Đầu năm ngựa, ‘xông đất’ Đoàn Cảnh sát cơ động Kỵ binh

“Red, sai”, trung úy Đặng Xuân Hoạt (28 tuổi, quê Tuyên Quang), cán bộ Đoàn Cảnh sát cơ động Kỵ binh (Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động, Bộ Công an), quát lớn khi con ngựa của anh liên tục dùng chân bới đất, tỏ ra hiếu động. Nghe hiệu lệnh, Red lập tức cúi đầu đứng yên, như hiểu ra lỗi của mình.

“Red, giỏi, giỏi”, lời khen vừa dứt, chú ngựa ve vẩy đuôi, dụi đầu vào ngực người cán bộ huấn luyện.

Chàng lính kỵ binh và chú ngựa Red

5 giờ sáng, sương lạnh giăng kín, tiếng móng ngựa gõ lộc cộc trên nền xi măng, tiếng hí vang vọng hòa vào những thanh âm quen thuộc nơi Đoàn Cảnh sát cơ động Kỵ binh đóng quân.

Mùi rơm khô quyện cùng mùi da ngựa tạo nên mùi đặc trưng của khu chuồng trại. Nhịp sống dần rộn ràng với tiếng cắt cỏ, tiếng người lính kỵ binh gọi tên chiến mã chuẩn bị bắt đầu ngày huấn luyện mới.

Giữa không gian ấy, trung úy Đặng Xuân Hoạt tất bật chăm sóc “bạn đồng hành” của mình. Anh khẽ gọi “Red…”, chú ngựa lắc nhẹ đầu rồi chậm rãi bước lại gần. Bàn tay người lính trẻ vuốt ve bộ lông hung đỏ nổi bật, đầy thân thuộc. Sau 5 năm gắn bó, chỉ một tiếng gọi cũng đủ để Red hiểu người huấn luyện đang cần gì.

Tham gia nghĩa vụ Công an nhân dân từ năm 2017, hoàn thành nghĩa vụ năm 2019, trung úy Hoạt tiếp tục công tác tại Tiểu đoàn Cảnh sát cơ động số 1. Năm 2020, khi Bộ Công an thành lập Đoàn Cảnh sát cơ động Kỵ binh, anh là một trong những cán bộ trẻ tình nguyện đăng ký tham gia.

“Lúc đó tôi mới 19 – 20 tuổi, muốn được trải nghiệm điều mới mẻ. Ở nhà tôi từng nuôi chó, mèo nên rất yêu động vật. Nghe tin thành lập Đoàn Cảnh sát cơ động Kỵ binh, tôi rất hứng thú”, anh nhớ lại.

Red thuộc giống ngựa Mông Cổ, được đưa về Việt Nam đầu năm 2020. Sau 5 năm, chú ngựa cao lớn, vạm vỡ, chiều cao lưng khoảng 1,45m, nặng gần 385kg. Red đặc biệt thích được chủ nhân tắm mát, chải lông và vuốt ve sau mỗi buổi huấn luyện căng thẳng.

Quá trình thuần hóa một chú ngựa thường kéo dài khoảng 6 tháng, tùy vào “thần kinh” của từng con. “Ngựa có hệ thần kinh tốt sẽ nhanh thích nghi, dạn dĩ, ngựa hay hoảng sợ cần nhiều thời gian hơn để tạo sự tin cậy”, Hoạt nói.

Chú ngựa Red do trung úy Hoạt phụ trách được đánh giá “có hệ thần kinh ổn định, dạn dĩ, ít hoảng sợ trước tác động mạnh bên ngoài”.

Tuy vậy, thời gian đầu, Red vẫn bộc lộ tính nóng nảy, đôi lúc không nghe cương, chạy lung tung. “Bản tính động vật là nó to, muốn lấn lướt mình. Nếu không hiểu tâm lý thì rất khó kiểm soát”, Trung úy Hoạt chia sẻ.

