Giải mã “mưa tên lửa” của Iran

Theo Financial Times, thời gian qua, Iran đã chống trả Israel và Mỹ trong điều kiện má nếu thông thường sẽ làm tê liệt một lực lượng quân sự hiện đại. Nước này bị không kích liên tục, làm gián đoạn mạng lưới thông tin liên lạc, đồng thời mất hàng loạt chỉ huy cấp cao.

Tuy nhiên, bất chấp việc Israel – Mỹ tuyên bố gần như triệt tiêu hoàn toàn năng lực tên lửa của Iran, Tehran vẫn duy trì khả năng phối hợp tấn công ở mức độ hạn chế nhưng bền bỉ. Điều này cho thấy Iran sở hữu hệ thống phù hợp với chiến tranh tiêu hao, như các chuyên gia đã nhận định.

Iran đã phóng 400 – 500 tên lửa đạn đạo vào Israel kể từ khi xung đột bắt đầu, với tốc độ thấp hơn nhiều so với cuộc chiến 12 ngày với Israel hồi năm 2025. Dẫu vậy, theo Bộ Quốc phòng Anh, Iran cũng bắn hơn 3.500 tên lửa tầm ngắn và máy bay không người lái vào các đồng minh của Mỹ trên khắp vùng Vịnh.

Ước tính của Israel cho thấy khoảng 70% bệ phóng và kho tên lửa của Iran đã bị vô hiệu hóa. Song, 3 nguồn tin tiết lộ với CNN rằng theo đánh giá tình báo gần đây của Mỹ, khoảng 50% số bệ phóng tên lửa của Tehran vẫn còn nguyên vẹn, cùng hàng ngàn máy bay không người lái tấn công nằm trong kho.

Chiến lược quân sự chống đòn “chặt đầu”

Ông Raz Zimmt – cựu chuyên gia phân tích tình báo quân sự Israel – cho biết giai đoạn đầu, Iran bị tập trung oanh tạc hàng loạt mục tiêu có trong danh sách từ trước. Từ đó, hệ thống chỉ huy của Iran đã học cách thích nghi. Mệnh lệnh được truyền xuống theo chuỗi chỉ huy trong điều kiện bị hạn chế hơn nhiều.

Ông Zimmt nhận xét dù mất đi một số lãnh đạo quân sự chủ chốt, Iran vẫn duy trì hệ thống chỉ huy và kiểm soát. Tehran đã điều chỉnh chiến thuật sau khi một số mục tiêu nhất định bị phá hủy, hoặc trả đũa các mục tiêu cụ thể.

Ví dụ, Iran đánh vào Dimona, thị trấn đặt cơ sở hạt nhân bí mật của Israel, hôm 19-3 sau khi máy bay chiến đấu Israel tấn công các địa điểm hạt nhân của Iran ở Natanz. Lần khác, Iran tấn công cơ sở hạ tầng khí đốt tự nhiên hóa lỏng ở Ras Laffan – Qatar sau khi Israel nhắm vào mỏ khí đốt South Pars của Iran…

Tuy nhiên, phạm vi chỉ huy và kiểm soát của Iran dường như đã thay đổi sau khi chiến sự bắt đầu. “Hệ thống này hoàn toàn phi tập trung và do các lãnh đạo cấp địa phương điều hành. Iran đã xây dựng hệ thống này trong nhiều thập kỷ, họ biết cuộc chiến sắp xảy ra” – một nguồn tin nhận định.

Iran gọi hệ thống chỉ huy phi tập trung là chiến lược phòng thủ “khảm”. “Chúng tôi dành 2 thập niên nghiên cứu những thất bại của quân đội Mỹ ở phía Đông và Tây sát biên giới. Chiến lược phòng thủ khảm phi tập trung cho phép chúng tôi quyết định khi nào – và bằng cách nào – chiến sự sẽ kết thúc” – Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi cho biết hôm 1-3.

Ông Robert Tollast, thuộc Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh, cho rằng từ lâu, Iran dường như thực hiện một số biện pháp đảm bảo lực lượng tiếp tục hoạt động trong trường hợp bị tấn công “chặt đầu” nhằm vào giới lãnh đạo. Các chỉ huy cấp địa phương hiểu họ cần làm gì nếu không nhận được mệnh lệnh.

Theo ông Tollast, vì radio và điện thoại di động có thể bị chặn, các kíp vận hành tên lửa sử dụng điện thoại dã chiến, thậm chí người đưa tin hoặc hệ thống cáp quang quân sự.

Iran khó cạn kiệt tên lửa?

Sau giai đoạn đầu, Mỹ – Israel bước vào giai đoạn dài hơi hơn: Truy tìm và loại bỏ những thành phần cuối cùng, khó tìm nhất trong kho vũ khí Iran. 

Chuyên gia tin rằng các vụ phóng tên lửa chủ yếu xuất phát từ bệ phóng di động, thay vì vị trí cố định trong hàng chục hầm ngầm khổng lồ – được mệnh danh là “thành phố tên lửa” – vốn bị Mỹ và Israel ném bom dữ dội.

Ông Jonathan Ruhe – chuyên gia về chiến lược Mỹ tại JINSA – đánh giá ngay cả khi tuyên bố của Mỹ và Israel là chính xác, “các bệ phóng di động vẫn là lựa chọn tối ưu hơn cho Iran để duy trì tốc độ bắn tên lửa ổn định”. Các bệ phóng còn lại của Iran – ít về số lượng nhưng khó phát hiện hơn – có thể khai hỏa, di chuyển và hòa lẫn vào môi trường xung quanh.

Trong khi đó, hệ thống phòng không của Israel đánh chặn khoảng 90% số tên lửa bay tới, còn số vụ phóng tên lửa hàng ngày của Iran ổn định ở mức khoảng 7-15 quả kể từ ngày thứ ba của cuộc chiến. Đây không phải kịch bản xấu nhất với cả Mỹ và Israel.

Tuy nhiên, Iran đã thành công khi ném bom các mục tiêu cụ thể với độ chính xác lớn, tập trung vào các radar trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột. Cho đến giờ, ít ai tin rằng Iran sẽ hoàn toàn cạn kiệt tên lửa.