Đề xuất tháo dỡ nhà rường ở lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ

Ngày 6/1, Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế đã gửi báo cáo UBND thành phố, đề xuất tháo dỡ một số công trình xây dựng trái phép tại khu vực lăng vua Thiệu Trị, trong đó có nhà rường dựng trước bửu thành lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ.

Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế cho biết, kiểm tra thực địa ngày 29/12, tại khu vực lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ ở khu vực I của di tích lăng vua Thiệu Trị, xuất hiện một nhà rường có diện tích khoảng 35 m2, cao khoảng 6m, xây dựng cố định trên nền chân tảng cổ. Ngoài ra, còn có một cổng tam quan mới xây tại lối vào lăng vua Thiệu Trị, tiếp giáp khu vực bảo vệ I. Các công trình này không có trong hồ sơ quy hoạch, chưa được cấp thẩm quyền phê duyệt.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã có báo cáo giải trình về nhà rường dựng trái phép song chưa làm rõ nhiều nội dung quan trọng như cơ sở pháp lý, nguồn vốn, căn cứ khoa học, lịch sử, quy trình đầu tư và trách nhiệm của các cá nhân, tập thể liên quan. Việc xây dựng nhà rường ở khu vực lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ khi chưa được thẩm định, cho phép là hành vi vi phạm Luật Di sản văn hóa năm 2024 và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Quần thể di tích Cố đô Huế.

“Lăng vua Thiệu Trị là thành phần cấu thành quan trọng của quần thể di tích Cố đô Huế – Di sản văn hóa Thế giới. Do đó, mọi hoạt động tu bổ, tôn tạo, xây dựng mới tại đây, dù ở quy mô nhỏ, đều bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Di sản văn hóa. Theo Công ước Di sản Thế giới của UNESCO, các quốc gia thành viên có trách nhiệm thông báo trước cho Ủy ban Di sản Thế giới về các hoạt động xây dựng mới hoặc cải tạo lớn trong khu vực di sản”, văn bản nêu.

Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế đề xuất UBND thành phố chỉ đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế khẩn trương báo cáo đầy đủ, chi tiết quá trình vận động, tiếp nhận tài trợ và tổ chức xây dựng các công trình; tháo dỡ ngay các hạng mục xây dựng trái phép trong khu vực bảo vệ I và khu vực tiếp giáp của lăng vua Thiệu Trị, hoàn trả nguyên trạng di tích. Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cũng được yêu cầu tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan và báo cáo kết quả về UBND thành phố.

Về phía Sở Văn hóa và Thể thao, Sở sẽ giám sát chặt chẽ quá trình tháo dỡ, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho các yếu tố gốc của di tích; đồng thời căn cứ báo cáo giải trình và ý kiến chỉ đạo của UBND thành phố để tham mưu xử lý vi phạm hành chính (nếu có) theo đúng quy định pháp luật.

Chung quan điểm, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thừa Thiên Huế cũng cho rằng, theo luật pháp và kiến trúc, việc dựng nhà rường trong khu vực lăng Hoàng Thái hậu Từ Dụ là không phù hợp và tùy tiện. Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cần phải tháo dỡ công trình, trả lại kiến trúc nguyên trạng ban đầu cho di tích.

“Dưới triều Nguyễn, khu vực dựng nhà rường hiện nay, xưa kia chỉ dựng nhà tạm để đặt lễ vật cúng bái. Sau các dịp lễ cúng bái, nhà tạm này sẽ được tháo dỡ để trả lại không gian thông thoáng và tôn nghiêm cho lăng mộ. Kiến trúc các lăng mộ hoàng tộc của triều Nguyễn không có kiểu nhà rường chắn ngang lối đi phía trước như nhà rường mới dựng”, ông Hoa nói.

Một ngày trước, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế gửi báo cáo cho Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế về việc dựng nhà rường ở lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ. Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, không gian thờ cúng ngoài trời tại lăng còn sơ sài, chịu ảnh hưởng thời tiết, chưa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh. Trên cơ sở nghiên cứu hiện trạng và tư liệu lịch sử, Trung tâm đã phục dựng không gian lễ bái theo hình thức nhà hoàng ốc truyền thống bằng kết cấu gỗ lắp ghép, không xâm hại yếu tố gốc di tích, không sử dụng ngân sách nhà nước.

“Trong quá trình triển khai, do quá tâm huyết và mong muốn sớm đáp ứng nhu cầu có không gian chiêm bái, thực hành nghi lễ trang nghiêm đối với Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ, trung tâm đã thống nhất với nhà tài trợ thực hiện việc lắp dựng nhà hoàng ốc truyền thống”, văn bản nêu.

Lăng mộ Hoàng Thái hậu Từ Dụ nằm trong khuôn viên lăng vua Thiệu Trị ở làng Cư Chánh, phường Thủy Xuân. Trước tình trạng xuống cấp của lăng, năm 2023, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế trùng tu, kinh phí gần 6,9 tỷ đồng do dòng họ Phạm Đăng – dòng họ của bà Từ Dụ đóng góp thông qua Quỹ Bảo tồn di sản Huế. Dự án đã tu bổ các hạng mục gồm trụ biểu; hồ Tân Nguyệt và hệ thống cống đối lưu; sân nền, bậc cấp trước lăng; sân nền tự nhiên; cổng; vòng tường thành ngoại và tường thành nội. Năm 2024, dự án hoàn thành, đưa vào hoạt động.

Hoàng Thái hậu Từ Dụ (20/6/1810-22/5/1901) tên thật là Phạm Thị Hằng, là trưởng nữ của Lễ bộ Thượng thư Đức Quốc công Phạm Đăng Hưng. Bà vốn là quý phi của vua Thiệu Trị, mẹ ruột vua Tự Đức. Bà sống qua 8 đời vua triều Nguyễn gồm: Thiệu Trị, Tự Đức, Dục Đức, Hiệp Hòa, Kiến Phúc, Hàm Nghi, Đồng Khánh và Thành Thái.

Võ Thạnh