Chàng kỵ binh trẻ chia sẻ với người huấn luyện, công tác thân hòa, làm bạn, tạo sự gắn bó, tin cậy giữa chiến sĩ và ngựa là yếu tố then chốt. Việc thân hòa được duy trì đều đặn mỗi ngày, không được gián đoạn.

Mỗi ngày anh đều tắm chải, vuốt ve, gọi tên và quan sát kỹ cảm xúc, trạng thái của ngựa. “Mình phải nắm rõ tính cách, thói quen và đặc điểm thần kinh của ngựa thì khi huấn luyện, làm nhiệm vụ mới thuận lợi”, anh nói. Sự kiên trì trong thuần hóa đã giúp anh “nắm vía” Red. Khi ngựa thực hiện đúng, anh vuốt ve, khen thưởng. 

“Vết sẹo nghề” và niềm tự hào trên lưng ngựa

Trong quá trình công tác, Trung úy Hoạt có điều kiện tiếp xúc với nhiều giống ngựa khác nhau. Theo anh, giống ngựa Mông Cổ đặc biệt phù hợp với điều kiện khí hậu Việt Nam và yêu cầu nhiệm vụ của lực lượng kỵ binh.

“Nếu các giống ngựa khác giống như vận động viên chạy nước rút, thì ngựa Mông Cổ như vận động viên marathon. Rất dẻo dai, khỏe mạnh, không kén ăn, ít bệnh vặt. Có thể cưỡi cả ngày mà không vấn đề gì”, anh đánh giá.

5 năm gắn bó, Red và Trung úy Hoạt cùng các chiến mã Đoàn Cảnh sát cơ động Kỵ binh tham gia nhiều nhiệm vụ quan trọng như: Kỷ niệm 50 năm lực lượng Cảnh sát cơ động, 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, 50 năm Ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9. Tham gia bảo vệ các kỳ cuộc như Đại hội Đảng, trận đấu bóng đá, tuần tra kiểm soát…

Nhờ tính ổn định, bình tĩnh và khả năng giữ đội hình tốt, Red giữ vai trò làm khối trưởng của Đoàn Cảnh sát cơ động kỵ binh trong các kỳ diễu binh, diễu hành.

Công việc huấn luyện ngựa không tránh khỏi tai nạn. Phía sau những giờ phút vinh dự, tự hào là cả quá trình khổ luyện, không ít tai nạn nghề nghiệp.

Trung úy Hoạt từng bị ngã trong một buổi tập phi nước đại vào tháng 5-2020. Anh bị rách trán, phải khâu bảy mũi. Vết sẹo vẫn còn đó, như một “kỷ niệm nghề” theo anh suốt chặng đường làm kỵ binh.

Red cũng từng chịu thương tích. Chiến sĩ Hoạt nhớ trong lễ kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, chú ngựa của mình bị tổn thương ở phần đuôi. 

Những thế hệ ngựa con tiếp bước “đàn anh” chiến mã

Thượng tá Dương Phương Nam, Phó trưởng Đoàn Cảnh sát Kỵ binh cho biết khi mới thành lập đơn vị tiếp nhận 105 con ngựa Mông Cổ. Đến nay, nhờ sinh sản tự nhiên và chăm sóc ổn định, đàn ngựa đã phát triển lên khoảng 200 con.

Theo Thượng tá Nam, việc lựa chọn giống ngựa Mông Cổ được tính toán kỹ lưỡng vì đây là giống ngựa có sức bền cao, chịu đựng tốt thời tiết khắc nghiệt và phù hợp với cường độ huấn luyện lớn.

Khi đưa về Việt Nam với khí hậu nhiệt đới gió mùa, đàn ngựa có nhiều thay đổi để thích nghi như rụng bớt lông, giảm hành vi bới đất và thay đổi sắc độ màu lông. Song, nhìn chung sức khỏe đàn ngựa ổn định, sinh trưởng tốt, phù hợp với thể trạng người Việt trong huấn luyện.

