Giải mã kỳ tích kinh tế Ấn Độ: Vượt Nhật Bản, nhắm tới Top 3 thế giới

Theo báo cáo tổng kết kinh tế cuối năm của Chính phủ Ấn Độ được SCMP trích dẫn, với quy mô GDP đạt 4.180 tỷ USD, Ấn Độ đã vượt Nhật Bản để vươn lên vị trí nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới.

Dù thứ hạng chính thức còn chờ các bảng xếp hạng quốc tế chốt số liệu năm 2026, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo GDP Ấn Độ sẽ đạt 4.510 tỷ USD vào năm 2026, cao hơn mức 4.460 tỷ USD của Nhật Bản –  một sự đảo chiều mang tính biểu tượng tại châu Á.

Ấn Độ tuyên bố đã vượt qua Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới (Minh họa: Times of India).

Bức tranh vĩ mô và những nghịch lý bủa vây

Bước nhảy này không phải hiện tượng nhất thời mà là kết quả của một chu kỳ tăng trưởng bền bỉ. The New York Times dẫn số liệu cho thấy năm 2025, kinh tế Nhật Bản chỉ tăng 1,1%, trong khi Ấn Độ đạt mức 7,5%, qua đó duy trì vị thế nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới trong 4 năm liên tiếp.

Ngay cả 3 đầu tàu Mỹ, Trung Quốc và Đức cũng không đạt được tốc độ này. Trước đó, Vương quốc Anh đã bị Ấn Độ vượt qua để rơi xuống vị trí thứ 6. Giới phân tích nhận định nếu duy trì nhịp tăng trên 6-7%/năm, quy mô kinh tế Ấn Độ có thể tăng gấp đôi sau mỗi thập kỷ.

Tuy nhiên, nhìn vào “bức tranh lớn”, khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc vẫn rất xa. Quy mô hai nền kinh tế này cao gấp 4-6 lần nhóm Đức, Nhật và Ấn Độ, đồng nghĩa New Delhi phải duy trì tốc độ cao trong nhiều năm nếu muốn thu hẹp khoảng cách.

Đáng chú ý hơn, đằng sau con số GDP ấn tượng là thực tế thu nhập bình quân đầu người còn thấp. Mức thu nhập bình quân của người Ấn Độ hiện quanh 2.900 USD/năm, chưa bằng 1/12 Nhật Bản và khoảng 1/20 của Đức. Trong khi các tập đoàn đầu tư hàng tỷ USD vào trung tâm dữ liệu, sân bay và hạ tầng số, vẫn có khoảng 800 triệu người phụ thuộc vào chương trình lương thực trợ cấp của chính phủ.

Bất bình đẳng thu nhập vì thế trở thành bài toán then chốt, tạo áp lực lên y tế, giáo dục và an sinh. Tuy vậy, ở chiều ngược lại, tầng lớp trung lưu và cận trung lưu khoảng 400 triệu người lại mở ra một thị trường tiêu dùng khổng lồ. Với quy mô này, ngoài Trung Quốc, gần như không nền kinh tế nào có thể sánh kịp về tiềm năng sức mua dài hạn.

Lộ trình “ngược đời”: Khi dịch vụ gánh vác xưởng sản xuất

Kể từ cuộc Cách mạng Công nghiệp, lịch sử kinh tế thế giới hầu như đã đóng đinh một công thức chung: Không quốc gia nào có thể vươn lên nhóm dẫn đầu mà không dựa vào sức mạnh của ngành sản xuất và chế tạo. Đức và Nhật Bản đã vươn mình từ đống tro tàn hậu Thế chiến II nhờ các nhà máy, trong khi Trung Quốc hóa siêu cường nhờ danh xưng “công xưởng của thế giới” với 25% GDP đến từ lĩnh vực sản xuất.

Thế nhưng, Ấn Độ lại đang trỗi dậy trên một lộ trình hoàn toàn khác biệt. Theo tờ The New York Times, khi Thủ tướng Narendra Modi phát động chiến dịch “Make in India” đầy tham vọng vào năm 2015 nhằm biến đất nước thành trung tâm chế tạo mới, lĩnh vực sản xuất chiếm khoảng 16% quy mô nền kinh tế.

Điều đáng ngạc nhiên là từ đó đến nay, tỷ trọng này không những không bứt phá mà còn sụt giảm xuống chỉ còn 13% – một con số tỷ trọng tương đương với nền kinh tế đã bước vào giai đoạn hậu công nghiệp như Mỹ.

Các doanh nghiệp nhỏ của Ấn Độ sử dụng nhiều lao động nhất, nhưng tỷ trọng ngày càng lớn trong tăng trưởng và lợi ích kinh tế lại đến từ các công ty quy mô lớn nhất (Ảnh: Getty).

Thay vì dựa vào các dây chuyền lắp ráp hàng loạt, cỗ máy tăng trưởng của Ấn Độ lại được dẫn dắt bởi khu vực dịch vụ. Quốc gia Nam Á này tập trung tối đa nguồn lực vào các ngành nghề mang lại giá trị gia tăng cao như thiết kế chip, kỹ thuật máy tính, mạng lưới vận tải thương mại và cung cấp dịch vụ văn phòng cho các tập đoàn đa quốc gia.

Cấu trúc kinh tế pha trộn, hướng nội này từng là “tấm khiên” giúp New Delhi trụ vững qua cơn địa chấn tài chính 2008, nhưng nó cũng khiến họ thiếu đi những “quân bài” trọng yếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu khi bước vào các cuộc đàm phán thương mại.

