Cái chết bất ngờ của một nghị sĩ và rạn nứt nội bộ giáng đòn kép vào đảng Cộng hòa, khiến phe này khó giữ thế kiểm soát Hạ viện.
Các hạ nghị sĩ Cộng hòa ngày 6/1 tập trung về Trung tâm Biểu diễn Nghệ thuật John F. Kennedy, thủ đô Washington, để lắng nghe Tổng thống Donald Trump vạch ra tầm nhìn chiến lược cho đảng này năm 2026. Đây là năm mang tính bước ngoặt, bởi Mỹ sẽ tổ chức bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 để bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện và khoảng 1/3 Thượng viện.
Sự kiện đáng lẽ là một cú hích tinh thần, nhưng thay vào đó, các nghị sĩ Cộng hòa lại đối mặt đòn giáng kép. Họ mất đi một đồng nghiệp ngay trong đêm trước đó, đồng thời cũng bộc lộ rạn nứt liên quan chính sách y tế. Điều này cho thấy đảng Cộng hòa sẽ khó thông qua các ưu tiên chính sách của Tổng thống Trump, dù đang giữ thế đa số trước đảng Dân chủ.
Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson tại Đồi Capitol ngày 5/1. Ảnh: AFP
Đòn giáng đầu tiên là hạ nghị sĩ Cộng hòa Doug LaMalfa, bang California, đêm 5/1 gặp tình trạng y tế khẩn cấp và đã qua đời trong lúc đang được phẫu thuật tại bệnh viện địa phương. Hầu hết các hạ nghị sĩ Cộng hòa chỉ biết tin dữ khi họ chờ xe buýt để đi từ Đồi Capitol đến Trung tâm Kennedy sáng 6/1.
Ông LaMalfa qua đời, cùng với thông tin một nghị sĩ Cộng hòa khác là Jim Baird bị thương nặng trong tai nạn ôtô, lập tức phủ bóng u ám lên sự kiện.
“Đây là cú sốc với tất cả chúng tôi”, một hạ nghị sĩ nói.
Sau cuộc bầu cử tháng 11/2024, đảng Cộng hòa kiểm soát Hạ viện, chênh lệch số ghế với đảng Dân chủ là 220-215. Số ghế của đảng Dân chủ sau đó còn 213, do một nghị sĩ qua đời và một nghị sĩ rời quốc hội để giữ ghế Thống đốc New Jersey.
Đảng Cộng hòa cũng chịu tổn thất tương tự, thậm chí nhiều hơn. Ngoài ông LaMalfa, hạ nghị sĩ bang Georgia Marjorie Taylor Greene đã rời nhiệm sở ngày 5/1 khiến phe này chỉ còn 218 ghế.
Cùng với việc ông Baird không thể sớm trở lại làm việc và khó đặt niềm tin vào hạ nghị sĩ có quan điểm độc lập Thomas Massie, Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson giờ đây không được phép để mất quá một phiếu trong nội bộ đảng Cộng hòa nếu muốn thông qua những ưu tiên chính sách.
Tổng thống Trump lên tiếng ủng hộ Johnson, đồng thời thừa nhận tình thế ở Hạ viện khiến công việc của ông trở nên đầy thách thức.
“Nhiều khi người ta nói ‘tôi ước gì Mike cứng rắn hơn'”, ông Trump phát biểu tại Trung tâm Biểu diễn Nghệ thuật John F. Kennedy. “Ông ấy cứng rắn, không kém bất kỳ ai trong căn phòng này. Nhưng ông ấy không thể cứng rắn với thế đa số ba phiếu, và giờ thì, đáng buồn thay, còn ít hơn vậy”.
Tình thế của ông Johnson còn hiểm nghèo hơn nữa bởi năm nay có nhiều hạ nghị sĩ Cộng hòa chọn tranh cử chức vụ cấp bang, đồng nghĩa họ sẽ ưu tiên ở quê nhà hơn là tại Washington. Đội ngũ trợ lý của ông Johnson đã phải tính toán xem liệu họ có đủ thành viên để thông qua các dự luật trong tuần này không.
