Phát biểu tại hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 6/2, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng Thư ký VCCI, cho biết Nghị quyết 09/2026 ban hành ngày 4/2 đã giúp doanh nghiệp kịp thời “thoát hiểm” trong bối cảnh chuỗi cung ứng đứng trước nguy cơ đứt gãy trong quá trình triển khai Nghị định 46/2026 và Nghị quyết 66.13/2026.
Quyết định tạm dừng hiệu lực Nghị định 46/2026 và Nghị quyết 66.13/2026 cho đến hết ngày 15/4 đã giúp doanh nghiệp giảm thiểu thiệt hại về chi phí lưu kho, lưu bãi, đồng thời tránh nguy cơ thiếu nguyên liệu sản xuất ngay trong cao điểm phục vụ dịp Tết.
Doanh nghiệp và địa phương cùng lúng túng
Theo khảo sát sơ bộ của 4 hiệp hội ngành hàng, trước khi Nghị quyết 09 có hiệu lực, khoảng 123.400 tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu, bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu bị ùn ứ tại cảng và cửa khẩu. Trước đó, gần 300.000 tấn nông sản, thực phẩm tươi sống cũng rơi vào tình trạng tương tự.
Tuy nhiên, theo các hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp, việc tạm dừng thực hiện Nghị định 46 chỉ được xem là cú “phanh gấp” mang tính tạm thời mà vẫn chưa giải quyết được vướng mắc chính nếu không sửa căn cơ Nghị định 46 và Nghị quyết 66 theo hướng hậu kiểm, quản lý rủi ro.
Trong tham luận gửi đến hội thảo, bà Lý Kim Chi – Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM (FFA) – đã nêu vấn đề về cách tiếp cận chính sách và khả năng thực thi trên thực tế khi triển khai Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13.
Xe ùn ứ tại cửa khẩu hồi tháng 1/2022 (Ảnh: Quân Đỗ).
Cụ thể, chỉ sau một đêm, từ ngày 25/1 sang 26/1, nhiều doanh nghiệp rơi vào tình thế mới khi quy định thay đổi và áp dụng ngay. Cả doanh nghiệp lẫn cơ quan thực thi ở địa phương đều lúng túng, không kịp chuẩn bị và cũng không có hướng dẫn cụ thể để thực hiện. Hệ quả là hàng loạt lô hàng bị dừng tại cửa khẩu, doanh nghiệp không biết phải bám vào quy định nào để thông quan.
Hiệp hội cho biết một nghị định có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng nhập khẩu – sản xuất – lưu thông thực phẩm, lẽ ra cần có thời gian chuyển tiếp hợp lý để cơ quan quản lý chuẩn bị nguồn lực và doanh nghiệp điều chỉnh để thích ứng.
Bên cạnh vấn đề thời điểm hiệu lực của nghị định, FFA cũng băn khoăn về năng lực thực thi ở cấp địa phương – mắt xích trực tiếp triển khai Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 có đi vào cuộc sống hay không.
Theo FFA, cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đều giao thêm một khối lượng công việc lớn cho các cơ quan chuyên môn tại địa phương, từ thẩm định hồ sơ kỹ thuật phức tạp, xác định chỉ tiêu kiểm nghiệm, tổ chức lấy mẫu, phối hợp kiểm tra nhà nước, đến cấp các loại giấy xác nhận.
“Đây không chỉ là tăng số lượng thủ tục công việc, mà là tăng mạnh yêu cầu về chuyên môn sâu, nhân lực có chứng chỉ, phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn và quy trình phối hợp liên ngành”, FFA nêu rõ và bày tỏ lo ngại nếu lực lượng thực thi bị quá tải, doanh nghiệp sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng khi kéo dài thời gian xử lý hồ sơ, ảnh hưởng sản xuất kinh doanh và gia tăng chi phí tuân thủ.
Bà Nguyễn Thị Hồng Minh, Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (FTA), dẫn trường hợp một lô hàng nhập khẩu từ Ấn Độ đã có đầy đủ chứng nhận hữu cơ và lịch sử xuất khẩu vào Việt Nam, nhưng theo Nghị định 46 vẫn phải xin thêm giấy chứng nhận an toàn thực phẩm do cơ quan nhà nước xuất khẩu cấp, đồng thời lấy mẫu kiểm nghiệm tại Việt Nam. Trong khi đó, nhiều phòng kiểm nghiệm chưa có hướng dẫn cụ thể, còn chỉ tiêu kiểm tra theo yêu cầu Bộ Y tế phức tạp và khác với chỉ tiêu kiểm nghiệm của các nước.
Quy định yêu cầu có kết quả kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu, trong khi nhiều nước, như Ấn Độ, không thực hiện thủ tục này. Doanh nghiệp gần như không thể đáp ứng, dẫn tới hàng hóa bị tắc ngay từ cửa khẩu.
Đề xuất sửa Nghị định 46
“Chúng tôi kiến nghị Chính phủ xem xét chỉ đạo Bộ Y tế và các bộ liên quan khẩn trương rà soát và sửa đổi một cách căn cơ cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66, chứ không chỉ điều chỉnh kỹ thuật hay tiếp tục gia hạn thời gian áp dụng. Trọng tâm sửa đổi phải chuyển mạnh sang quản lý rủi ro, tăng hậu kiểm thực chất, giảm các thủ tục tiền kiểm hình thức, đồng thời chỉ triển khai khi năng lực thực thi của cơ quan chuyên môn địa phương đã được đánh giá và chuẩn bị tương xứng”, FFA nêu.
Về dài hạn hơn, FFA đề nghị Chính phủ xem xét cần ưu tiên đẩy nhanh việc xây dựng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và xây dựng hệ thống nghị định hướng dẫn đồng bộ, ổn định.
Xe chở hàng hóa ùn ứ tại cửa khẩu hồi tháng 1/2022 (Ảnh: Quân Đỗ).
Đại diện FTA đề xuất sửa đổi Nghị định 46/2026 theo hướng phù hợp với các cam kết trong các Hiệp định thương mại tự do, bảo đảm đúng trình tự, thủ tục của pháp luật và nhất thiết phải tham vấn các đối tượng chịu tác động.
Theo đó, giấy chứng nhận đạt các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm theo chuẩn CODEX (bộ tiêu chuẩn an toàn thực phẩm quốc tế) của nhà sản xuất hàng xuất khẩu các nước cần được coi là bằng chứng quan trọng trong việc bảo đảm an toàn vệ sinh của lô hàng; giấy kết quả kiểm nghiệm lô hàng do nhà sản xuất cung cấp là bằng chứng bổ sung.
Bên cạnh đó, đại diện FTA nhấn mạnh hội nhập không chỉ dừng ở tiêu chuẩn mà còn bao gồm trình tự, thủ tục và tổ chức thực hiện. Các bên tham gia chuỗi cung ứng thực phẩm cần được bắt buộc chỉ kinh doanh, lưu hành sản phẩm đã có chứng nhận đạt tiêu chuẩn an toàn vệ sinh. Việc triển khai các quy định mới cần có thời gian chuyển tiếp phù hợp, đồng thời tăng cường đào tạo, hướng dẫn cho các cơ quan kiểm soát tại cửa khẩu và chính quyền địa phương.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/doanh-nghiep-thoat-hiem-nho-nghi-quyet-09-de-xuat-sua-gap-nghi-dinh-46-20260206144441410.htm
