Động lực thúc đẩy ông Trump dịu giọng về Greenland

Tổng thống Mỹ Donald Trump những tuần gần đây đẩy mạnh nỗ lực nhằm giúp Mỹ kiểm soát Greenland, hòn đảo tự trị của Đan Mạch. Ông đưa ra hàng loạt tuyên bố cứng rắn, như không loại trừ biện pháp quân sự, để sở hữu hòn đảo, dọa áp thuế lên các đồng minh châu Âu cho đến khi đạt thỏa thuận.

Cách tiếp cận của Tổng thống Trump khiến căng thẳng hai bờ Đại Tây Dương tăng đáng kể. Tuy nhiên, khi phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos, Thụy Sĩ ngày 21/1, ông lại bất ngờ dịu giọng, nhấn mạnh nhiều lần Mỹ sẽ không dùng vũ lực để kiểm soát Greenland.

Vài giờ sau, ông tiếp tục có động thái xoa dịu khi tuyên bố hủy kế hoạch áp thuế với châu Âu, tuyên bố đã đạt được khuôn khổ thỏa thuận Greenland như ý muốn trong cuộc gặp với Tổng thư ký NATO Mark Rutte.

Giới quan sát cho rằng ẩn sau những tuyên bố cứng rắn, Tổng thống Trump có thể đối mặt áp lực riêng, khiến ông buộc phải “xuống nước” trong vấn đề Greenland.

“Những sức ép đó là công chúng Mỹ không ủng hộ, đồng minh Cộng hòa công khai phản đối, châu Âu tăng cường an ninh cho đảo Greenland và sẵn sàng leo thang thương chiến với Mỹ”, Eric Van Rythoven, nhà phân tích khoa học chính trị tại Đại học Carleton, Canada, bình luận với The Conversation.

Ông Trump cam kết không dùng vũ lực với Greenland

Greenland là đảo lớn nhất thế giới, nằm gần Bắc Mỹ, giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương. Hòn đảo thuộc Đan Mạch, có dân số 57.000 người và diện tích khoảng 2,16 triệu km2. Hòn đảo nằm trên tuyến đường ngắn nhất từ Bắc Mỹ tới châu Âu, khiến nó trở thành địa điểm chiến lược quan trọng với Washington. Greenland có nguồn khoáng sản dồi dào, đặc biệt là đất hiếm, tài nguyên quan trọng với các lĩnh vực công nghệ then chốt.

Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump từng tuyên bố Mỹ nên mua Greenland, nhưng không có động thái tiếp theo nào và đề xuất đó dần rơi vào quên lãng. Sau khi nhậm chức nhiệm kỳ hai, ông Trump khơi lại vấn đề và có những hành động thực chất, quyết liệt hơn.

Tháng 12/2025, ông bổ nhiệm Thống đốc Louisiana Jeff Landry làm đặc phái viên về Greenland, dẫn đầu nỗ lực đưa hòn đảo thành của Mỹ. Khi ý định mua lại Greenland bị giới chức Đan Mạch bác bỏ, Tổng thống Trump chuyển sang đe dọa sử dụng vũ lực.

Nhưng ý tưởng này vấp phải sự phản đối không chỉ của Đan Mạch và châu Âu, mà còn từ chính dư luận Mỹ. Kết quả thăm dò của Ipsos gần đây cho thấy chỉ 4% người Mỹ cho rằng sử dụng vũ lực để chiếm Greenland là ý tưởng hay. Tỷ lệ này thậm chí còn thấp hơn chính sách giảm thuế cho tỷ phú (5%) hay ân xá cho cựu tổng thống Honduras Juan Orlando Hernandez, người lĩnh án tù vì liên quan mạng lưới vận chuyển hàng trăm tấn ma túy vào Mỹ (13%).

“Nếu chính sách đối ngoại của bạn nhận được sự ủng hộ còn thấp hơn cả ân xá cho tội phạm ma túy thì rõ ràng nó đang gặp vấn đề nghiêm trọng”, ông Rythoven cho biết.

Ngay cả quan chức chính quyền liên bang cũng không hoàn toàn ủng hộ phương án sử dụng vũ lực để giành Greenland.

Trong đa số các cuộc họp, số quan chức kêu gọi thận trọng luôn nhiều hơn những người thúc đẩy Mỹ điều quân chiếm Greenland, hai nguồn tin Nhà Trắng nói với Reuters. Tom Dans, phụ trách Ủy ban Nghiên cứu Bắc Cực, Phó tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio “khuyến khích lựa chọn trung dung” về Greenland, còn Phó chánh văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller ở phe cứng rắn.

Ông Trump còn đối mặt sự phản đối từ nội bộ đảng Cộng hòa. Loạt nghị sĩ đảng này đã lên tiếng phản đối, thậm chí soạn sẵn một dự luật nhằm hạn chế quyền lực của Tổng thống trong việc sử dụng vũ lực với Greenland, hay không loại trừ phương án luận tội ông.

Điều này diễn ra trong bối cảnh thế đa số của đảng Cộng hòa tại Hạ viện đã thu hẹp xuống mức sít sao. Nếu một lượng đáng kể nghị sĩ Cộng hòa “trở cờ”, nghị trình nhiệm kỳ hai của Tổng thống Trump sẽ gặp trở ngại rất lớn tại quốc hội.

