Đưa gốm Bàu Trúc bước vào đời sống hiện đại

Xuất phát từ một đề tài tốt nghiệp với trăn trở về nguy cơ mai một của làng nghề truyền thống, nhóm sinh viên Trường đại học FPT TP.HCM đã lựa chọn cách tiếp cận mới: đưa gốm Bàu Trúc ra khỏi không gian trưng bày tĩnh. Thay vì chỉ dừng ở giới thiệu, chương trình được xây dựng như một hành trình trải nghiệm. Ở đó, đất, lửa và bàn tay con người kể lại câu chuyện văn hóa hàng trăm năm theo cách gần gũi hơn với người trẻ.

Bàu Trúc là một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á. Nơi đây nổi tiếng với kỹ thuật không dùng bàn xoay, nung lộ thiên và tạo hình bằng cách đi lùi, tạo nên những sản phẩm mang màu sắc độc bản từ đất sét sông Quao. Tuy nhiên, chính sự mộc mạc và nhịp sống “chậm” ấy lại tạo ra khoảng cách với thị hiếu của Gen Z.

Trong khuôn khổ chương trình, người tham gia không chỉ tham quan không gian mô phỏng làng gốm mà còn được nghe nghệ nhân chia sẻ, tìm hiểu chất liệu và trực tiếp tạo hình sản phẩm. Cách tiếp cận này giúp người trẻ chuyển từ quan sát sang tương tác, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều.

Nét độc đáo của ‘Chạm di sản – Âm vang Bàu Trúc’

Theo ban tổ chức, việc lựa chọn hình thức trải nghiệm trực tiếp thay cho trưng bày truyền thống là yếu tố then chốt. Các hình thức trưng bày dễ tạo ra khoảng cách giữa hiện vật và người xem, trong khi trải nghiệm thực tế cho phép người tham gia “thấy – chạm – cảm”, từ đó ghi nhớ sâu hơn và hình thành kết nối cá nhân với di sản. Ban tổ chức cũng nhận định đây là phương thức phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin mang tính tương tác của người trẻ hiện nay.

Để tránh tình trạng trải nghiệm chỉ dừng ở mức “thử cho biết”, chương trình được thiết kế theo hướng cá nhân hóa và tạo kết nối cảm xúc. Người tham gia được khuyến khích tự tay tạo ra sản phẩm mang dấu ấn riêng, thay vì làm theo khuôn mẫu có sẵn. Khi một sản phẩm gắn với trải nghiệm cá nhân, giá trị của nó không chỉ nằm ở vật thể mà còn ở ký ức và cảm xúc, từ đó giúp người trẻ duy trì sự quan tâm với di sản lâu dài hơn.

Dù vậy, hành trình đưa gốm Bàu Trúc đến gần hơn với Gen Z vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Khoảng cách thế hệ và ngôn ngữ là rào cản khi nhiều nghệ nhân lớn tuổi gặp khó khăn trong việc truyền tải câu chuyện. Bên cạnh đó, áp lực từ nhịp sống nhanh và các hình thức giải trí hiện đại khiến những giá trị thủ công mang tính “chậm” khó cạnh tranh về mức độ thu hút. Bài toán “hiện đại hóa” cũng đặt ra yêu cầu cân bằng giữa việc làm mới cách tiếp cận và giữ gìn bản sắc mộc mạc vốn có của di sản.

Từ cách tiếp cận này, ban tổ chức kỳ vọng điều đọng lại không chỉ là một buổi trải nghiệm, mà là sự thay đổi trong nhận thức của người trẻ. Khi hiểu và cảm nhận sâu hơn, họ có thể nhìn nhận sản phẩm thủ công như những giá trị văn hóa sống, đồng thời trở thành những “đại sứ” lan tỏa câu chuyện di sản trong cộng đồng. Khi đó, gốm Bàu Trúc không còn là ký ức của quá khứ, mà trở thành một phần của đời sống đương đại, được tiếp nối bằng chính cách nhìn và sự sáng tạo của người trẻ.