Greenland và cuộc khủng hoảng chưa từng có tiền lệ với NATO

Một số nước NATO có thể đưa lực lượng đến Greenland (Ảnh: Alamy).

NATO tiến thoái lưỡng nan

Đối với châu Âu, việc Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng đồng nghĩa với không có gì là chắc chắn. Việc chính quyền Tổng thống Trump dọa sáp nhập đảo Greenland, một vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, đã đẩy NATO vào tình huống chưa từng có tiền lệ: một liên minh được xây dựng trên nguyên tắc phòng thủ tập thể, nay lại phải đối mặt với viễn cảnh một thành viên có thể tấn công thành viên khác.

Nhà Trắng đầu tuần này cho biết Tổng thống Trump đang “thảo luận một loạt các phương án” để giành quyền kiểm soát Greenland, và không bị loại trừ phương án quân sự.

Mặc dù Ngoại trưởng Marco Rubio đã cố gắng giảm nhẹ lo ngại về khả năng can thiệp quân sự, cho rằng Washington đang cân nhắc việc mua Greenland, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã gióng lên cảnh báo: “Nếu Mỹ chọn tấn công quân sự một quốc gia NATO khác, thì mọi thứ sẽ chấm dứt, bao gồm cả NATO, và do đó là nền an ninh đã được thiết lập kể từ sau Thế chiến II”.

Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo châu Âu khác, ít nhất là trước công chúng, lại giữ im lặng vì lý do khó nói: Mỹ có thể không còn là một đồng minh đáng tin cậy của châu Âu, nhưng hiện tại vẫn là một đồng minh cần thiết.

Trong bối cảnh châu Âu cần sự hỗ trợ quân sự và ngoại giao của Mỹ để đối phó Nga, những lời đe dọa mới của ông Trump liên quan đến Greenland đã đặt châu Âu vào thế tiến thoái lưỡng nan: làm thế nào để giữ Mỹ không can thiệp vào Greenland, nhưng vẫn duy trì sự hỗ trợ của Mỹ ở Ukraine?

Sự căng thẳng này thể hiện rõ tại Paris trong tuần này, khi đại diện từ 35 quốc gia, trong đó có Mỹ, thảo luận về việc bảo đảm an ninh hậu chiến cho Ukraine trong trường hợp đạt được thỏa thuận hòa bình với Nga. Dù cuộc họp diễn ra suôn sẻ và dẫn tới những cam kết cụ thể, bầu không khí thân thiện đã bị phủ bóng bởi những câu hỏi khó chịu tại cuộc họp báo về vấn đề đang treo lơ lửng trên bàn ngoại giao.

Đứng cạnh đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Trump là Jared Kushner, lãnh đạo Anh và Pháp đều không sẵn sàng chỉ trích Mỹ về những lời đe dọa nhằm vào Đan Mạch, vì lo ngại làm tổn hại vai trò của Washington trong tiến trình hòa bình Ukraine.

Châu Âu đã nhượng bộ không ít để giữ Mỹ đứng về phía mình. Trong khi nhiều ý kiến kêu gọi châu Âu phải có lập trường cứng rắn hơn với Mỹ, thì theo Mujtaba Rahman, Giám đốc điều hành phụ trách châu Âu của công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, châu Âu không có đủ đòn bẩy để làm điều đó.

“Nhiều nhà lãnh đạo châu Âu muốn nói cứng với Mỹ … Họ muốn đứng lên và chỉ ra những gì đang diễn ra, nhưng đơn giản là họ không ở vào vị thế để làm vậy, bởi trong thời gian rất dài, họ đã giao phó an ninh của mình cho Mỹ”, ông Rahman nói.

Theo ông Rahman, cũng như năm ngoái, ưu tiên của châu Âu trong năm nay vẫn là giữ Mỹ tiếp tục can dự vào Ukraine, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc gây sức ép buộc Copenhagen “đi tới một sự dàn xếp” với Mỹ về Greenland.

“Về cơ bản, tôi không nghĩ họ có lựa chọn nào khác, bởi quá trình tái vũ trang của châu Âu cần từ 3-5 năm”, ông nói thêm.

Do chính quyền Tổng thống Trump chưa tìm kiếm sự phê chuẩn của quốc hội cho các gói viện trợ quân sự mới dành cho Ukraine, châu Âu đã cáng đáng việc tài trợ cho quốc phòng của Ukraine hơn một năm qua. Tuy nhiên, trong khi xây dựng năng lực công nghiệp quốc phòng của riêng mình, châu Âu vẫn phụ thuộc nặng nề vào Mỹ về vũ khí để cung cấp cho Ukraine.

“Đòn bẩy” của châu Âu

Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen trên tàu thị sát gần Greenland (Ảnh: AFP).