Đề nghị tháo dỡ công trình ‘lạ’ trong di tích lăng hoàng thái hậu Từ Dũ

Ngày 6.1, Sở VH-TT TP.Huế đã có báo cáo các nội dung liên quan đến việc xây dựng các công trình tại di tích lăng vua Thiệu Trị theo yêu cầu của Cục Di sản văn hóa, Bộ VH-TT-DL. Theo đó, hướng đề xuất của Sở VH-TT TP.Huế là đề nghị tháo dỡ công trình “lạ” tại di tích lăng mộ hoàng thái hậu Từ Dũ thuộc di tích lăng vua Thiệu Trị.

Báo cáo của Sở VH-TT TP.Huế, cho biết, ngay sau khi nắm bắt thông tin, Sở VH-TT TP.Huế đã chỉ đạo phòng chuyên môn tiến hành khảo sát thực địa khu vực di tích lăng vua Thiệu Trị vào ngày 29.12.2025. Qua khảo sát, Sở VH-TT TP.Huế ghi nhận tại khu vực di tích đã phát sinh các công trình xây dựng mới, cụ thể như sau:

Công trình thứ nhất là nhà rường được xây dựng cố định trên nền móng chân tảng phía trước Bửu thành lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dũ. Đây là vị trí thuộc khu vực bảo vệ I (vùng lõi) của di tích, với diện tích khoảng 35 m²; chiều cao khoảng 6 m, kết cấu gồm 16 cột gỗ, hệ thống vì kèo bằng gỗ, mái lợp ngói liệt.

Công trình thứ hai là cổng vào lăng được xây dựng tại lối vào lăng vua Thiệu Trị, tiếp giáp khu vực bảo vệ I của di tích, Công xây dựng tam quan, gồm 1 lối đi chính ở giữa và 2 lối đi phụ hai bên (Tả – Hữu). Nền móng bê tông, kết cấu phía trên bằng gỗ, chiều rộng khoảng 7 m; chiều cao trụ biểu lối đi phụ khoảng 3,9 m; chiều cao trụ biểu lối đi chính khoảng 4,6 m.

Ngay sau khi ghi nhận sự việc, ngày 29.12.2025, Sở Sở VH-TT TP.Huế đã ban hành công văn số 4327/SVHTT-QLDSVH yêu cầu Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế báo cáo giải trình. 

Ngày 5.1, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế đã có công văn (số 07/BTDT-DA) báo cáo về việc xây dựng hoàng ốc tại khu lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ. 

Tuy nhiên, qua nghiên cứu, Sở VH-TT TP.Huế nhận thấy nội dung báo cáo chưa làm rõ được các vấn đề quan trọng về quy mô chi tiết và tính chất của các công trình xây dựng; tổng mức đầu tư, nguồn vốn và quy trình tiếp nhận nguồn vốn xã hội hóa; trình tự, thủ tục pháp lý đã thực hiện (chủ trương đầu tư, thẩm định thiết kế, cấp phép…) thiếu căn cứ tư liệu lịch sử, khoa học phục vụ cho việc thiết kế và phục dựng công trình, chưa xác định rõ thời gian tổ chức thi công và thời điểm hoàn thành;chưa làm rõ trách nhiệm quản lý của tập thể, cá nhân liên quan khi thực hiện công trình, chưa đảm bảo tuân thủ luật Di sản văn hóa năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành; chưa đề xuất biện pháp khắc phục hậu quả khả thi.

Theo Sở VH-TT TP.Huế, lăng vua Thiệu Trị là thành phần cấu thành quan trọng của quần thể di tích cố đô Huế – di sản văn hóa thế giới, đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt và Bộ VH-TT (nay là Bộ VH-TT-DL) xếp hạng di tích quốc gia. Do đó, mọi hoạt động tu bổ, tôn tạo, xây dựng mới tại đây, dù ở quy mô nhỏ, đều bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của luật Di sản văn hóa, các nghị định hướng dẫn thi hành và các công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. 

Việc xây dựng công trình mới trong khu vực lăng tẩm – thành phần cốt lõi của hồ sơ di sản có khả năng ảnh hưởng đến giá trị nổi bật toàn cầu (OUV) và tiềm ẩn nguy cơ tác động đến tính xác thực và tính toàn vẹn của di sản nếu không được kiểm soát chặt chẽ. 

