phủ diện tích hơn 500.000km2. Điều này sẽ tăng cường đáng kể năng lực phòng thủ của Ukraine, giúp kiểm soát không phận và trên biển, cũng như phối hợp các hoạt động phòng không và không quân.
Máy bay cảnh báo sớm Saab A340 AWACS của Không quân Thụy Điển (Ảnh: Forsvarsmakten).
Saab 340 có khả năng phối hợp tác chiến với các hệ thống phòng không như Patriot, NASAMS và IRIS-T mà Ukraine đang sở hữu, truyền dữ liệu mục tiêu chính xác theo thời gian thực.
Ngoài ra, Saab A340 AWACS còn hỗ trợ các máy bay chiến đấu, bao gồm cả F-16, giúp chúng hoạt động bí mật và hiệu quả nhờ tích hợp thông qua mạng Link-16, theo tiêu chuẩn của NATO. Máy bay này cũng có thể tiến hành giám sát hàng hải, phát hiện tàu thuyền cỡ lớn.
Đối với Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga, sự xuất hiện của Saab 340 AWACS là một tin xấu và mối đe dọa lớn, đặc biệt khi Moscow thường là bên tấn công. Việc Ukraine sở hữu AWACS này sẽ làm thay đổi nhanh chóng tình hình, gây bất lợi cho việc triển khai máy bay chiến đấu và các vũ khí lớn của Nga.
Câu hỏi đặt ra là liệu quân đội Nga có khả năng tiến hành các cuộc “săn lùng” bằng cách triển khai các máy bay chiến đấu Su-57 hoặc MiG-31, được trang bị tên lửa tầm xa R-37M để tấn công từ xa hay không.
Xung đột Nga – Ukraine đã bước sang năm thứ 5, cả hai bên đều đang cạn kiệt nguồn dự trữ và tài nguyên. Hiện nay, Không quân Ukraine đã áp dụng công nghệ phương Tây về máy bay chiến đấu, máy bay cảnh báo sớm và hệ thống phòng không.
Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga đang ở thế bị động và thiếu các biện pháp đối phó hiệu quả. Việc tụt hậu trong công nghệ thông tin, vật liệu composite và thông tin liên lạc điện tử là những điểm yếu cố hữu của Nga, đặt nước này vào thế bất lợi đáng kể. Dự kiến sẽ có nhiều thay đổi khó lường và chiến thuật độc đáo xuất hiện trên mặt trận Nga – Ukraine vào năm 2026.
Ukraine sẽ sử dụng Saab A340 AWACS như thế nào?
Khi thông báo về việc chuyển giao được đưa ra, các nguồn tin công khai cho biết, nhân viên kỹ thuật của Không quân Ukraine sẽ được Không quân Thụy Điển huấn luyện trong khoảng một năm. Saab A340 AWACS sẽ giúp Ukraine tăng cường khả năng nhận thức tình huống trong việc đối phó với các cuộc tấn công của Nga.
Máy bay Saab 340 có thể bay ở độ cao 20.000 feet (khoảng 6km), giúp tăng cường đáng kể khả năng nhận thức tình huống đối với các tên lửa hành trình phóng từ trên không (ALCM) bay thấp và UAV tấn công tự sát (OWA) kiểu Geran của Nga.
Theo Defense Express, hai máy bay Saab 340 AWACS có thể bao phủ hầu hết lãnh thổ Ukraine. Tuy nhiên, để tuần tra liên tục, chúng cần phải thay phiên nhau do thời gian bay giới hạn trong 5 giờ.
Việc điều khiển máy bay này đến bất kỳ khu vực nào ngoài phía Tây Ukraine để hỗ trợ các hoạt động của F-16 và Mirage 2000 sẽ khiến chúng nằm trong tầm bắn của tên lửa R-37M tầm xa 300km, được trang bị trên các máy bay Su-35S và Su-30SM/SM2 của Nga.
Là một tài sản có giá trị cao, máy bay AWACS sẽ hoạt động trong các khu vực mà Ukraine có ưu thế trên không để bảo toàn khả năng quan trọng này. Ukraine cũng có thể lựa chọn di chuyển máy bay định kỳ, như họ đã làm với các máy bay chiến đấu kể từ khi bắt đầu chiến tranh, để tránh căn cứ chính bị tên lửa Nga tấn công.
Các căn cứ của Ukraine thường xuyên bị tấn công bởi tên lửa hành trình phóng từ máy bay Kh-101 và Kh-69. Trong đó Kh-101 có tầm bắn được báo cáo là từ 2.500-2.800km.
Máy bay Saab 340 sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi tên lửa Kh-101 trước khi nó tấn công những mục tiêu mà Nga thường mô tả là cơ sở hạ tầng năng lượng, “dân sự – quân sự” và “công nghiệp quân sự”. Loại vũ khí này của Nga được biết đến là có khả năng cơ động giữa không trung để tránh bị đánh chặn, có các phiên bản phóng mồi nhử và đã tấn công các mục tiêu ở tận Ternopil và Lvov, thuộc vùng viễn Tây Ukraine.
Gần đây, Ukraine đã sử dụng các máy bay F-16 và Mirage 2000 để bắn hạ Kh-101 bằng tên lửa không đối không tầm ngắn AIM-9 Sidewinder và R550 Magic. Mặc dù hiệu quả, nhưng các nhiệm vụ này làm hao mòn khung máy bay do vai trò không cân xứng.
Ukraine cũng đã ký hợp đồng mua 100-150 máy bay chiến đấu Gripen của Thụy Điển vào tháng 10/2025. Ngay cả khi chưa nhận được máy bay chiến đấu Thụy Điển, Saab 340 AWACS cũng sẽ giúp việc ưu tiên và phân bổ mục tiêu dễ dàng hơn rất nhiều trong các đợt tấn công tên lửa và UAV của Nga trên diện rộng.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/dau-hieu-ukraine-sap-tao-ra-cuoc-khung-hoang-cho-tiem-kich-nga-20260402154706502.htm
