Hệ lụy khi Mỹ rút khỏi 66 tổ chức quốc tế

Chính quyền Tổng thống Donald Trump ngày 7/1 thông báo Mỹ sẽ rút khỏi 66 tổ chức quốc tế, trong bối cảnh Washington thu hẹp vai trò hợp tác toàn cầu ở nhiều lĩnh vực. Trong số này, 31 tổ chức, thực thể liên quan tới Liên Hợp Quốc.

Tuyên bố của Nhà Trắng nêu rõ Mỹ sẽ rút lui và dừng mọi khoản tài trợ vì hoạt động của các tổ chức này “đi ngược lại lợi ích quốc gia, an ninh, thịnh vượng kinh tế và chủ quyền của Mỹ”.

Trong số các tổ chức đáng chú ý mà Mỹ rút khỏi có Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC), cơ quan khoa học cung cấp những nghiên cứu và định hướng chính sách khí hậu toàn cầu, cũng như Công ước khung của LHQ về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC), hiệp ước nền tảng làm cơ sở cho tất cả thỏa thuận quốc tế lớn về khí hậu.

Mỹ cũng sẽ rời Diễn đàn Toàn cầu về Di cư và Phát triển, tổ chức từng góp phần xây dựng Thỏa thuận Toàn cầu của Liên Hợp Quốc về di cư năm 2018. Đây là văn kiện mà chính quyền ông Trump từng bác bỏ trong nhiệm kỳ đầu, cho rằng nó xâm phạm chủ quyền.

Mỹ cũng rút khỏi UN Women, tổ chức hoạt động vì bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ, cũng như Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), cơ quan chủ chốt hỗ trợ sức khỏe sinh sản và quyền sinh sản trên toàn cầu. Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã cắt toàn bộ tài trợ cho UNFPA khi nhiều người Mỹ cáo buộc cơ quan này “cổ xúy cho phá thai”.

“Mỹ dường như đang quay lưng với các tổ chức thúc đẩy luật pháp quốc tế, phát triển kinh tế, hợp tác môi trường và quyền về giới”, Richard Gowan, giám đốc phụ trách về Liên Hợp Quốc của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG) ở Bỉ, nói.

Gowan cho hay kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng hồi tháng 1/2025, chính phủ Mỹ đã coi nhẹ hợp tác phát triển kinh tế và môi trường, đồng thời chỉ trích nỗ lực thúc đẩy bình đẳng giới.

Một số tổ chức mà Mỹ tuyên bố rút khỏi ít được nhiều người biết đến hơn như Ủy ban Cố vấn Bông Quốc tế, cơ quan của các quốc gia sản xuất bông được thành lập tại Washington cách đây gần 90 năm.

Ngoại trưởng Marco Rubio ca ngợi động thái của chính quyền Trump, cho rằng nhiều tổ chức quốc tế đang có chung mục tiêu là “kìm hãm chủ quyền” của Mỹ. Ông Rubio, người đã giám sát việc giải thể Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) vào năm ngoái, nói rằng Mỹ đang nhắm vào “tổ hợp tổ chức phi chính phủ” và “mạng lưới tinh hoa” điều hành hệ thống này.

Nhiều nhà hoạt động nhân quyền đã phản bác lập trường của Mỹ. “Đây là sự gia tăng rõ rệt cách tiếp cận có chọn lọc của chính quyền Mỹ đối với nhân quyền”, Amanda Klasing, giám đốc sáng kiến dân chủ Mỹ tại Tổ chức Giám sát Nhân quyền, nói.

Klasing cáo buộc chính quyền ông Trump đang tiếp tục nỗ lực “phá vỡ hệ thống toàn cầu” mà Mỹ đã gây dựng từ sau Thế chiến II, vốn nhằm bảo vệ cho mọi người “dù họ là ai và ở đâu”.

Động thái mới nhất diễn ra gần một năm sau khi ông Trump quyết định rút Mỹ khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, với lập luận rằng các tổ chức này đã giúp “những kẻ vi phạm nhân quyền lợi dụng tổ chức để né tránh sự giám sát”.

Tổng thống Trump cũng thường xuyên căng thẳng với Liên Hợp Quốc, đặc biệt về chính sách di cư và khí hậu. “Mục đích của Liên Hợp Quốc là gì?”, ông từng đặt câu hỏi tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc hồi tháng 9/2025, đồng thời nói tổ chức này có tiềm năng lớn nhưng rốt cuộc chỉ đưa ra “những lời nói suông”.

Dù mọi việc chưa đi đến quyết định rút Mỹ khỏi Liên Hợp Quốc, ông Trump đã gây ra cuộc khủng hoảng cho thể chế toàn cầu này bằng cách cắt giảm hàng tỷ USD tài trợ và yêu cầu tổ chức này thay đổi cách thức hoạt động.

