Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM: “Phát hiện vụ nào, tôi mừng vụ đó”

Mới đây, UBND TPHCM đã ban hành công văn về việc yêu cầu các Sở, ngành tăng cường công tác quản lý kiểm dịch, kiểm soát giết mổ động vật bảo đảm an toàn dịch bệnh, an toàn thực phẩm dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ và Lễ hội Xuân năm 2026.

Động thái này diễn ra khi thời gian gần đây, các địa phương trên cả nước liên tục phát hiện số lượng lớn thực phẩm mất an toàn, khiến dư luận xôn xao. Trong đó, có 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả tại kho hàng của Công ty cổ phần Đồ hộp Hạ Long (TP Hải Phòng), và đường dây đã tuồn khoảng 800 tấn mì trộn chất độc hại ra thị trường suốt 3 năm qua ở TPHCM.

Tại Hà Nội, lực lượng chức năng triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán thực phẩm chức năng giả ngay tại nhà máy thuộc Công ty trách nhiệm hữu hạn Medistar Việt Nam (khu công nghiệp Quang Minh), với doanh thu 1.800 tỷ đồng sau 13 năm tung sản phẩm ra thị trường.

Phóng viên Dân trí có cuộc trò chuyện với bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM, để đi tìm câu trả lời cho giải pháp bảo vệ sức khỏe người dân, trong tình hình phức tạp nêu trên.

Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM trao đổi với phóng viên Dân trí (Ảnh: Hoàng Lê).

“Phát hiện vụ nào, tôi thấy mừng vụ đó”

Chỉ trong 2 tuần gần đây, liên tiếp các vụ việc phát hiện thực phẩm bẩn, kém chất lượng được cơ quan chức năng nhiều tỉnh thành trên cả nước công bố, với điểm chung là số lượng rất lớn và có đường dây sản xuất, cung ứng ra thị trường thời gian dài. Bà đánh giá thế nào về nguy cơ người dân sử dụng thực phẩm mất an toàn trong bối cảnh hiện nay?

– Tôi nghĩ nguy cơ về thực phẩm bẩn mất an toàn vẫn luôn rình rập xung quanh, dù chúng ta rất nỗ lực xử lý. Thú thật, khi phát hiện được vụ việc nào, tôi cảm thấy mừng vụ đó, vì ít ra nó cũng góp phần ngăn chặn được thực phẩm bẩn, không để tiếp cận thêm đến người dân, giúp cảnh báo cho cộng đồng, và cũng chứng tỏ chúng ta vẫn còn làm việc có hiệu quả.

Bởi nếu các lực lượng chức năng tung quân đồng loạt nhưng không phát hiện được gì, thì có hai khả năng. Khả năng thứ nhất là thực phẩm đã an toàn hết, nhưng liệu mọi người có tin điều này? Còn khả năng thứ hai là việc bản thân đối tượng vi phạm đã có nhiều thủ đoạn hơn, trong khi khả năng quản lý của lực lượng chức năng còn hạn chế, nên sai phạm không bị phát hiện ra.

Thực tế, thị trường thực phẩm nói chung và thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe có sự bùng nổ quá lớn, quá nhanh về số lượng thời gian qua.

Sau đại dịch Covid-19, kinh tế chưa kịp phục hồi nhiều so với trước đây. Điều này dẫn đến bản thân người dân, cộng đồng ưu tiên chọn thực phẩm rẻ. Cộng thêm việc một số doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân kiếm tiền bằng mọi giá, sản xuất thực phẩm kém chất lượng ngày càng tinh vi, thì nguy cơ mất an toàn thực phẩm sẽ càng lớn hơn.

Bà Phạm Khánh Phong Lan trong một lần đi kiểm tra thực phẩm tại siêu thị (Ảnh: NT).

Bà vừa nói về vấn đề quản lý. Có một thực tế dễ nhận thấy trong các vụ vừa qua, là việc thực phẩm mất an toàn được sản xuất có tính tổ chức, với đường dây quy mô lớn, thậm chí đến từ thương hiệu nổi tiếng, đầy đủ giấy phép hoạt động. Phải chăng, các quy chuẩn giám sát và quản lý chất lượng thực phẩm bằng giấy tờ vẫn còn kẽ hở?