Sự dịch chuyển “ngược đời” này được khắc họa rõ nét thông qua câu chuyện của các đế chế kinh doanh gia đình mang tính triều đại – thế lực đang thống trị nền kinh tế Ấn Độ.

Ông Sanjiv Bajaj, người kế nghiệp một gia tộc kinh doanh trăm năm tuổi đi lên từ ngành ô tô truyền thống, là nhân chứng sống cho quá trình lột xác này. Năm 2007, ở tuổi 56, ông đưa ra quyết định táo bạo khi tách mảng dịch vụ tài chính ra khỏi công ty mẹ Bajaj Auto để thành lập Bajaj Finserv.

Khi đó, công ty tài chính này chỉ quản lý khoảng 550 triệu USD tài sản, bé hạt tiêu so với mảng sản xuất xe. Thế nhưng hiện nay, giá trị thị trường của Bajaj Finserv đã phình to gấp 377 lần, quản lý 53 tỷ USD và quy mô thực tế đã vượt mảng sản xuất xe tới 50%.

Rõ ràng, các dịch vụ tài chính, chứ không phải những công xưởng đúc thép, mới đang là “chảo lửa” tăng trưởng nóng nhất.

Mỏ vàng từ số hóa và tham vọng định hình trật tự toàn cầu

Nếu phải tìm một “công thức tăng trưởng” của Ấn Độ, câu trả lời nằm ở hai chữ: Số hóa.

Trong hơn một thập niên, chính phủ nước này đã thúc đẩy mạnh mẽ căn cước sinh trắc học và thanh toán kỹ thuật số, kéo hàng trăm triệu người trưởng thành vào hệ thống ngân hàng chính thức. Mạng lưới thanh toán nội địa hiện xử lý khoảng 20 tỷ giao dịch mỗi tháng – con số mà nhiều nền kinh tế mới nổi khó tưởng tượng.

Dòng dữ liệu khổng lồ từ những giao dịch vài chục, vài trăm rupee tại cửa hàng tạp hóa nay trở thành “vàng số” cho các tổ chức tài chính. Họ có thể theo dõi dòng tiền vào – ra theo ngày, theo tuần, từ đó tự tin mở rộng tín dụng bán lẻ ở quy mô chưa từng có.

Động cơ thứ 2 không đến từ xuất khẩu, mà từ túi tiền người dân. Theo Reuters, trong quý III năm tài khóa (tháng 10-12), tiêu dùng tư nhân tăng tới 8,7% so với cùng kỳ, bất chấp rủi ro thương mại toàn cầu và chi tiêu chính phủ hạ nhiệt.

Sản xuất – lĩnh vực từng bị xem là “điểm yếu” – bất ngờ tăng mạnh 13,3%, bù đắp cho nông nghiệp chỉ nhích 1,4% dù vẫn sử dụng hơn 40% lực lượng lao động. Nhờ vậy, GDP quý III bật lên 7,8%, một mức tăng trưởng đáng nể trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều bất ổn.

Dữ liệu chính phủ cho thấy GDP Ấn Độ đạt 4.180 tỷ USD, với dự báo sẽ vượt Đức vào năm 2026 bất chấp những thách thức từ thương mại toàn cầu (Ảnh: Yourstory).

Song, tăng trưởng cao thôi chưa đủ. New Delhi hiểu rằng muốn giữ chân dòng vốn quốc tế, họ phải nâng cấp “hạ tầng niềm tin”: Hệ thống thống kê. IMF từng chấm phương pháp hạch toán của Ấn Độ ở mức “C” do sử dụng năm gốc 2011/2012 đã lỗi thời. Theo Reuters, chính phủ đang tiến hành cuộc cải tổ sâu rộng: áp dụng phương pháp giảm phát giá chi tiết hơn, tích hợp trực tiếp dữ liệu thuế Hàng hóa và Dịch vụ (GST), báo cáo tài chính doanh nghiệp và dữ liệu từ các nền tảng số. Một hệ thống dữ liệu sạch và sát thực tế hơn sẽ giúp phản ánh đúng cấu trúc kinh tế đang thay đổi rất nhanh.

Kết quả ban đầu khá lạc quan. Văn phòng Thống kê Quốc gia nâng dự báo tăng trưởng năm tài khóa 2025/2026 lên 7,6%. Cố vấn Kinh tế trưởng V. Anantha Nageswaran tin rằng nền kinh tế sẽ “thoải mái vượt mốc 4.000 tỷ USD” trong năm tới. South China Morning Post cho biết chính phủ còn đặt mục tiêu tham vọng hơn: vượt Đức để trở thành nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới trong vòng chưa đầy 3 năm, hướng tới quy mô 7.300 tỷ USD vào năm 2030.

Dĩ nhiên, thách thức không nhỏ: Áp lực thuế quan toàn cầu, cải cách lao động còn dang dở và bài toán xóa đói giảm nghèo cho hàng trăm triệu người. Tuy nhiên, theo Sanjiv Bajaj: “Xét về định hướng, Ấn Độ đang ở một vị thế cực kỳ thú vị. Giới trẻ hiện nay, đặc biệt là những người xuất thân khó khăn vô cùng thông minh và đầy khát vọng. Chẳng bao lâu nữa, chính họ sẽ trở thành động lực cốt lõi của nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới”.

Từ “phép màu số hóa” đến tham vọng siêu cường, Ấn Độ đang viết lại câu chuyện tăng trưởng theo cách rất riêng và thế giới buộc phải dõi theo.