Doanh nghiệp thấp thỏm theo đơn hàng
Trao đổi với phóng viên Dân trí sáng 2/3, ông Tạ Quang Huyên, Tổng giám đốc Công ty CP Hoàng Sơn 1 (Đồng Nai), cho biết doanh nghiệp này có một số container điều xuất khẩu sang các thị trường khu vực Trung Đông đang trên đường vận chuyển.
Những căng thẳng quân sự giữa Israel, Mỹ và Iran những ngày qua khiến ông cũng như nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu điều thấp thỏm không yên do lo ngại việc vận chuyển các chuyến hàng trên có thể sẽ bị ảnh hưởng.
Chế biến hạt điều xuất khẩu tại Công ty CP Hoàng Sơn 1, Đồng Nai (Ảnh: Huân Trần).
Theo ông Huyên, Việt Nam hiện đang xuất khẩu điều số lượng lớn sang Jordan, Israel và Thổ Nhĩ Kỳ, trong khi đó, Iran và UAE không phải là thị trường lớn của ngành điều trong nước.
Thông thường, hàng hóa của các doanh nghiệp điều Việt Nam sẽ đi qua hành lang Suez – Biển Đỏ rồi vào các quốc gia trên. Đây là tuyến hàng hải huyết mạch của thương mại Á – Âu.
Ông Huyên thông tin rằng trong trường hợp rủi ro trên tuyến này gia tăng, các hãng tàu buộc phải vòng qua mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, kéo dài hành trình thêm từ 8 đến 10 ngày.
Cùng với đó, phần phụ phí bảo hiểm chiến tranh sẽ tăng mạnh, đẩy chi phí vận tải tăng lên đáng kể. Hiện chi phí logistics đối với các đơn hàng xuất khẩu sang khu vực Trung Đông chiếm khoảng 10-20% giá thành.
Mức phí này có thể tăng thêm 15-25% nếu căng thẳng quân sự giữa các quốc gia kéo dài và doanh nghiệp vận tải phải tìm kiếm các giải pháp nhằm đảm bảo an toàn cho người và hàng hóa.
Điều may mắn là hầu hết các lô hàng điều xuất khẩu sang Trung Đông của Việt Nam hiện nay thực hiện theo hình thức FOB, doanh nghiệp được thu tiền ngay khi hàng hóa rời cảng ở Việt Nam nên mức độ rủi ro cũng hạn chế.
Ngược lại, ông Huyên nhận định các doanh nghiệp xuất khẩu theo hình thức CIF sẽ phải đối mặt rủi ro cao hơn, khách hàng có thể không nhận được hàng hoặc thời gian nhận hàng trễ, ảnh hưởng trực tiếp tới cam kết trong hợp đồng.
Xuất khẩu điều Việt Nam sang các thị trường Trung Đông những năm gần đây đã tăng trưởng đáng kể (Ảnh: Huân Trần).
Không chỉ hạt điều, Trung Đông từng là thị trường có mức tăng trưởng vô cùng ấn tượng của ngành thủy sản Việt Nam. Giai đoạn 2020-2024, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang khu vực này tăng gấp đôi, từ 198 triệu USD lên 366 triệu USD.
Cá ngừ và cá tra là hai sản phẩm chủ lực, chiếm 70% giá trị xuất khẩu. Trong đó, cá ngừ đóng hộp hoặc đóng túi ngâm dầu, nước muối rất được ưa chuộng. Riêng năm 2024, kim ngạch xuất khẩu ước đạt hơn 360 triệu USD, tăng trưởng mạnh ở các nước như Israel, UAE, Ả Rập Xê Út và Qatar.
Tuy nhiên, từ năm 2025, những biến động địa chính trị khu vực Trung Đông đã khiến hoạt động xuất khẩu thủy hải sản của Việt Nam sang đây bị ảnh hưởng nặng nề. Theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam, xuất khẩu cá ngừ sang khối thị trường này trong 8 tháng đầu năm 2025 đã giảm 23% so với cùng kỳ năm 2024, đạt gần 60 triệu USD.
Trong đó, xuất khẩu sang Israel giảm 48%, Li Băng giảm 9%, Jordan giảm 37% và Ả Rập Xê Út giảm 63%. Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết xung đột khu vực và chi phí vận tải tăng cao khi đường biển qua Biển Đỏ trở nên bất ổn là nguyên nhân cốt lõi làm sụt giảm các đơn hàng.
