Hoa kiểng Sa Đéc: Giữ gốc rễ – mở lối tương lai

Hoa Sa Đéc không chỉ nở trên luống đất phù sa Sa Giang, mà nở trong ký ức, trong tư duy phát triển và trong khát vọng vươn xa của một vùng đất trăm năm làm nghề.

Giữa đêm Sa Đéc rực rỡ ánh đèn hoa, Festival Hoa – Kiểng Sa Đéc lần thứ 2 năm 2025 (từ ngày 27-12-2025 đến ngày 4-1-2026) không chỉ mở ra một mùa lễ hội, mà mở cánh cửa nhìn lại hành trình hơn trăm năm của một làng nghề.

Từ những giàn hoa mưu sinh ven sông đến tư duy kinh tế sáng tạo, hoa Sa Đéc đang bước vào một chặng đường mới – nơi di sản được đánh thức, con người giữ vai trò trung tâm và tương lai được kiến tạo.

Phát biểu tại lễ khai mạc Festival Hoa kiểng Sa Đéc lần thứ 2, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan không nói nhiều về những con số hay thành tích, mà bắt đầu bằng một câu gợi mở chiều sâu văn hóa:

“Hoa của đất mang cho đời hương sắc. Hoa của đời mang hương sắc cho hoa. Giữa Sa Đéc rực sáng đèn hoa, khi hương hoa len theo từng cơn gió, đêm nay chúng ta không chỉ khai mạc một lễ hội của tình đất, tình hoa, tình người mà còn mở cánh cửa trở về miền ký ức”.

Theo ông, giữa không gian rực rỡ sắc hoa hôm nay, Festival không chỉ là một sự kiện văn hóa – du lịch, mà còn là dịp để cộng đồng cùng “trở về miền ký ức” của nghề trồng hoa đã bén rễ hơn trăm năm bên dòng Sa Giang.

Hoa Sa Đéc, theo ông Lê Minh Hoan, không lớn lên trong nhà kính khép kín mà nở giữa mưa nắng, mùa nước nổi và cả những năm tháng gian nan của đất nước.

“Mỗi bông hoa nở là một lần người nông dân cúi xuống với đất, một lần ngước lên với trời, một lần học cách kiên nhẫn” – sự kiên nhẫn ấy làm nên “hồn” cho hoa Sa Đéc.

Có lẽ vì vậy, hoa Sa Đéc không chỉ đẹp mà còn có hồn.

Hồn của những người cha, người mẹ dậy từ tinh mơ.

Hồn của những đôi tay chai sần vẫn nâng niu từng chậu hoa kiểng.

Hồn của những thế hệ nối tiếp nhau giữ nghề không chỉ vì sinh kế mà vì tình thương.

Nhân dịp nghề trồng hoa kiểng Sa Đéc được vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể, Phó Chủ tịch Quốc hội bày tỏ sự tri ân đối với cộng đồng làng hoa – những người đã âm thầm làm đẹp cho đời, bền bỉ bám nghề ngay cả khi thị trường biến động, rủi ro luôn rình rập.

Theo ông Lê Minh Hoan, hoa kiểng Sa Đéc hôm nay không chỉ đi ra chợ Tết hay hội hoa xuân, mà đã bước vào những không gian mới: du lịch trải nghiệm, nghệ thuật sắp đặt, thiết kế cảnh quan, không gian công cộng, giáo dục thẩm mỹ và các ngành công nghiệp sáng tạo.

“Một bông hoa nếu chỉ bán theo chậu thì giá trị có hạn. Nhưng gắn thêm một câu chuyện, một trải nghiệm, một ký ức hay một tác phẩm nghệ thuật, thì giá trị không đo đếm được bằng tiền.”

Đó chính là kinh tế sáng tạo – nơi hoa không chỉ nở trên luống đất, mà nở trong tâm trí con người.

Ông kỳ vọng Sa Đéc không chỉ được nhớ đến là “làng hoa”, mà trở thành một không gian sáng tạo hoa kiểng – nơi người trẻ tìm thấy cơ hội khởi nghiệp, nơi nghệ sĩ tìm được cảm hứng và nơi du khách không chỉ chụp ảnh rồi rời đi, mà ở lại để thấu hiểu và cảm nhận.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Phạm Thành Ngại, từ một làng hoa khiêm tốn bên dòng sông, Sa Đéc hôm nay đã vươn mình trở thành trung tâm sản xuất hoa kiểng lớn nhất Đồng bằng sông Cửu Long, với hơn 2.000 chủng loại, cung cấp hàng chục triệu sản phẩm mỗi năm, từng bước hướng đến thị trường quốc tế.

Festival Hoa kiểng Sa Đéc lần thứ 2, với thông điệp “Sắc hoa ngày mới”, không chỉ là ngày hội của hoa, mà là cam kết của chính quyền và cộng đồng trong việc nâng tầm chuỗi giá trị ngành hoa kiểng, gắn nông nghiệp với công nghệ, văn hóa và du lịch bền vững.

Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp đặc biệt tâm đắc với tư duy của ông Lê Minh Hoan về các thế hệ làm nghề hoa:

Thế hệ thứ nhất gieo hạt bằng đôi tay; thế hệ thứ hai mở đường bằng tư duy kinh tế; thế hệ thứ ba thăng hoa bằng nghệ thuật và kỳ vọng vào thế hệ tương lai, thế hệ thứ tư phải dẫn dắt bằng khoa học, công nghệ và sáng tạo.

“Đó là trách nhiệm, là trăn trở của chúng tôi, đặt câu hỏi sau lễ hội hoa hôm nay, Sa Đéc phải nâng tầm để du khách đến không chỉ để trải nghiệm, để xem, để lưu giữ hình ảnh mà là có sản phẩm vật thể, phi vật thể từ hoa đến mọi công chúng, kết nối tuần hoàn cùng những sản phẩm đặc trưng của tỉnh.

Khi nói đến Đồng Tháp, mọi người phải nghĩ ngay đến thủ phủ hoa, thủ phủ trái cây, thủ phủ lúa gạo, thủ phủ cá tra, góp phần xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh như Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I đã đề ra”, ông Ngại nhấn mạnh.

Lễ hội mang lại sắc màu và niềm vui, còn làng hoa Sa Đéc được gìn giữ bởi sự bền bỉ của những người trồng hoa – những con người chấp nhận mùa vụ thất thường, chi phí tăng cao, đầu ra bấp bênh để đổi lấy một điều không đổi: được sống cùng nghề.

Theo anh Chiến (chủ vườn hoa Chiến Thảo), ký ức tuổi thơ của anh gắn liền với mùi đất trồng, với giàn hoa và hình ảnh người cha lặng lẽ cặm cụi bên những luống hồng, vạn thọ mỗi sớm.

Ngày nhỏ, anh chỉ quanh quẩn chơi đùa, chưa từng nghĩ mình sẽ theo nghề trồng hoa. Lớn lên, anh rẽ sang nhiều công việc khác nhau trước khi nhận ra điều quen thuộc nhất lại chính là nơi mình muốn quay về.

“Giờ đây hoa không chỉ là kế sinh nhai mà đã trở thành máu thịt của tôi”, anh Chiến chia sẻ sau hơn mười năm gắn bó trở lại với vườn hoa của gia đình.

Cùng câu chuyện tiếp nối nghề, bà Phạm Thị Kim Bông sinh ra và lớn lên trong một gia đình nhiều thế hệ trồng hoa. Những kinh nghiệm canh tác không đến từ sách vở, mà được đúc kết qua từng mùa hoa, từng lần theo mẹ ra vườn chăm sóc cây.

Với bà, trồng hoa hôm nay không đơn thuần là giữ một công việc quen thuộc, mà là giữ lại một phần ký ức của gia đình.

“Trồng hoa với tôi là sự tiếp nối nghề của ba mẹ. Bên cạnh những giống hoa truyền thống, tôi trồng thêm nhiều giống mới, áp dụng kỹ thuật mới để canh tác hiệu quả hơn”, bà Bông nói.

Từ những câu chuyện như vậy, làng hoa Sa Đéc được gìn giữ không chỉ bằng kỹ thuật hay thị trường, mà bằng sự tiếp nối âm thầm giữa các thế hệ.

Mỗi gốc kiểng, mỗi chậu hoa mang theo dấu ấn của người đi trước và niềm tin của người ở lại – để nghề hoa không dừng lại ở ký ức, mà tiếp tục sống trong hiện tại và bước sang tương lai.

Như lời Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan chia sẻ: hoa dạy con người biết sống chậm, sống tử tế, sống hài hòa với thiên nhiên và biết chờ đợi. Một dáng kiểng đẹp có khi mất hàng chục năm để uốn, cũng như một làng nghề cần thời gian để tích lũy chiều sâu.

Hoa Sa Đéc có thể đi rất xa, nhưng gốc rễ vẫn phải ở lại – ở những con rạch nhỏ, những khu vườn xưa và trong cách người Sa Đéc đối đãi với đất, với nước và với nhau.

Ở tầng sâu hơn của kinh tế hoa Sa Đéc là thế giới của bonsai – nơi thời gian được uốn nắn trong từng cành lá. Là đời thứ năm nối dài truyền thống hoa kiểng gia đình, ông Nguyễn Phước Lộc lớn lên cùng giàn kiểng, quen việc quấn dây, tỉa cành từ thuở theo mẹ ra vườn.

Gắn bó với nghề từ năm 1986, hơn 30 năm qua, ông trở thành một trong những người góp phần gìn giữ và phát triển nghệ thuật tạo dáng bonsai Sa Đéc.

Hiện là chủ nhân Bảo tàng Bonsai Sa Đéc, ông Lộc lưu giữ tinh hoa của nghề kiểng cổ, nơi nhiều tác phẩm được định giá cao – minh chứng cho giá trị nghệ thuật của kiểng Việt.

Không dừng ở sưu tầm, ông trăn trở với con đường phát triển lâu dài của bonsai và cho rằng lợi thế lớn nhất nằm ở điều kiện tự nhiên.