Dưới thời ông Trump, Mỹ đã từ chối nộp khoản đóng góp bắt buộc cho ngân sách thường xuyên của Liên Hợp Quốc năm 2024. Chính quyền Trump cũng hủy khoảng một tỷ USD tài trợ cho khoản đóng góp năm 2025 và hoạt động gìn giữ hòa bình, dù các khoản này đã được quốc hội phê chuẩn.

Tác động cụ thể từ động thái mới của Mỹ hiện chưa rõ ràng. Thực tế ông Trump đã gần như chấm dứt sự tham gia của Mỹ đối với một số tổ chức, trong đó có IPCC, từ năm ngoái.

Mỹ hiện chưa rút khỏi một số tổ chức mà giới chuyên gia từng cảnh báo sẽ bị Washington đưa vào tầm ngắm, bao gồm các cơ quan LHQ về hỗ trợ di cư và người tị nạn, cũng như Cơ quan Năng lượng Quốc tế, tổ chức mà chính quyền ông Trump nhiều lần chỉ trích vì các nghiên cứu về năng lượng sạch.

Một quan chức Liên Hợp Quốc giấu tên cho biết phần lớn các tổ chức mà Mỹ rút khỏi là các cơ quan mà Mỹ hiện không phải thành viên hoặc chỉ tham gia rất hạn chế. Nhiều tổ chức liên quan tới phát triển, phụ nữ và khí hậu, vốn là những lĩnh vực mà chính quyền ông Trump từ lâu nói rõ không phải ưu tiên của họ.

Nhưng động thái này cũng đang khiến Mỹ suy giảm vị thế toàn cầu, theo giới quan sát.

“Ai sẽ hưởng lợi trong tình huống này? Có lẽ là Trung Quốc”, Gowan nói. “Trung Quốc đã đầu tư vào các cơ quan của Liên Hợp Quốc, vốn tập trung vào chính sách phát triển suốt nhiều năm qua. Và giờ thì Mỹ đã rời bỏ sân chơi”.

Một ngày sau thông báo của ông Trump, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh khẳng định các tổ chức thuộc hệ thống Liên Hợp Quốc đã góp phần “gìn giữ hòa bình và ổn định toàn cầu”, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và “bảo vệ quyền bình đẳng của mọi dân tộc”.

Bà nhấn mạnh ý nghĩa của một tổ chức quốc tế không nằm ở việc phục vụ cho “những lợi ích ích kỷ” của bất kỳ quốc gia đơn lẻ nào, mà nằm ở việc “đại diện cho tất cả các quốc gia”.

“Những gì chúng ta đang chứng kiến chứng minh rằng việc thực thi hiệu quả hệ thống Liên Hợp Quốc là lá chắn ngăn chặn ‘luật rừng’, cũng như ngăn không cho trật tự quốc tế bị chi phối bởi logic ‘lẽ phải thuộc về kẻ mạnh và vũ lực đại diện cho công lý'”, bà nói. “Trung Quốc sẽ tiếp tục ủng hộ chủ nghĩa đa phương, ủng hộ vai trò trung tâm của Liên Hợp Quốc và nỗ lực xây dựng một hệ thống toàn cầu công bằng, bình đẳng”.

Bên trong nước Mỹ, nghị sĩ Dân chủ Raja Krishnamoorthi, thành viên cao cấp Ủy ban Đặc biệt tại Hạ viện về cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc, cảnh báo rằng động thái rút khỏi 66 tổ chức quốc tế sẽ “trao lợi thế chiến lược vào tay Bắc Kinh”.

Theo ông, khi rút lui, Mỹ đã chủ động nhường lại ảnh hưởng và quyền lãnh đạo cho các đối thủ cạnh tranh, nổi bật là Trung Quốc, khiến các đồng minh và đối tác phải đặt câu hỏi về độ tin cậy của nước Mỹ.

“Đây là một bước lùi liều lĩnh khỏi vai trò lãnh đạo của Mỹ. Điều này sẽ làm suy yếu an ninh, kinh tế và ảnh hưởng toàn cầu của chúng ta”, ông Krishnamoorthi nhấn mạnh.

Quyết định này cũng sẽ gây ra những hệ lụy trực tiếp đối với người dân Mỹ, bởi hợp tác quốc tế đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm an toàn trong nước.

“Động thái này khiến Mỹ từ bỏ các cơ chế phối hợp chống khủng bố giúp ngăn chặn các cuộc tấn công cực đoan, từ bỏ các quan hệ đối tác y tế công cộng giúp phát hiện và khoanh vùng dịch bệnh, cũng như nỗ lực ổn định giúp giảm thiểu xung đột và khủng hoảng nhân đạo trước khi chúng lan đến nước Mỹ”, ông nói.

“Nếu các thể chế cần cải tổ, câu trả lời phải là sự lãnh đạo và trách nhiệm giải trình, chứ không phải là sự thoái thác. Quay lưng lại với thế giới không phải là đặt nước Mỹ lên trên hết (America First). Nó khiến nước Mỹ trở nên đơn độc (America Alone)”, Krishnamoorthi nói.

Thanh Tâm (Theo Washington Post, Reuters, AFP)