Đoàn sau đó kết hợp cùng chuyên gia Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trường Xiếc Việt Nam để xây dựng quy trình chăm sóc, thuần hóa và tiêu chuẩn huấn luyện. Khi đã nắm vững kỹ thuật, đơn vị triển khai đồng bộ, từng bước hoàn thiện mô hình kỵ binh chính quy đầu tiên của Việt Nam.

Đàn ngựa được áp dụng hình thức nuôi bán hoang dã, thả vận động tự do, chỉ có thức ăn là do con người cung cấp. Mô hình này giúp duy trì bản năng loài và hỗ trợ sinh sản tự nhiên.

Nhờ điều kiện nuôi dưỡng phù hợp, các thế hệ ngựa con sinh ra tại Đoàn Cảnh sát Kỵ binh có ngoại hình đẹp, khỏe mạnh, thuần chủng, được “biên chế”, tiếp bước “đàn anh” vào đội hình huấn luyện thực hiện nhiệm vụ.

Huấn luyện từ bản năng hoang dã tới chiến mã bản lĩnh

Ông Nam cho biết ngựa bắt đầu được đưa vào huấn luyện nghiệp vụ từ 3 tuổi và có thể phục vụ nhiệm vụ tối đa khoảng 15 năm trước khi “nghỉ hưu”. Trong khi tuổi thọ trung bình của ngựa dao động từ 25 đến 30 năm.

Để đảm bảo hiệu quả công tác, mỗi con ngựa được giao cho một chiến sĩ phụ trách chăm sóc, theo dõi và huấn luyện trực tiếp.

Cùng với đó, tổ quân y và lực lượng thú y trực 24/24, thường xuyên kiểm tra chuồng trại. Mỗi ngày, sau khi cho ngựa ăn, tắm chải, vệ sinh chuồng trại, kiểm tra sức khỏe, ngựa được dắt ra thao trường để huấn luyện theo giáo án cụ thể. Buổi chiều, các nội dung huấn luyện tiếp tục cho đến khi ngựa được chăm sóc, nghỉ ngơi đầy đủ.

Trong huấn luyện, ngựa được tiếp cận theo phương pháp từ xa đến gần, từ dễ đến khó. Từ những bài tập cơ bản, các chiến mã dần làm quen với động tác diễu binh, diễu hành như đi khối, chạy khối, các kỹ thuật vận động như đi bộ, nước kiệu, nước đại… rồi tiến tới các bài nâng cao như vượt chướng ngại vật.

Thách thức lớn nhất đến từ đặc tính hoang dã của loài ngựa. Theo Thượng tá Nam, ngựa là loài “bị săn mồi”, dù thể hình khỏe mạnh nhưng bản tính nhút nhát, dễ hoảng loạn trước tiếng nổ, khói bụi hay đám đông. Vì vậy, để ngựa thích nghi với môi trường tác chiến, các chiến sĩ phải cho chúng làm quen dần với quả nổ, tiếng súng, khói, tiếng reo hò…

Một số con có tập tính cắn, đá – vốn là bản năng tự nhiên, nhưng khi được thuần hóa đúng cách, những hành vi này sẽ giảm dần.

Chiến sĩ huấn luyện kết hợp khẩu lệnh, giật cương để điều chỉnh khi ngựa có biểu hiện xấu. Đồng thời vuốt ve, cho ăn và khen thưởng khi ngựa thực hiện đúng. Lâu dần, ngựa hiểu rõ điều chủ muốn và không muốn, tạo nên sự gắn bó, phối hợp ăn ý trong mọi nhiệm vụ.

Năm Bính Ngọ, với Thượng tá Dương Phương Nam, Trung úy Đặng Xuân Hoạt và các cán bộ, chiến sĩ Đoàn Cảnh sát Kỵ binh không chỉ là một dấu mốc thời gian mà còn gắn liền với công việc của họ.

Thượng tá Dương Phương Nam chúc cán bộ chiến sĩ “bền bỉ trên thao trường, vững vàng trong nhiệm vụ.

“Chúc mọi người luôn mạnh khỏe, mạnh mẽ như ngựa phi nước đại và mã đáo thành công trong năm Bính Ngọ đầy khí thế”, ông nói.