“Chúng tôi vẫn nói rằng chỉ cần lệch một hơi thở là mất đa số và hiện tại điều đó đúng hơn bao giờ hết”, một nghị sĩ Cộng hòa khác nói.
Tổng thống Donald Trump phát biểu tại Washington ngày 6/1. Ảnh: AP
Đòn giáng thứ hai khởi nguồn từ bài phát biểu dài gần một tiếng rưỡi của Tổng thống Trump. Ông đề cập nhiều chủ đề, nêu ra lo ngại về khả năng đảng Cộng hòa duy trì thế đa số tại Hạ viện.
“Họ nói khi bạn đắc cử tổng thống, bạn sẽ thua ở bầu cử giữa kỳ”, ông Trump cho biết. “Các bạn đều là những cá nhân tài giỏi. Tôi ước các bạn có thể lý giải xem chuyện quái gì đang diễn ra trong tâm trí người dân, vì chúng ta đang có chính sách đúng đắn”.
Ngay sau đó, ông đưa ra một phát biểu gây xáo trộn các tính toán chính sách, trong lúc đảng Cộng hòa đang chật vật xử lý vấn đề chi phí y tế leo thang. Đây là chủ đề đã trở thành gánh nặng với phe này, khiến xuất hiện đối đầu căng thẳng hồi tháng 12/2025 liên quan việc gia hạn trợ cấp cho Đạo luật Chăm sóc sức khỏe Hợp túi tiền, còn gọi là Obamacare.
Tổng thống Trump yêu cầu các nghị sĩ Cộng hòa “linh động” về phá thai, hàm ý đề nghị họ từ bỏ lệnh cấm lâu nay đối với việc sử dụng ngân sách liên bang để tài trợ cho phá thai, còn gọi là Tu chính án Hyde.
Phát biểu này khiến nhiều nghị sĩ bảo thủ tại Hạ viện có mặt trong khán phòng cũng như những người theo dõi từ Thượng viện sửng sốt.
“Tôi suýt ngã khỏi ghế”, một nghị sĩ dự họp nói.
“Mọi thứ còn phụ thuộc vào chi tiết, nhưng với đa số phe bảo thủ, Hyde là điều không thể thương lượng”, theo một trợ lý cấp cao đảng Cộng hòa tại Hạ viện. Người này không loại trừ khả năng tìm ra một “giải pháp sáng tạo” cho vấn đề, nhưng nhấn mạnh “nhượng bộ về Hyde không phải là lựa chọn”.
“Tôi không thể linh động về giá trị của sinh mạng mỗi đứa trẻ”, thượng nghị sĩ Cộng hòa James Lankford trả lời Politico.
Yêu cầu từ ông chủ Nhà Trắng khiến nội bộ Cộng hòa thêm căng thẳng, khi các hạ nghị sĩ phe này vốn đã bất đồng quan điểm về nhiều vấn đề từ chính sách đối ngoại, nhập cư cho đến hình ảnh của đảng.
Các nhóm phản đối phá thai cũng chỉ trích mạnh mẽ ý tưởng của ông Trump. Marjorie Dannenfelser, chủ tịch tổ chức phi lợi nhuận ủng hộ sinh mệnh Susan B. Anthony Pro-Life America, nói ông chủ Nhà Trắng dường như “muốn từ bỏ một cam kết đã tồn tại hàng chục năm”.
“Nếu đảng Cộng hòa từ bỏ Hyde, họ chắc chắn thất bại vào tháng 11”, bà Dannenfelser cảnh báo.
Như Tâm (Theo Politico, CNN, AP)
Nguồn: https://vnexpress.net/don-giang-kep-vao-dang-cong-hoa-ngay-dau-nam-bau-cu-giua-ky-5002664.html