“Rất nhiều nghị sĩ Cộng hòa phẫn nộ về chuyện này… Nếu Tổng thống Trump thực hiện lời đe dọa, tôi nghĩ đó sẽ là dấu chấm hết cho nhiệm kỳ của ông ấy”, hạ nghị sĩ Don Bacon trả lời USA Today gần đây, đề cập đến kịch bản luận tội.

Tình hình ở Thượng viện thậm chí tệ hơn. Nhiều thượng nghị sĩ Cộng hòa phản đối bất kỳ hình thức sáp nhập nào với Greenland. Hai thượng nghị sĩ Thom Tillis và Lisa Murkowski đã dẫn đầu phái đoàn đến thăm Greenland để trấn an chính phủ Đan Mạch.

Ngoài ra, chính quyền Tổng thống Trump cũng đối mặt một hệ lụy tiềm ẩn nữa là các tướng lĩnh sẽ xin từ chức, nghỉ hưu hoặc bất tuân mệnh lệnh để phản đối quyết định tấn công vào một đồng minh NATO. Đây là tình trạng đáng báo động, nếu loạt vị trí cấp cao trong quân đội bị bỏ trống vì động thái của ông Trump.

Tháng 12/2025, đô đốc Alvin Holsey, chỉ huy Bộ Tư lệnh miền Nam Mỹ (SOUTHCOM) bất ngờ nghỉ hưu, dù mới chỉ nhậm chức chưa đầy một năm. Truyền thông đưa tin ông nghỉ hưu vì hoài nghi tính hợp pháp của Mỹ trong chiến dịch chống ma túy mà Washington triển khai ở biển Caribe.

Trong khi đó, châu Âu dần nhận ra rằng chỉ chiều lòng ông Trump thôi là chưa đủ và ý tưởng Mỹ kiểm soát Greenland được coi là “lằn ranh đỏ” đối với họ. Để thể hiện sự cứng rắn với ông Trump, Đan Mạch đã điều thêm binh sĩ đến Greenland, mời thêm 7 quốc gia NATO triển khai lực lượng tới hòn đảo diễn tập.

Phản ứng này đã khiến ông Trump tức giận, đe dọa áp thuế với cả 8 nước, theo ý tưởng được cho là do Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick nêu ra. Trong những lần bị Mỹ đe dọa áp thuế trước đây, châu Âu thường nhượng bộ và kêu gọi đàm phán để thỏa hiệp.

Nhưng lần này, châu Âu tỏ ra sẵn sàng đối đầu. Liên minh châu Âu họp khẩn bàn phương án đối phó, trong đó cân nhắc sử dụng “cơ chế chống cưỡng ép (ACI)”, được ví như “bazooka thương mại” của châu Âu với Mỹ.

ACI có thể khiến các doanh nghiệp Mỹ mất khả năng tiếp cận thị trường châu Âu. Đây là một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất của Mỹ, đồng nghĩa sẽ giáng đòn đáng kể vào kinh tế nước này.

Henri-Paul Normandin, cựu quan chức ngoại giao Canada, nói Tổng thống Trump đã nhận ra quyết tâm của châu Âu và buộc phải tìm kiếm một phương án giúp ông có thể tuyên bố mình chiến thắng.

“Về cơ bản, ông ấy đang nhún nhường ở một mức độ nhất định vì châu Âu phản ứng quá mạnh mẽ”, ông Normandin nói với kênh CBC News Network.

Theo Normandin, những diễn biến mới liên quan đến Greenland đã buộc châu Âu phải thay đổi chiến lược. “Khi bị bắt nạt, bất kể là ở trường học hay trường quốc tế, bạn càng nhượng bộ thì sẽ càng bị lấn tới”, ông Normandin bình luận. “Lần này, châu Âu muốn nói ‘chà, ông sắp vượt lằn ranh đỏ rồi, đây là vấn đề chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ'”.

Với các lãnh đạo châu Âu, việc ông Trump dịu giọng là tín hiệu tốt cho quan hệ song phương, nhưng không đồng nghĩa nguy cơ với Greenland đã biến mất hoàn toàn.

“Sau những lời qua tiếng lại gần đây, giờ chúng ta nên chờ xem ông Trump và ông Rutte đạt được những gì”, Phó thủ tướng Đức Lars Klingbeil nói với đài ZDF. “Dù cuối cùng có tìm ra giải pháp nào cho Greenland đi nữa, mọi người cũng phải hiểu rằng chúng ta không thể tự mãn”.

Lãnh đạo các nước Liên minh châu Âu dự kiến họp tối 22/1 để tiếp tục bàn cách ứng phó yêu cầu từ Tổng thống Trump.

“Nhiều chuyện đã xảy ra từ đầu năm nay. Vì vậy, việc các nhà lãnh đạo ngồi lại với nhau để thảo luận về thế giới đầy biến động mà chúng ta đang sống là một ý tưởng đúng đắn”, một quan chức EU nói với Politico.

Như Tâm (Theo Reuters, CBC, Politico)