Nhiều chuyên gia ủng hộ đưa giảng viên ra doanh nghiệp hoặc các trường, viện nước ngoài để họ thoát khỏi “tháp ngà học thuật”, giảm “lệch pha” với đời sống.
Năm học tới, Đại học Quốc gia TP HCM, Hà Nội, Bách khoa Hà Nội, Đại học Đà Nẵng phải xây dựng cơ chế để giảng viên có thể làm việc một năm tại phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) của doanh nghiệp hàng đầu hoặc các viện nghiên cứu, đại học uy tín trên thế giới sau mỗi 5-7 năm công tác.
Đây là chủ trương của Ban chỉ đạo trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo đặt ra với 4 đại học trên, hồi tháng 9 năm ngoái.
Đại học Quốc gia TP HCM là cơ sở đầu tiên công bố triển khai cơ chế này với các giảng viên có trình độ tiến sĩ sau mỗi 5 năm.
GS.TS Phan Thành An, Viện trưởng Viện Toán học và các Khoa học Tính toán, trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP HCM, nhìn nhận đây là cách hay và khả thi để các giảng viên cập nhật thị trường, kinh nghiệm thực tế hoặc tiếp tục nghiên cứu tiệm cận trình độ thế giới.
Trong đó, nhóm chuyên nghiên cứu ứng dụng có thể đến doanh nghiệp để cùng giải quyết các bài toán thực tế. Những người thiên về lý thuyết có thể chọn hợp tác với trường, viện nước ngoài.
Ông Hùng, giáo sư có thâm niên 20 năm công tác tại Đại học Quốc gia TP HCM, cũng thấy đây là giải pháp cần thiết trong bối cảnh các trường trở thành hạt nhân phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Theo ông, lâu nay, các giảng viên quá tập trung vào công bố bài báo khoa học đơn lẻ. Kết quả nghiên cứu hiếm khi trở thành sản phẩm đi vào đời sống.
“Một tiến sĩ dù tốt nghiệp từ trường danh tiếng ở nước ngoài thì sau 5 năm làm việc trong điều kiện còn khó khăn ở Việt Nam, cần đi tu nghiệp để không bị tụt hậu so với đồng nghiệp quốc tế”, ông Hùng lý giải thêm.
Còn nếu làm việc ở doanh nghiệp, giảng viên không nhất thiết phải là nhân viên chính thức. Họ có thể tư vấn chiến lược hoặc tham gia vào trung tâm nghiên cứu và phát triển.
Tương tự, ông Trương Nguyện Thành, nguyên giáo sư Đại học Utah (Mỹ), Phó chủ tịch Hội đồng cố vấn trường Đại học Hoa Sen, xem đây là cơ hội giúp giảng viên bước ra khỏi “tháp ngà học thuật” để phát triển chuyên môn, mở rộng tầm nhìn. Sinh viên được rút ngắn khoảng cách từ giảng đường đến doanh nghiệp thông qua những kinh nghiệm mà giảng viên được lĩnh hội. Cơ chế này cũng mang lại nhiều cơ hội hợp tác hoặc các dự án nghiên cứu lớn cho trường.
“Giảng viên nào sẽ được tham gia, điều kiện cam kết là gì, xét duyệt thế nào, thời gian bao lâu cần được quy định chi tiết”, GS Trương Nguyện Thành đề xuất.
Nghiên cứu viên của trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP HCM. Ảnh: VNUHCM
Các chuyên gia nhìn nhận dự kiến của Đại học Quốc gia TP HCM là khả thi, song cần cơ chế rõ ràng.
GS Trương Nguyện Thành cho biết mô hình này thực chất là Sabbatical leave – kỳ nghỉ học thuật ở các đại học nước ngoài. Tại Mỹ, cứ sau 6 năm giảng dạy, giáo sư chính thức được “tạm gác” việc đứng lớp một năm để thực hiện các dự án cá nhân hoặc làm việc, tư vấn cho các đại học, doanh nghiệp.
“Nhiều người nghĩ cơ chế này không phù hợp với lĩnh vực xã hội, nhưng thực tế không ít giáo sư đã dùng thời gian này làm các khảo sát, nghiên cứu xã hội học hoặc viết sách, giáo trình rất giá trị”, ông Thành nói.
Tuy nhiên, để được hưởng cơ chế “sabbatical leave”, các giáo sư trải qua quy trình xét duyệt khắt khe. Họ phải trình bày, thuyết minh về sự phù hợp giữa nơi đến và kế hoạch làm việc, nghiên cứu, những lợi ích mang lại cho trường, sinh viên.
Còn khoa và trường tốn thêm chi phí tìm giảng viên thỉnh giảng để đảm bảo hoạt động đào tạo. Các đại học ở Mỹ thường cho giáo sư hưởng nguyên lương, phụ cấp nếu họ nghỉ trong vòng 3 tháng, giảm còn 50-75% ở giai đoạn 3-6 tháng, và có thể không trả lương nếu họ nghỉ từ 6 tháng đến một năm.
Ông Hùng cho hay thực tế tại Đại học Quốc gia TP HCM đã có nhiều tiến sĩ, giáo sư chủ động ra nước ngoài tu nghiệp, hợp tác với doanh nghiệp dưới nhiều hình thức. Vì chưa có cơ chế chính thức nên họ mất thu nhập, phụ cấp, ảnh hưởng đến xét thi đua hoặc nâng lương trong thời gian tạm nghỉ, chưa kể rắc rối về quy chế phối hợp, quyền sở hữu trí tuệ nếu làm việc với doanh nghiệp.
Ông kỳ vọng chủ trương mới mở ra hành lang pháp lý rõ ràng, đảm bảo quyền lợi cho giảng viên khi đi học hỏi, nâng cao chuyên môn. Những người chấp nhận dấn thân, thử thách có thể được ưu tiên khi xét duyệt đề tài, kinh phí nghiên cứu, thu nhập.
Còn ông Thành cảnh báo các trường về nguy cơ chảy máu chất xám. Nếu quay lại trường sau một năm, giảng viên mang về nhiều kiến thức, đề tài. Nhưng ngược lại, họ cũng có thể rời đi nếu nhận thấy cơ hội bên ngoài tốt hơn.
Lệ Nguyễn
Nguồn: https://vnexpress.net/dua-tien-si-ra-khoi-thap-nga-de-tranh-tut-hau-5014161.html