– Hiện nay, chúng ta áp dụng cách quản lý cơ bản giống như nhiều nước, đó là tiến hành thẩm định rồi đến bước cấp phép, cấp chứng nhận chất lượng. Chưa bàn đến chuyện tiêu cực, thực phẩm khi được cấp các giấy tờ chứng nhận này chỉ đáp ứng yêu cầu ở thời điểm cấp phép. Để duy trì và bảo đảm cam kết chất lượng khi đến tay người dân, chúng ta phải làm rất nhiều việc.

Khi các đối tượng có ý định vi phạm, họ chắc chắn đã lường trước và nghiên cứu rất kỹ quy định. Ban đầu, họ đáp ứng đầy đủ tất cả thủ tục ban đầu, nhưng sau đó lại thuê gia công, hoặc thậm chí thuê cả nhà máy để làm sản phẩm giả. Do đó, ngoài quy chuẩn trên giấy tờ, rất cần thiết phải có chế độ hậu kiểm thực chất, từ khâu công bố, sản xuất đến phân phối lưu hành.

Thứ hai là ý thức doanh nghiệp. Đừng vì kiếm lợi nhuận bằng mọi giá mà bất chấp quy định, chỉ đảm bảo hồ sơ, giấy tờ mà coi nhẹ chất lượng sản phẩm. Và thứ ba, cộng đồng cần có ý thức tự bảo vệ mình, không thỏa hiệp mua hàng trôi nổi, hoặc chỉ kiểm tra đơn thuần vào giấy tờ.

Nhưng nói vậy không đồng nghĩa với việc chúng ta không tin tưởng vào việc cấp phép nữa. Đó vẫn là một chuẩn mực để cơ quan chức năng có căn cứ thẩm định chất lượng, ra quyết định xử lý, xử phạt khi có vi phạm.

Hiện nay, các quy chuẩn quản lý của Việt Nam đã ngày càng chặt chẽ và phát triển hơn. Nhiều nhà máy đã đạt chứng nhận thực hành sản xuất tốt (GMP), để ngày càng nâng cao chất lượng sản phẩm. Cái chúng ta cần là siết chặt quản lý, “cởi trói” cho lực lượng thanh tra, để triệt tiêu hành vi biến tướng sản xuất thực phẩm kém chất lượng dưới vỏ bọc đáp ứng đầy đủ các thủ tục, giấy tờ.

Lực lượng chức năng kiểm tra giấy tờ hoạt động của cơ sở kinh doanh thực phẩm (Ảnh: NT).

Bản thân tôi không quá hy vọng vào thanh tra theo kế hoạch, mà phải làm sao tăng cường việc thanh tra đột xuất. Chỉ khi doanh nghiệp, cơ sở sản xuất biết đoàn thanh tra có thể đến làm việc bất cứ lúc nào, sợ bị phát hiện sai phạm, thì ý thức tuân thủ quy định mới tốt lên.

Thực phẩm bẩn “gia nhiệt” có đảm bảo an toàn?

Trong vụ phát hiện 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả, dư luận, hệ thống cung ứng và cả cơ quan quản lý không khỏi ngạc nhiên khi việc phát hiện tiêu cực đã diễn ra hàng tháng trời, nhưng doanh nghiệp lặng im không thông báo, khiến các biện pháp kiểm soát ngăn chặn thực phẩm bẩn gặp khó khăn.

Đứng ở góc độ người phụ trách cơ quan quản lý an toàn thực phẩm, bà đánh giá việc chậm trễ thông tin có thể dẫn đến những hậu quả gì?

– Trước hết, có thực trạng từ thời gian phát hiện cho tới thời gian công bố vụ việc sai phạm có khoảng cách rất lâu. Và như vậy, người dân không biết thông tin gì nên vẫn mua, sử dụng thực phẩm nguy cơ.

Thậm chí, có trường hợp sau khi công bố, doanh nghiệp sai phạm còn “cãi chày, cãi cối” rằng thực phẩm đấy dù lúc phát hiện là bẩn, nhưng sau đó đã chế biến và đun sôi, gia nhiệt để virus chết hết, nên vẫn đảm bảo an toàn. Chuyện đó hoàn toàn không đúng, vì virus hay vi khuẩn dù bị tiêu diệt nhưng độc tố đã sản sinh vẫn có thể bền nhiệt, đồng nghĩa mầm bệnh vẫn còn.

