Đón Tết trên đỉnh Ngọc Linh

(PLO)- Để phòng ngừa nạn trộm sâm và bảo vệ cây trước chuột, nhím, bà con ở thôn Đắk Viên, xã Măng Ri lại khăn gói vào rừng, xuyên Tết trên đỉnh núi Ngọc Linh.

Tại Quảng Ngãi, dãy Ngọc Linh quanh năm mây phủ là nơi cây sâm Ngọc Linh sinh trưởng tốt nhất. Dưới tán rừng già, ở độ cao khoảng 1.700-2.000m so với mực nước biển, sâm không chỉ là một loại cây trồng có giá trị kinh tế cao mà còn là sinh kế, là hy vọng đổi thay cuộc sống của nhiều hộ đồng bào Xơ Đăng. Nhờ những củ sâm lớn lên âm thầm trong lớp mùn rừng, không ít gia đình đã thoát nghèo, dựng được nhà kiên cố, cho con cái ăn học đến nơi đến chốn.

Giá trị kinh tế cao của sâm Ngọc Linh cũng kéo theo nguy cơ trộm cắp. Những năm gần đây, tình trạng mất sâm xảy ra, nhất là vào dịp Tết khi nhiều gia đình về bản sum họp. Dịp Tết Nguyên đán 2024, hơn 800 cây sâm từ 4-10 năm tuổi tại các xã Đắk Na, Đắk Sao, Tê Xăng, Ngọc Lây (huyện Tu Mơ Rông cũ) bị nhổ trộm, thiệt hại ước tính hàng tỷ đồng. Những khoảng đất trống giữa rừng già để lại nỗi xót xa cho người trồng.

Sau các vụ việc, chính quyền và người dân siết chặt biện pháp an ninh. Camera được lắp đặt tại các lối vào, lưới B40 rào kín quanh vườn, các tổ tự quản thay phiên tuần tra. Già làng, trưởng thôn phối hợp cùng chính quyền vận động người dân nâng cao ý thức, không tiếp tay cho hành vi vi phạm. Tuy nhiên, theo bà con, biện pháp hiệu quả nhất vẫn là những ca trực xuyên Tết của chính người trồng sâm, bởi chỉ cần lơ là một đêm, thiệt hại có thể rất lớn.

Thế là, để bảo vệ những cây sâm quý giá, dù ngày Tết, người Xơ Đăng mang theo những chiếc gùi đựng gạo, muối, mì tôm, ít thịt cùng vài chai rượu mang theo để đón năm mới giữa đại ngàn. Khi dưới bản đã rộn ràng treo đèn, giã gạo, mổ heo chuẩn bị cúng tổ tiên, thì trên núi cao, một cái Tết khác bắt đầu.

Anh A Đức, trú thôn Đắk Viên, xã Măng Ri, cho biết gia đình anh là một trong bảy hộ thay phiên nhau canh giữ vườn sâm chung. Từ khoảng 20 tháng Chạp đến hết mùng 5 Tết, mỗi ca trực kéo dài vài ngày. Trước khi bàn giao cho người tiếp theo, người trực phải kiểm tra kỹ hàng rào, bẫy chuột, quan sát từng luống sâm rồi mới yên tâm rời chòi. “Mấy năm nay thành quen rồi. Ở đây không có nhiều thứ như dưới bản, nhưng có sâm, có rừng là có Tết”, anh chia sẻ.

Với nhiều hộ dân, đón Tết trong vườn sâm đã trở thành việc quen thuộc. Anh A Nghiêm, chủ vườn hơn 5.000 gốc sâm ở xã Măng Ri, cho biết năm nào gia đình anh cũng lên núi trực Tết.

Theo anh, dịp cuối năm là thời điểm “nhạy cảm” bởi sâm có giá trị cao nên không thể lơ là. Đêm trên núi rất lạnh, không điện, sóng điện thoại chập chờn, nhưng ai cũng cố gắng vì sinh kế chung. “Một vườn bị mất là cả làng lo. Tết càng đông người dưới bản, trên này càng phải đoàn kết giữ rừng, giữ sâm”, anh nói.

Đêm giao thừa trên chòi canh sâm diễn ra giản dị. Mâm cúng chỉ có cơm, miếng thịt, con gà và chén rượu. Lời khấn gửi về tổ tiên, thần rừng với mong ước vườn sâm bình yên, bản làng no ấm. Giữa không gian tĩnh lặng của núi rừng, tiếng gió thổi qua tán cây và ánh đèn pin quét ngang những luống sâm xanh thẫm tạo nên một không khí rất riêng của mùa xuân nơi đỉnh núi.

Ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri, cho biết việc bà con lên rừng “ăn Tết với sâm” đã trở thành thông lệ nhiều năm nay. Sâm Ngọc Linh là cây trồng chủ lực, gắn với sinh kế của hàng trăm hộ dân nên công tác bảo vệ luôn được đặt lên hàng đầu, đặc biệt trong dịp Tết.

Theo ông Quang, địa phương phối hợp với lực lượng công an, kiểm lâm và các thôn tăng cường tuyên truyền, tuần tra, hỗ trợ người dân lắp đặt các biện pháp bảo vệ. Nhờ đó, tình hình an ninh tại các vùng trồng sâm cơ bản được giữ ổn định, giúp bà con yên tâm vừa canh giữ, vừa chăm sóc sâm trong những ngày đầu xuân.