Việc triển khai xây dựng các công trình nêu trên khi chưa được cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt; chưa tổ chức lấy ý kiến các cơ quan chuyên môn và cộng đồng là hành vi bị nghiêm cấm, vi phạm quy định tại khoản 6 và khoản 9 Điều 9 luật Di sản văn hóa năm 2024. 

Ngoài ra, công việc xây dựng công trình này cũng đã gây ra hiệu ứng truyền thông tiêu cực, tạo ra dư luận xã hội lớn, ảnh hưởng đến uy tín của các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa, cũng như hình ảnh của TP.Huế với tư cách là một đô thị di sản. 

Đề nghị làm rõ trách nhiệm liên quan công trình “lạ”

Từ những đánh giá trên Sở VH-TT TP.Huế đề nghị, UBND TP.Huế xem xét chỉ đạo Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế: khẩn trương xây dựng báo cáo giải trình đầy đủ, chi tiết về toàn bộ quá trình vận động, tiếp nhận tài trợ và tổ chức xây dựng các công trình nêu trên để gửi các cơ quan có thẩm quyền xem xét; thực hiện ngay việc tháo dỡ các công trình xây dựng trái phép nằm trong khu vực bảo vệ I và khu vực tiếp giáp khu vực bảo vệ I của di tích lăng vua Thiệu Trị; thực hiện các biện pháp kỹ thuật để hoàn trả mặt bằng nguyên trạng di tích. 

Ngoài ra, Sở VH-TT TP.Huế cũng đề nghị UBND TP.Huế chỉ đạo tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của tập thể và các cá nhân có liên quan; đề xuất hình thức xử lý theo quy định và báo cáo kết quả về UBND TP.Huế. Về phía Sở VH-TT TP.Huế, sẽ chỉ đạo các phòng, đơn vị chuyên môn trực thuộc sở thực hiện các nhiệm vụ giám sát chặt chẽ quá trình tháo dỡ các công trình vi phạm của Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, bảo đảm tuyệt đối an toàn cho các yếu tố gốc và hoàn trả nguyên trạng cảnh quan di tích.

Trên cơ sở báo cáo giải trình trách nhiệm của Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế và ý kiến chỉ đạo của UBND TP.Huế, Sở VH-TT TP.Huế sẽ nghiên cứu, tham mưu việc xử lý hành vi vi phạm hành chính (nếu có) theo đúng thẩm quyền và quy định của pháp luật.

Liên quan đến việc làm thế nào tránh những sự việc tương tự xảy ra, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa (nguyên Giám đốc Sở VH-TT tỉnh Thừa Thiên Huế) cho rằng việc hậu duệ của gia tộc Phạm Đăng có lòng ủng hộ kinh phí để tu bổ, tôn tạo di tích là một điều đáng hoan nghênh, nhưng việc làm sai lệch yếu tố đặc trưng của di tích là điều không nên. 

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, đặc trưng của lăng khu lăng mộ Nghi Thiên Chương hoàng thái hậu Từ Dũ là nằm trong quần thể lăng vua Thiệu Trị, là một lăng vua không có la thành, hòa vào thiên nhiên. Khi xây lăng vua, ở khu vực điện thờ nhà vua cũng đã cho mở 1 cửa để đi sang lăng bà với hàm ý là sau khi khuất núi thì họ cũng có thể đến được với nhau. Vì vậy, để bảo tồn thích nghi và phát huy giá trị di tích, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa đề xuất giải pháp có thể dời ngôi nhà rường “lạ” trước Bửu thành hiện nay đến khu vực trên tuyến đường từ lăng vua Thiệu Trị sang lăng bà Từ Dũ, để ở đó vừa là điểm để nghỉ chân, dùng làm nơi hào soạn khi tế lễ và có thể phục vụ cả vệ sinh, cũng như nên xóa bỏ con đường đi vào lăng bà Từ Dũ hiện nay vì trong nguyên gốc không có con đường đó. 

Đây là giải pháp vừa đáp ứng nguyện vọng của con cháu dòng họ Phạm Đăng của hoàng thái hậu Từ Dũ và du khách, đồng thời tránh việc phá bỏ công trình đã xây dựng – phụ tấm lòng của những người muốn đóng góp bảo tồn di sản. Còn riêng công trình cổng gỗ dẫn vào lăng vua Thiệu Trị thì theo nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, đây chỉ là cổng chỉ dẫn vào lăng nên chỉ cần ghi cổng dẫn vào lăng vua Thiệu Trị để tránh nhầm lẫn là di tích thì vẫn có thể tồn tại.