Tôi cho rằng khi đã phát hiện nguồn thực phẩm không đảm bảo chất lượng, bên cạnh việc tiếp tục điều tra để xử lý đến nơi đến chốn, chúng ta cũng phải làm sao để ngăn không cho những thực phẩm bẩn này tiếp tục len lỏi trên thị trường và được tiêu thụ, trong đó có việc phối hợp thông tin kịp thời.

Trong sự việc phát hiện 130 tấn thịt bẩn tại kho của Công ty cổ phần Đồ hộp Hạ Long, kể cả vụ mì tẩm hàn the ở TPHCM, chúng tôi cũng như người dân chỉ nắm được thông tin khi báo chí đăng tải, từ đó mới khẩn trương triển khai, nên rất bị động.

Tóm lại, việc bảo đảm an toàn thực phẩm là một quá trình phải làm đồng bộ, và khâu nào cũng quan trọng. Chỉ cần một khâu trong đó đứt gãy có thể đưa đến hậu quả rất nguy hại và ngộ độc xảy ra hàng loạt. Một khi đã xảy ra ngộ độc, vấn đề xử lý và xác định nguyên nhân lại cực kỳ khó khăn hơn nữa.

Nạn nhân một vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra ở TPHCM năm 2025 (Ảnh: BV).

Chính vì vậy, chúng ta cần xem việc chậm thông tin số lượng lớn thực phẩm không đạt chuẩn trong thời gian dài là một bài học lớn. Điều đó có thể làm người dân mất niềm tin. Tôi xin chia sẻ nỗi lo với những người đã lỡ tiêu thụ, lỡ ăn thực phẩm do doanh nghiệp sai phạm sản xuất thời gian qua.

Cần cơ chế phối hợp thông tin kịp thời

Đâu là giải pháp để ngăn chặn “bài học” trên xảy ra trong tương lai, thưa bà?

– Trước hết, chúng ta phải coi lại trách nhiệm của các cơ quan quản lý. Chúng ta phải bổ sung cơ chế về luật trong vấn đề thanh kiểm tra, và làm sao khi phát hiện sai phạm cần xử lý không có vùng cấm, không bao che.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế phối hợp thông tin sự việc kịp thời. Nếu chưa thể công khai ngay với quần chúng, ít ra sự việc cũng phải được thông báo trong hệ thống quản lý, để chúng ta có những hành động siết chặt kiểm soát thực phẩm có nguy cơ. Vấn đề này cần được luật hóa.

Với doanh nghiệp – kể cả nhà sản xuất chính hay đơn vị, cá nhân gia công – Sở An toàn thực phẩm khuyến cáo họ thường xuyên kiểm tra, so sánh các tiêu chuẩn sản phẩm được cơ quan chức năng cấp phép với sản phẩm thực tế, để sớm phát hiện những dấu hiệu bất thường ngay từ nguyên liệu sản xuất. Và khi phát hiện bất thường, cần báo ngay cho cơ quan chức năng để có hướng xử lý kịp thời.

TPHCM đến nay chưa phát hiện nhà máy sản xuất thực phẩm chức năng lớn nào nằm trong khu công nghiệp, nhưng không phải vì vậy mà chúng ta được phép yên tâm. Có thể hành vi ấy đang diễn ra trong bóng tối. Chúng tôi vẫn trong tâm thế luôn luôn theo dõi, nắm bắt mọi nguồn thông tin để nhanh chóng vào cuộc khi tình huống trên xảy ra.

Sở An toàn thực phẩm TPHCM (Ảnh: Hoàng Lê).

Cũng cần khẳng định rằng, việc đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm không chỉ có một mình Sở An toàn thực phẩm làm, mà rất nhiều ngành cùng tham gia, bao gồm quản lý thị trường, công an, nông nghiệp, công thương…

Sự phối hợp thống nhất liên ngành trong xử lý, thông tin càng sớm chừng nào, càng tốt chừng nấy cho người dân. Ở chiều ngược lại, cơ quan chức năng cũng cần chặt chẽ trong điều tra, để tránh doanh nghiệp gặp oan uổng khi công bố sự việc. Đây là thách thức rất lớn, và nhiệm vụ của chúng ta là phải làm sao cân đối được hai vấn đề này.

Xin cảm ơn những chia sẻ thẳng thắn của bà!