“Sa Đéc sở hữu lợi thế hiếm có: không nhiễm mặn, khí hậu ổn định, thời gian nuôi cây ngắn hơn nhiều nơi. Đủ ‘thiên thời – địa lợi – nhân hòa’ để bonsai Việt bước ra thế giới”, ông Lộc nhấn mạnh.

Song song đó, ông mở lớp truyền nghề cho thế hệ trẻ, từ kỹ thuật uốn – dưỡng – tạo dáng đến tư duy làm nghề dài hơi, hướng tới thu nhập ổn định.

Giấc mơ xuất khẩu bonsai vì thế không chỉ của riêng ông, mà là khát vọng chung: xây dựng thương hiệu bonsai Việt mộc mạc, tinh tế và giàu bản sắc, để một ngày kiểng Việt hiện diện xứng đáng trên các sàn đấu giá và triển lãm lớn của thế giới.

Theo TS. Trần Hữu Hiệp – Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đồng bằng sông Cửu Long, nhận định của Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan đã mở ra một hướng tiếp cận mới cho hoa kiểng Sa Đéc, vượt ra khỏi khuôn khổ sản xuất mùa vụ gắn với chợ Tết.

Hoa kiểng, theo ông, cần được nhìn nhận như một phần của kinh tế dịch vụ, kinh tế sáng tạo và kinh tế thẩm mỹ, nơi giá trị không chỉ nằm ở mua bán mà còn ở trải nghiệm, cảm xúc và bản sắc văn hóa.

“Hoa Sa Đéc không chỉ để bán, mà còn để kể câu chuyện về lịch sử, con người và lối sống hài hòa với thiên nhiên”, ông Hiệp nhấn mạnh, cho rằng khi đó làng hoa sẽ trở thành một không gian văn hóa sống động, có chiều sâu và bền vững hơn.

Để kinh tế làng hoa phát triển lâu dài, TS. Trần Hữu Hiệp cho rằng cần chuyển từ tư duy đơn ngành sang phát triển theo hệ sinh thái, kết nối trồng hoa với du lịch, dịch vụ, thiết kế cảnh quan và các hoạt động văn hóa.

Du lịch làng hoa không thể chỉ dừng ở tham quan, chụp ảnh, mà phải tạo ra những trải nghiệm thực sự như trồng hoa, học nghề, giáo dục thẩm mỹ – đồng thời trang bị cho người trồng hoa kỹ năng làm du lịch và kể câu chuyện làng nghề.

Ông cũng lưu ý, phát triển bền vững không thể tách rời yếu tố môi trường và sinh kế. Canh tác hoa cần sử dụng hợp lý tài nguyên đất, nước, thích ứng với biến đổi khí hậu, và quan trọng hơn là đảm bảo thu nhập ổn định để người trồng hoa có niềm tin, niềm tự hào với nghề.

Đánh giá về tiềm năng, TS. Trần Hữu Hiệp khẳng định Sa Đéc hoàn toàn có thể trở thành “Đà Lạt của đồng bằng” nếu biết kết hợp hài hòa giữa nông nghiệp, du lịch và kinh tế sáng tạo.

Khi đó, hoa Sa Đéc không chỉ rực rỡ mỗi dịp Tết, mà còn tạo ra giá trị kinh tế ổn định, bền vững và lâu dài cho địa phương và cho cả vùng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng cái đẹp của hoa Sa Đéc không chỉ nằm ở sắc hoa hay dáng kiểng, mà ở sự nhẫn nại, hiền hòa và tình yêu đất được truyền từ đời này sang đời khác.

“Hoa Sa Đéc có thể đi rất xa nhưng gốc rễ vẫn phải ở lại đây, ở những con rạch nhỏ, ở những khu vườn xưa, ở cách người Sa Đéc đối đãi với đất, với nước và đối đãi với nhau”, ông Lê Minh Hoan nói.

Từ nền tảng đó, ông gợi mở lãnh đạo Đồng Tháp cần tự tin bước vào hành trình đổi mới sáng tạo để hình thành một nền kinh tế di sản. Sa Đéc không chỉ có làng hoa, mà còn có làng bột, đình chùa, nhà cổ, biệt thự xưa, những lò gạch cũ; rộng hơn là làng cổ Đông Hòa Hiệp, Cù lao Tân Thuận Đông, Cù lao Thới Sơn, làng hoa Mỹ Phong…

“Tất cả đều là tài nguyên vẫn còn vẹn nguyên và cần chăm chút để không bị xô lệch, để tạo việc làm và sinh kế cho cộng đồng. Làm tốt điều đó, Đồng Tháp sẽ khác biệt”, ông Lê Minh Hoan kỳ vọng.

Festival rồi sẽ khép lại, nhưng tinh thần của hoa Sa Đéc được kỳ vọng sẽ tiếp tục lan tỏa lâu dài trong mỗi quyết sách, mỗi dự án phát triển và trong lựa chọn của thế hệ trẻ, để những mùa lễ hội sau không chỉ là ngày hội của sắc hoa, mà là ngày hội của cộng đồng, do chính cộng đồng chung tay kiến tạo và hưởng lợi.