Deloitte Việt Nam: Chúng ta không thiếu vốn cho tăng trưởng mà thiếu cấu trúc phù hợp để hấp thụ vốn

Chia sẻ tại hội thảo “Huy động hiệu quả nguồn vốn, phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số” do báo Lao Động tổ chức, bà Phạm Thị Thanh Tâm – Phó vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) – cho biết để duy trì mục tiêu này trong giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần đồng thời bảo đảm quy mô vốn đầu tư lớn và cải thiện mạnh mẽ hiệu quả sử dụng vốn.

Tăng trưởng 2 chữ số không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước

Theo ước tính, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 chữ số, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội cần đạt khoảng 38,5 triệu tỉ đồng, gấp hơn 2 lần giai đoạn 2021-2025. Trong các năm gần đây, tổng vốn đầu tư toàn xã hội của Việt Nam duy trì ở mức khoảng 32-34% GDP, một tỉ lệ tương đối cao đối với nền kinh tế đang phát triển.

Tuy nhiên nếu so sánh với các quốc gia từng duy trì tăng trưởng cao trong thời gian dài như Hàn Quốc (35-38% GDP giai đoạn 1970-1990), Singapore (35-40% GDP), Trung Quốc (40-45% GDP giai đoạn 1990-2015), quy mô vốn đầu tư của Việt Nam chưa đủ để tạo bứt phá mạnh mẽ và đặc biệt hiệu quả sử dụng vốn còn hạn chế.

Hiện nay, lãnh đạo Chính phủ đã chỉ đạo việc giảm hệ số ICOR từ mức bình quân khoảng 6,3 giai đoạn 2021-2025 xuống còn khoảng 4,8 trong giai đoạn 2026-2030. Điều này phản ánh yêu cầu nâng cao chất lượng thể chế, công nghệ và quản trị.

Xét theo cơ cấu nguồn vốn, để đạt mục tiêu đề ra, vốn đầu tư nhà nước cần tăng bình quân khoảng 22%/năm. Vốn đầu tư khu vực ngoài nhà nước tăng khoảng 20%/năm. Vốn đầu tư nước ngoài tăng khoảng 18%/năm.

“Cơ cấu này cho thấy tăng trưởng hai con số không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước, mà phải dựa vào sự bứt phá đồng thời của khu vực tư nhân trong nước và dòng vốn FDI chất lượng cao”, đại diện Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Đại diện Bộ Tài chính cũng nêu ra 6 giải pháp để giải quyết bài toán nguồn vốn cho tăng trưởng, như củng cố nền tảng thu và cơ cấu lại chi ngân sách; tăng cường hợp tác công – tư qua đổi mới cơ chế PPP; phát triển thị trường vốn; thu hút và nâng cao chất lượng vốn đầu tư nước ngoài; nâng cao hiệu quả sử dụng vốn; phối hợp chính sách tài khóa, tiền tệ.

Bà Tâm nhấn mạnh thị trường vốn sẽ đóng vai trò quyết định trong việc huy động và phân bổ các nguồn lực theo đúng chủ trương, chỉ đạo của Đảng, Chính phủ. Trong đó tập trung phát triển thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu hoạt động an toàn, minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư để vừa cung cấp nguồn vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế, vừa khuyến khích việc sử dụng nguồn vốn một cách hiệu quả.

Cần cấu trúc phù hợp để hấp thụ vốn

Dưới góc độ tổ chức nghiên cứu và tư vấn, ông Dương Thanh Tùng – Phó tổng giám đốc Dịch vụ tư vấn chiến lược, rủi ro và giao dịch, Deloitte Việt Nam – cho biết vấn đề về nguồn lực cho tăng trưởng không nằm ở “thiếu quy mô vốn”, mà “thiếu cấu trúc phù hợp để hấp thụ vốn”.

Dù có nhiều cơ hội đầu tư tốt, Việt Nam lại đang sở hữu điểm nghẽn lớn là việc thiếu một hệ sinh thái thị trường vốn đủ sâu, đủ tin cậy để nâng định giá và kéo dài kỳ hạn vốn.

Theo đó, nguồn vốn dài hạn cho tăng trưởng có 3 đặc điểm then chốt. Đầu tiên, nguồn vốn này gắn liền với năng lực tạo dòng tiền bền vững, không phụ thuộc vào biến động ngắn hạn.

Thứ hai, các nguồn vốn tư nhân là chủ đạo cho vốn dài hạn, thông qua mua cổ phần chiến lược, công cụ nợ, hợp nhất, tái cấu trúc, đặc biệt ở các lĩnh vực tài chính, năng lượng, hạ tầng, tiêu dùng và công nghệ.

Thứ ba, nhà đầu tư vốn dài hạn luôn đòi hỏi “cửa ra” đáng tin cậy cho các khoản đầu tư như IPO, chuyển nhượng hoặc tái tài trợ cho nhà đầu tư khác hoặc tái cấu trúc qua thị trường vốn.

Ông Tùng cho rằng một trong những giải pháp là xác định vai trò của Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) với tư cách một “hệ điều hành” cho thị trường vốn quốc tế, thay vì chỉ là một “điểm đến”.

Khi IFC vận hành tốt sẽ giúp gây dựng niềm tin, nâng cao sự hiện diện của Việt Nam trong cấu trúc giao dịch quốc tế, đồng thời quản trị rủi ro tỉ giá, pháp lý, thuế và hội nhập từng bước phù hợp.

“IFC là công cụ nâng cấp năng lực “đi ra biển lớn” cho doanh nghiệp Việt, chứ không chỉ đóng vai trò là cổng đón vốn ngoại”, đại diện Deloitte Việt Nam bình luận.