Lo ngại thiếu container rỗng cho chặng nhập khẩu
Theo ông Bạch Khánh Nhựt, Phó chủ tịch thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), dù chỉ mới chiếm thị phần khiêm tốn nhưng sản lượng xuất khẩu điều Việt Nam sang các thị trường Trung Đông những năm gần đây đã tăng trưởng đáng kể. Cùng với Hà Lan, Trung Đông là thị trường đang tăng mạnh về nhập khẩu hạt điều Việt Nam trong năm 2025 vừa qua.
Trong đó, Dubai là cửa ngõ tiêu thụ và là thị trường nhập khẩu hạt điều lớn thứ ba của Việt Nam sau Trung Quốc và Mỹ. Lợi thế của hạt điều hiện nay là nhu cầu tích trữ lương thực, thực phẩm khô của người dân gia tăng trước những biến động quân sự trong khu vực. Ngành nông nghiệp Việt Nam những năm qua cũng liên tục thực hiện các chương trình xúc tiến, đẩy mạnh xuất khẩu hạt điều vào thị trường này.
Trung Đông cũng là thị trường lớn của thủy hải sản Việt Nam (Ảnh: Huân Trần).
Ông Nhựt cho rằng, trong trường hợp xung đột quân sự tại Trung Đông kết thúc nhanh chóng, tác động lên hoạt động thương mại, xuất nhập khẩu sẽ không đáng kể. Ngược lại, nếu tình hình căng thẳng kéo dài, xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường này chắc chắn bị ảnh hưởng.
Theo đó, doanh nghiệp sẽ vô cùng khó khăn trong việc tìm kiếm hãng tàu vận chuyển hàng hóa sang thị trường châu Phi, trong khi giá cước sẽ tăng mạnh, bào mòn trực tiếp lợi nhuận của doanh nghiệp.
Trong khi đó, ông Tạ Quang Huyên lại vô cùng lo lắng cho việc nhập khẩu điều nguyên liệu từ châu Phi về Việt Nam để chế biến trong thời gian tới. Hiện 7 nhân sự của doanh nghiệp này đã sang Ghana và Bờ Biển Ngà an toàn, bắt đầu chuyến công tác thu mua điều thô tại khu vực này.
May mắn của Hoàng Sơn 1 là các nhân sự này lên đường chỉ một ngày trước khi chiến dịch của Mỹ và Israel tấn công vào Iran diễn ra. Nếu chậm trễ hơn một chút, việc đi lại và kế hoạch làm việc với đối tác chắc chắn phải thay đổi.
Theo ông Huyên, trong trường hợp các hãng tàu phải chuyển hướng đi vòng để tránh vùng xung đột, thời gian giao hàng kéo dài sẽ ảnh hưởng tới thời gian quay đầu của các container. Hệ quả kéo theo đó là số lượng container rỗng để tiếp tục hành trình nhập khẩu hạt điều từ châu Phi về Việt Nam sẽ thiếu hụt trầm trọng, ảnh hưởng trực tiếp tới kế hoạch sản xuất kinh doanh mùa vụ mới của các doanh nghiệp.
Xuất khẩu đường không cũng gặp khó
Riêng với lĩnh vực xuất nhập khẩu rau củ quả tươi, việc gián đoạn lịch trình vận chuyển đang khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại rủi ro suy giảm chất lượng hàng hóa.
Một số doanh nghiệp xuất khẩu qua đường hàng không cũng đang phải chật vật tìm phương thức vận chuyển thay thế khi hàng loạt chuyến bay đã bị hủy và chưa có thời gian nối lại hoạt động trong những ngày tới.
Hiện các chuyến bay vận tải hàng hóa thường lệ của Qatar Airways kết nối Hà Nội đi Doha cũng đã bị hủy và chưa có kế hoạch chính xác về thời gian hoạt động trở lại.
Trước tình hình này, đại diện Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) khuyến cáo các doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh phương án vận chuyển. Trong trường hợp cần thiết, doanh nghiệp có thể đàm phán lại với đối tác, khách hàng để đảm bảo các điều khoản về giao hàng trong thời gian tới không bị vi phạm.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/doanh-nghiep-viet-hoi-hop-theo-doi-cac-lo-hang-xuat-di-trung-dong-20260302134146823.htm
