Đến lúc tăng chế tài

Theo quy định của Luật Công đoàn, kinh phí Công đoàn do cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp (DN), hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã đóng bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc cho người lao động (NLĐ). Khoản kinh phí này được đóng hằng tháng, cùng thời điểm đóng BHXH bắt buộc, thông qua tài khoản chuyên thu của Công đoàn Việt Nam. Công đoàn cơ sở được sử dụng 75% tổng số thu kinh phí Công đoàn để thực hiện các chức năng chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đoàn viên – lao động.

Mức phạt chưa đủ răn đe

Quy định là vậy, song thực tế vẫn còn không ít người sử dụng lao động (NSDLĐ) có hành vi trốn đóng, chậm đóng hoặc đóng kinh phí Công đoàn không đúng tỉ lệ, không đủ theo quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Việc nợ kinh phí Công đoàn không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động chăm lo, bảo vệ quyền lợi đoàn viên – lao động của Công đoàn cơ sở.

Xuất phát từ thực trạng này, tại dự thảo nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 12/2022/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH, NLĐ Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Bộ Nội vụ đề xuất phạt tiền từ 12% đến dưới 15% tổng số tiền phải đóng kinh phí Công đoàn tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính, tối đa không quá 75 triệu đồng, đối với NSDLĐ có các hành vi: không đóng hoặc chậm đóng kinh phí Công đoàn; đóng không đúng mức quy định; đóng không đủ số người thuộc đối tượng phải đóng.

Trường hợp NSDLĐ không đóng kinh phí Công đoàn cho toàn bộ NLĐ thuộc diện phải đóng, mức phạt được đề xuất từ 18% đến 20% tổng số tiền kinh phí Công đoàn phải đóng, tối đa vẫn không quá 75 triệu đồng.

Góp ý cho đề xuất này, Tổng LĐLĐ Việt Nam cho rằng mức phạt tối đa 75 triệu đồng đã được áp dụng trong thời gian dài và chưa đủ sức răn đe, nhất là với các DN có quy mô lớn, sử dụng nhiều lao động. Lợi ích bất hợp pháp thu được từ hành vi trốn tránh nghĩa vụ có thể lớn hơn nhiều so với mức tiền phạt. Vì vậy, Tổng LĐLĐ Việt Nam kiến nghị xem xét nâng mức phạt tối đa lên 150 triệu đồng.

Trong khi đó, đại diện Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị đề nghị quy định rõ ràng hơn tiêu chí phân biệt giữa “chậm đóng” và “không đóng” kinh phí Công đoàn. Đồng thời, cần làm rõ thẩm quyền đề nghị xử phạt của tổ chức Công đoàn khi phát hiện vi phạm, cũng như trách nhiệm giám sát, đôn đốc DN thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả một cách cụ thể.

Xử lý nghiêm hành vi trục lợi

Đối với đề xuất phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng đối với tổ chức của NLĐ tại DN có hành vi không sử dụng hoặc sử dụng kinh phí Công đoàn sai mục đích, đại diện Công ty TNHH Canon Việt Nam cho rằng mức phạt này còn quá nhẹ, chưa đủ sức răn đe các đối tượng có ý định trục lợi.

Theo điều 175 Bộ Luật Hình sự, các hành vi “gây ảnh hưởng xấu đến đời sống của cán bộ, công chức, viên chức và NLĐ” hoặc “lợi dụng chức vụ, quyền hạn, danh nghĩa cơ quan, tổ chức” để chiếm đoạt tài sản có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tham ô tài sản hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 30 đến 100 triệu đồng hoặc phạt tù từ 2 đến 15 năm.

Như vậy, hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong quản lý, sử dụng kinh phí Công đoàn sai mục đích, gây hậu quả nghiêm trọng hoàn toàn có thể bị xử lý hình sự.

Thực tế cho thấy kinh phí Công đoàn là nguồn lực hình thành từ sự đóng góp của NLĐ và NSDLĐ, lẽ ra phải được sử dụng để chăm lo, bảo vệ quyền lợi chính đáng của NLĐ. Việc sử dụng sai mục đích không chỉ gây thất thoát tài sản mà còn làm suy giảm uy tín của tổ chức Công đoàn, ảnh hưởng đến niềm tin của NLĐ và DN.

Do đó, việc chỉ dừng lại ở mức xử phạt hành chính thấp như hiện nay có nguy cơ tạo ra kẽ hở, bỏ lọt các vi phạm nghiêm trọng. Đại diện DN kiến nghị cần nâng mức phạt lên cao hơn, đồng thời căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm để xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự, bảo đảm tính nghiêm minh và răn đe của pháp luật.

Liên quan nội dung này, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng đề nghị nghiên cứu áp dụng mức phạt theo tỉ lệ phần trăm kinh phí Công đoàn bị vi phạm trong quản lý, sử dụng, tương tự như cách xử phạt đối với hành vi chậm đóng, không đóng kinh phí Công đoàn.