Khi AI và chi phí đại học làm lung lay lợi thế vốn có của tấm bằng cử nhân, nhiều người trẻ Mỹ chọn học nghề, vừa học vừa làm, để sớm gia nhập thị trường lao động.
Ở tuổi 21, Caleb Clement có bằng về cơ điện tử của Cao đẳng Kỹ thuật Tri-County và một công việc anh yêu thích tại nhà máy BMW ở Spartanburg, bang Nam Carolina, Mỹ.
Clement tham gia đội phát triển robot từ thời học trung học cơ sở. Sau khi lên trung học phổ thông, anh theo học chương trình đào tạo song song tại Tri-County về kỹ thuật điện và cơ khí. Trường cũng đào tạo thêm cả kỹ năng giao tiếp và phỏng vấn, những điều đã giúp ích rất nhiều cho anh trên con đường sự nghiệp.
Hiện tại, nhờ chương trình học bổng của BMW, Clement vừa đi học ban ngày vừa làm ca đêm tại nhà máy, nơi anh bảo trì các robot giúp lắp ráp mọi thứ từ bệ cửa sổ đến tấm thân xe. Clement cho biết mỗi ngày đều được làm điều gì đó mới mẻ.
“Tôi vừa lao động chân tay, vừa dùng trí óc. Đừng nghĩ rằng chúng tôi chỉ có vặn mấy con ốc”, anh nói.
Một công nhân trong nhà máy BMW ở Nam Carolina hồi năm 2022. Ảnh: Reuters
Galen DeHay, hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Tri-County, cho hay ngày càng nhiều người trẻ chọn các chương trình vừa học vừa làm, con đường cho phép họ tích lũy đồng thời kiến thức và kỹ năng làm việc thậm chí từ thời trung học.
“Đến tuổi 19, họ đã có thể gia nhập lực lượng lao động”, ông DeHay nói. “Một trong những điều đầu tiên sinh viên dù ít tuổi hay nhiều tuổi quan tâm là ‘tôi sẽ kiếm được bao nhiêu khi ra trường và tôi có thể đi làm ngay ở đâu”.
Ông DeHay cho hay số lượng ghi danh vào trường Tri-County mùa thu năm 2025 tăng 4% so với năm 2024, trong đó sinh viên tập trung vào các ngành sản xuất tiên tiến, y tế, quản trị kinh doanh và dịch vụ máy tính.
Trong gần 50 năm qua, các nghiên cứu chỉ ra việc sở hữu bằng cử nhân và sau đại học mang lại triển vọng việc làm tốt hơn, từ mức lương cho đến sự ổn định về nghề nghiệp.
“Trong nhiều thập kỷ, người tốt nghiệp đại học thường có tỷ lệ thất nghiệp thấp hơn, tìm được việc nhanh và ổn định hơn so với những người chỉ tốt nghiệp trung học và không theo học đại học”, báo cáo năm 2025 của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Cleveland chỉ ra.
Nhưng giờ đây, khi tính ổn định của công việc văn phòng bị đặt dấu hỏi trong bối cảnh các công ty Mỹ đẩy mạnh ứng dụng AI, dữ liệu liên bang cho thấy xu hướng này đang bắt đầu đảo chiều.
Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), khoảng cách về tỷ lệ thất nghiệp giữa người lao động có bằng cử nhân và người có bằng cao đẳng nghề đã bị thu hẹp trong năm 2025.
Cụ thể, tỷ lệ thất nghiệp của người có bằng cử nhân trở lên là 2,8% vào tháng 12/2025, trong khi người chỉ tốt nghiệp trung học là 4% và 3,8% đối với những người đã học đại học nhưng chưa hoàn thành hoặc có bằng cao đẳng. Đây là mức chênh lệch hẹp nhất kể từ những năm 1970.
Sự thay đổi này trùng với xu hướng đánh giá lại về con đường sự nghiệp tốt nhất trong thị trường lao động hiện nay, theo giới quan sát. Chi phí cho 4 năm đại học tăng vọt cùng với triển vọng bất định trước sự trỗi dậy của AI đang khiến giới trẻ cân nhắc các con đường khác để có được tương lai tốt hơn.
Anirban Basu, kinh tế trưởng của Hiệp hội Các nhà xây dựng và nhà thầu (ABC) tại Mỹ, cho biết mối quan tâm đối với những công việc tay nghề cao đang gia tăng trong thanh niên Mỹ, đặc biệt với những người gánh khoản nợ sinh viên lớn. Tổng dư nợ trung bình của người vay nợ sinh viên tại Mỹ ước tính vượt 42.600 USD, theo Education Data Initiative.
Trong khi đó, tiền lương giờ trung bình của thợ sửa ống nước, thợ lắp ống, thợ điện và thợ vận hành nồi hơi đã vượt mức lương giờ trung bình chung của người lao động Mỹ vào năm 2023, đạt khoảng 31,5 USD, theo dữ liệu của BLS. Công việc được trả lương cao nhất trong nhóm ngành nghề này là thợ sửa chữa thang máy và thang cuốn, với mức lương trung bình theo giờ hơn 48 USD.
“Giới trẻ nhận ra thế giới đang thay đổi và họ thấy ngày càng nhiều cử nhân phải làm công việc pha chế”, Basu nói và thêm rằng “nhiều người khá nhạy bén trong việc nhận ra AI không đe dọa lực lượng lao động tay nghề theo cách mà nó đe dọa sinh kế của dân văn phòng”.
Một kỹ thuật viên xưởng hàn tại Đại học Goodwin ở Connecticut, Mỹ hồi tháng 10/2025. Ảnh: WP
Theo nghiên cứu gần đây của Đại học Stanford, người lao động 22-25 tuổi đã chứng kiến mức giảm 13% về việc làm trong những nghề chịu tác động mạnh nhất của AI, như lập trình viên phần mềm và nhân viên dịch vụ khách hàng, kể từ năm 2022.
Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp cũng đưa ra những nhận định gây lo lắng. Dario Amodei, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành công ty Anthropic làm trong lĩnh vực AI, cho rằng trí tuệ nhân tạo sẽ xóa sổ khoảng một nửa vị trí làm việc văn phòng không đòi hỏi hoặc đòi hỏi ít kinh nghiệm trong năm tới.
Trong cuộc phỏng vấn tháng 12/2025, CEO LinkedIn Ryan Roslansky từng nói việc lập kế hoạch nghề nghiệp 5 năm là “lỗi thời” và “hơi ngây thơ” trong kỷ nguyên mà người lao động cần linh hoạt hơn, bởi công nghệ, thị trường lao động và mọi thứ khác “đều đang chuyển động dưới chân bạn”.
“Rõ ràng sự suy yếu mà chúng ta đang thấy trên thị trường lao động phần lớn tập trung ở khu vực lao động văn phòng, chủ yếu là những người làm trong kinh doanh, dịch vụ chuyên môn và công nghệ”, Laura Ullrich, giám đốc nghiên cứu kinh tế khu vực Bắc Mỹ tại Indeed Hiring Lab, cho biết.
Bà nói thêm các lĩnh vực như sản xuất và xây dựng vốn có lịch sử thiếu hụt lao động, do định kiến rằng những công việc này ít mang lại thành công và sự ổn định kinh tế. “Nhưng giờ đây định kiến đó đang dần bị gỡ bỏ”, Ullrich nói.
Thanh Tâm (Theo Washington Post)
Nguồn: https://vnexpress.net/hoc-nghe-thu-hut-thanh-nien-my-khi-bang-dai-hoc-mat-gia-5015152.html
