Doanh nghiệp Việt đứng ở đâu trong dòng chảy kinh tế mới?

Tại webinar “Dự báo kinh tế Việt Nam năm 2026: Cơ hội, rủi ro và thích ứng của doanh nghiệp” do tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn phối hợp cùng Viện Sáng kiến Việt Nam tổ chức ngày 14-1, nhiều chuyên gia nhận định Việt Nam năm 2026 đứng trước thời điểm bản lề: tăng trưởng vẫn được duy trì nhưng sự phân hóa ngày càng rõ, buộc doanh nghiệp phải định vị lại vai trò, mô hình và năng lực cạnh tranh để không bị tụt lại trong dòng chảy kinh tế mới.

Dự báo nền kinh tế tăng trưởng cao nhưng phân hóa sâu

Năm 2025, kinh tế Việt Nam được nâng đỡ bởi ba trụ cột rõ ràng: xuất khẩu, đầu tư công và khu vực dịch vụ, đặc biệt là du lịch, nổi lên như một trụ cột đỡ ngày càng rõ nét.

Theo số liệu từ Cục Hải quan, xuất khẩu năm 2025 tăng tới 17%, bất chấp áp lực thuế đối ứng từ Mỹ.

Điểm đáng chú ý là nhóm hàng điện tử – hiện vẫn được hưởng thuế 0% – chiếm khoảng 1/3 kim ngạch xuất khẩu, giúp mức thuế bình quân hiệu dụng của Việt Nam chỉ khoảng 12,6%, không cao hơn quá nhiều so với các nước Đông Nam Á và thấp hơn rất nhiều so với Trung Quốc. Điều này giúp khu vực sản xuất hướng ngoại tiếp tục giữ nhịp tăng trưởng tốt.

Ở trong nước, đầu tư công đóng vai trò như “bộ đệm” quan trọng của nền kinh tế. Du lịch và dịch vụ cũng đã vượt mức trước COVID-19, kéo theo các ngành vận tải, logistics, lưu trú phục hồi mạnh.

Ông Nguyễn Xuân Thành – giảng viên cao cấp, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright – dự báo xuất nhập khẩu vẫn sẽ là một điểm sáng trong bức tranh kinh tế năm 2026 với mức tăng trưởng ổn định.

Nguyên nhân được đưa ra là việc Việt Nam duy trì và tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do (FTA), cùng với cơ hội thâm nhập sâu vào thị trường tỉ dân Trung Quốc trong bối cảnh nhiều quốc gia Đông Nam Á xây dựng nhiều hàng rào với các sản phẩm công nghệ nhập khẩu từ Trung Quốc.

Bên cạnh đó, trước các thay đổi về chính sách an sinh – xã hội cũng như hỗ trợ về trái phiếu doanh nghiệp của Nhà nước cũng sẽ góp phần tích cực vào bức tranh tiêu dùng của Việt Nam năm nay.

Ở góc độ quản lý chính sách, ông Trần Đình Thiên – nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam – cho rằng năm 2025 đã đánh dấu một “điểm chuyển căn bản” trong tư duy phát triển và xây dựng chính sách. 

Khu vực kinh tế tư nhân được đặt vào vị trí trung tâm thông qua hàng loạt nghị quyết. Chính sách “ứng chiến” đã đi vào các vấn đề rất cụ thể của doanh nghiệp và địa phương, thay vì chỉ dừng ở định hướng chung. 

Do đó năm 2026 được quyết định rất lớn bởi khu vực kinh tế tư nhân, đồng thời đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp chủ động triển khai, thay vì thụ động chờ đợi cơ chế như thời gian trước.

Doanh nghiệp Việt đối mặt rủi ro nhưng cũng nhiều cơ hội

Ở bình diện quốc tế, áp lực còn đến từ những thay đổi trong “luật chơi”. Ông Nguyễn Tiến Việt – Giám đốc Mạng lưới Chính sách kinh tế, Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu (AVSE Global) – nhấn mạnh năm tới các nền kinh tế mới sẽ không chỉ chạy đua về quy mô mà còn phát triển mạnh. 

AI và kinh tế số vẫn sẽ là động lực phát triển, các trung tâm chế tạo chip, ngành công nghệ bán dẫn, AI tại Việt Nam được chuyển giao công nghệ sẽ hưởng lợi từ xu thế này.

“Nhìn sang Trung Quốc, sự bão hòa thị trường và rào cản thương mại từ các nước phương Tây có thể giúp đẩy mạnh dòng vốn vào Việt Nam trong lĩnh vực chuyển đổi xanh, xe điện… Song, chúng ta vẫn cần lưu ý về sự minh bạch nguồn gốc xuất xứ và các cuộc điều tra thương mại tiềm ẩn”, ông Việt nói.

Các tập đoàn đến từ châu Âu cũng sẽ đặt ra cho doanh nghiệp Việt các chuẩn mực quốc tế cao hơn như CBAM hay EUDR. Theo đó, họ không chỉ mua sản phẩm mà còn là toàn bộ hệ thống quản trị doanh nghiệp, buộc doanh nghiệp đầu tư bài bản cho ESG và minh bạch dữ liệu.

Ông Trần Ngọc Anh – giáo sư Đại học Indiana, sáng lập Mạng lưới Sáng kiến Việt Nam – cũng chỉ ra xu hướng “kinh tế chủ quyền”, khi các nước kéo sản xuất về trong nước, khiến mô hình dựa trên nhân công giá rẻ sẽ trở nên kém bền vững. Lãi suất Mỹ có khả năng duy trì ở mức cao trong năm 2026, tạo sức ép lên tỉ giá và chi phí vốn của doanh nghiệp Việt.

“Nhân sự với hàm lượng giá trị cao sẽ là yếu tố tiên quyết và bền vững nhất cho cuộc chơi toàn cầu”, ông Ngọc Anh nhấn mạnh.

Theo đó, ông cho rằng doanh nghiệp Việt có thể thu hút nhân tài từ những kỹ sư đã được chuyển giao công nghệ từ các tập đoàn quốc tế, để từ đó đẩy mạnh quá trình chuyển đổi xanh, số, cũng như đáp ứng “luật chơi” ngày một ngặt nghèo và bất ngờ như hiện nay.

Đối với các vấn đề trong nước, ông Đinh Hồng Kỳ chỉ ra một thách thức rất thực tế: cuộc cải tổ bộ máy hành chính năm 2025 với việc sáp nhập mạnh các đơn vị hành chính đã tạo ra độ trễ và xáo trộn nhất định trong thủ tục cho các doanh nghiệp. Điều này khiến doanh nghiệp phải chấp nhận chi phí thích nghi trong ngắn hạn.

Song, ông nhấn mạnh nếu doanh nghiệp có thể thích ứng và vượt qua, với năng lực đổi mới hiện tại, đây sẽ là giai đoạn giúp doanh nghiệp vươn lên và bứt phá, từ đó tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.